Παρακολουθεί κανείς την μετάλλαξη της ΕΕ «27» με αφορμή το Ουκρανικό;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ώστε, λοιπόν, στο Κίεβο και όχι στις Βρυξέλλες (όπως είχε αρχικώς ανακοινωθεί) θα διεξαχθεί η Σύνοδος Κορυφής ΕΕ «27» – Ουκρανίας, στις 3 Φεβρουαρίου και μάλιστα μετά από εντεινόμενες προπαρασκευαστικές εργασίες. Ο συμβολισμός ασφαλώς και δεν ξεφεύγει από κανένα. Μαζί και η διαρροή ότι από την (ήδη αποφασισμένη και ψηφισμένη) πρόσθετη βοήθεια της ΕΕ ύψους 18 δις ευρώ, που ούτως ή άλλως υπολείπεται κατά τάξη μεγέθους από την αντίστοιχη των 44 δις δολαρίων που πέρασε από το Αμερικανικό Κογκρέσο (εγκαίρως, προτού έρθει η πλειοψηφία Ρεπουμπλικάνων στην Βουλή των Αντιπροσώπων…), ζητείται μετ’ επιτάσεως από το Κίεβο να έχει ξεκινήσει μερική έστω εκταμίευση πριν ξεκινήσουν οι εργασίες της Κορυφής.

Η μετακίνηση της Κορυφής ΕΕ – Ουκρανίας στο Κίεβο, ανακοινώθηκε μετά από τηλεφωνική επικοινωνία Ζελένσκι-φον ντερ Λάιεν («η πρώτη επικοινωνία του νέου έτους», διευκρινίστηκε από πλευράς της Προέδρου της Επιτροπής). Πάντως, διαρροή για την συμβολική κλπ. μετακίνηση της Κορυφής είχε ήδη υπάρξει και από πλευράς Σαρλ Μισέλ, Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Αλλά… για μια στιγμή! Με όλα αυτά τα οιονεί παραπολιτικά, αφήσαμε να μας διαφύγει η ουσία. Και ποια είναι η ουσία; Μα, το γεγονός ότι στην Κορυφή του Κιέβου την μεν Ουκρανία θα αντιπροσωπεύσει ο Πρόεδρός της Βολοντίμηρ Ζελένσκι, με την καθιερωμένη πλέον στην διεθνή εικόνα στολή αγγαρείας/εκστρατείας, αλλά την ΕΕ των «27» δεν θα την αντιπροσωπεύσουν οι αρχηγοί Κυβερνήσεων και Κρατών (για Κορυφή μιλούμε, όχι;). Αντιθέτως: την αντιπροσώπευση της ΕΕ θα εξασφαλίσει η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – θα στοιχηματίζαμε, ενδυματολογικά, ότι θα δώσει την επίσης καθιερωμένη πλέον διεθνή εικόνα, με ταγιέρ μπλε-κίτρινο (στα χρώματα της Ουκρανικής σημαίας) – μαζί και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ.

Μην σκεφθείτε ότι έτσι μειώνεται ο αριθμός των δυνητικά εκτεθειμένων σε ενδεχόμενους πυραύλους Kalibr ή drones Shahed Ευρωπαίων ηγετών: στοιχηματίζουμε ότι η Ρωσική στάση θα είναι πολύ-πολύ συγκρατημένη τις ημέρες και ώρες προσέλευσης/διεξαγωγής της Κορυφής/αποχώρησης των Ευρωπαίων. όμως και οι ηγέτες των χωρών, οι ίδιο και οι υπουργοί Εξωτερικών τους, συνωθούνταν επ’ εσχάτων ποιος πρώτος θα βρεθεί στο Κίεβο, να διατρανώσει την στήριξή του, του ιδίου και της χώρας του, (και να φωτογραφηθεί).

