Στην σκιά της Ουκρανικής κρίσης, το γεωπολιτικό συναντά το οικονομικό: Κίνα-ΕΕ, Ρωσία-Ινδία και… λίγο από COP 27

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ενώ συνεχίζεται η συζήτηση γύρω από δυο επίπεδα των συνεπειών της Ουκρανικής κρίσης – δηλαδή της Ρωσικής εισβολής στην χώρα αυτή και των συνεχιζόμενων πολεμικών επιχειρήσεων – , εκείνο των γεωπολιτικών ανακατατάξεων (σπρώξιμο της Ρωσίας στο περιθώριο των διεθνών σχέσεων, τουλάχιστον κατά τον σχεδιασμό της ενοποιημένης σε νέα φάση Δύσης, νέος Ψυχρός Πόλεμος) και σ’ εκείνο των οικονομικών επιπτώσεων (κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ανάφλεξη των τιμών της ενέργειας και των πρώτων υλών, «εγκατάσταση» πληθωριστικού κύκλου), μια άλλη διάσταση δευτερογενών επιπτώσεων διεκδικεί την προσοχή.

Από την στιγμή που η Δύση, με ουσιαστικό οργανωτή τις ΗΠΑ και σε ρόλο επιφυλακτικού μεν πλην συνεπούς ακολούθου την ΕΕ, βάσισε στις οικονομικές κυρώσεις την αντίδρασή της στην Ρωσική εισβολή (και, μην αυταπατώμεθα, την νέα πραγματικότητα Ευρωπαϊκής/διεθνούς ασφάλειας αλλά και αναδιοργάνωσης της παγκοσμιοποίησης), κεντρικό ρόλο θα έπαιζε αναγκαστικά η προσπάθεια στεγανοποίησης. Δηλαδή εξασφάλισης ότι οι κυρώσεις αυτές δεν θα παρακάμπτονται σε μεγάλη κλίμακα: σίγουρα η Τουρκία ή χώρες της Ν.Α. Ασίας ήταν δεδομένο ότι θα λειτουργούσαν ως κερκόπορτες, αλλά… αν η Κίνα έδινε κάλυψη, στήριξη και back-door access στην Ρωσία, τότε τι θα απέμενε από τις κυρώσεις;

Υπήρξαν λοιπόν και πιέσεις και προειδοποιήσεις και τα συναφή από Ουάσιγκτον προς Πεκίνο. Που, βέβαια, με δεδομένη την πρόσφατη μείζονα κίνηση περικύκλωσης/containment των ημερών AUKUS σε Ειρηνικό-Ινδικό, δεν διατηρούσε πολλές-πολλές ψευδαισθήσεις για το πώς θα χαράσσονταν τα νέα όρια.

Πλην όμως, η υπερσκηνοθετημένη Σύνοδος Κορυφής ΕΕ-Κίνας (μετά από δυο χρόνια de facto «κενού σχέσεων» των δυο πλευρών, και παρά τις πιέσεις κι από το εσωτερικό της ΕΕ για αναβολή) είχε μείζον ενδιαφέρον. Όχι μόνο/όχι τόσο για τις Ευρωπαϊκές πιέσεις προς το Πεκίνο, να αναλάβει ρόλο μεσολάβησης/συγκράτησης της Μόσχας – με τον Πρόεδρο Σι να απαντά με προσδοκία «ανεξάρτητης στάσης» των Ευρωπαίων – όσο επειδή γίνεται φανερό ότι η οικονομική σχέση Πεκίνου-Μόσχας και στο ενεργειακό και στο τεχνολογικό πεδίο είναι δεδομένο ότι θα καταλήξει στενότερη. Πολύ στενότερη. Είναι υπερβολή τα όσα ακούγονται (ήδη…) για οικοδόμηση οικονομικοπολιτικού continuum από τα Ανατολικά σύνορα της Πολωνίας μέχρι την Σαχαλίνη και τις Κουρίλες βόρεια και στην Νότια Σινική Θάλασσα και της «Γραμμής των Εννέα Σημείων» νότια: πλην όμως μια περιοχή ρουβλιού/γιουάν κατ’ ανάγκην προβάλλει στον ορίζοντα.

Οπότε, με την Ρωσική προσπάθεια να επιβάλλει πληρωμή του φυσικού αερίου της σε ρούβλια να έχει λίγο-πολύ εκτροχιαστεί, η άλλη κίνηση της Μόσχας, κατά την πρόσφατη συνάντηση Σεργκέι Λαβρόφ-Σουμπραχμανιάμ Τζαϊσανκάρ (όσοι δυσκολεύονται με τα Κινεζικά ονόματα, ας δοκιμάσουν τώρα τα Ινδικά…) , με την πρόταση για τιμολόγηση των διμερών συναλλαγών δυο χωρών με πληθυσμό αθροιστικά 2,78 δις ψυχές και με ΑΕΠ 17,6 τρις σε δολάρια σε ρούβλια και ρουπίες, διεκδικεί ήδη επιρροή στις εμπορικές ροές.

Βέβαια, όλες αυτές οι