Σοβαρά τώρα: με αφορμή την Ουκρανική κρίση, παρατηρήθηκε ευθύς εξαρχής μια de facto μετάλλαξη της ΕΕ «27». Ήδη οι δηλώσεις πλήρους στήριξης προς το Κίεβο δεν συντονίσθηκαν απλώς, αλλά και «ανέβηκαν» σε τόνους με πρωτοβουλία Βρυξελλών – και μάλιστα της ίδιας της Προέδρου της Επιτροπής (συγκριτικά, ο περισσότερο σχετικός με το ζήτημα Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής Ζοζέπ Μπορέλ, έμεινε διακριτικά σε δεύτερο πλάνο). Πολύ χαρακτηριστικά, μια από τις πρώτες αποφάσεις βοήθειας προς το Κίεβο προήλθε από την European Peace Facility – ένα κονδύλι του Κοινοτικού Προϋπολογισμού ταγμένο για ειρηνευτικές πρωτοβουλίες – μέσω του οποίου αποζημιώνονται τα Κράτη μέλη όταν χορηγούν βοήθεια με την μορφή οπλικών συστημάτων προς τις Ουκρανικές δυνάμεις. Ασφαλώς και η επιλογή αυτή στηρίχθηκε από τους «27», όπως στηρίχθηκαν και τα διαδοχικά πακέτα κυρώσεων της ΕΕ. Πακέτα που εν μέρει ανάγονταν σε κοινοτική αρμοδιότητα συνεπώς με δεδομένο τον ρόλο της Επιτροπής, είχαν ευρεία στήριξη (ακόμη και όταν χώρες όπως η Ουγγαρία δίσταζαν). Όμως η προσπάθεια να αναδειχθεί ότι υπάρχει κοινή συμπαράταξη μιας «Team Europe» ξεκίνησε και εντατικοποιήθηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν και τον στενό κύκλο Επιτρόπων περί αυτήν.

Αντίστοιχα, η εντελώς ιδιαίτερη μεταχείριση του Ουκρανικού προσφυγικού κύματος, με την παροχή προσωρινού πάντως δικαιώματος παραμονής σε όσους διέθεταν Ουκρανικό διαβατήριο, ναι μεν βρήκε χώρες της πρώτης γραμμής όπως η Πολωνία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ρουμανία υπερπρόθυμες να στηρίξουν – όμως και πάλιν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπήρξε υπερδραστήρια. Και επεδίωξε, ιδίως στο πρόσωπο της Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, να το προβάλει αυτό. Η σειρά πρωτοβουλιών Βρυξελλών συνεχίζεται με την ίδια δομή μέχρι και τώρα π.χ. με τον συντονισμό βοήθειας για την κάλυψη του ενεργειακού κενού που αφήνουν οι Ρωσικοί βομβαρδισμοί στην Ουκρανία…

Πέρα και πάνω απ’ όλα, δε, η Επιτροπή φον ντερ Λάιεν – και δη η ίδια η Πρόεδρος– από τις πρώτες ημέρες έδειξε την πλήρη ευθυγράμμιση με την Αμερικανική τάση επίδειξης πλήρους ταύτισης με τις Ουκρανικές θέσεις. Και τούτο την στιγμή που – για παράδειγμα – κομβικής σημασίας Ευρωπαίοι ηγέτες όπως ο Πρόεδρος Μακρόν ή ο Καγκελάριος Σολτς τηρούσαν σαφώς πιο ζυγιασμένες στάσεις.

Σε σημείο να διερωτάται κανείς: παρακολουθούν τα Κράτη μέλη συναινώντας την μετάλλαξη αυτή της ΕΕ «27», όπως τείνει να επικρατήσει όχι με διακυβερνητικές διασκέψεις ούτε με αναθεωρήσεις των Συνθηκών, αλλά με την διεκδίκηση του έντονα φωτισμένου πολιτικού προσκηνίου από την Προέδρο της Επιτροπής; Ή, απλούστερα, βολεύονται να αφήνουν την πρωτοβουλία – ή: την έκθεση στα επικίνδυνα – σε μια Επιτροπή που θεωρεί ότι κερδίζει σε αναγνώριση, αν όχι σε θεσμική πρωτοκαθεδρία;

Γράφοντας στο «ΒΗΜΑ» στην αλλαγή της χρονιάς, η Άννα Διαμαντοπούλου διηρωτάτο κατά πόσον δημιουργείται ένα «ΓαλλοΓερμανικό Τείχος» που αδρανοποιεί πλέον τον (θεωρούμενο ως) κινητήρα της ΕΕ. Μήπως η – Γερμανίδα μεν, όμως με Γαλλική επίνευση ορισθείσα – Πρόεδρος της Επιτροπής επιχειρεί, ακριβώς, να «ξεκλέψει» τον ρόλο του κινητήρα της ενοποίησης για λογαριασμό μιας (κατά τα άλλα ανέμπνευστης…) Ευρωπαϊκής Επιτροπής;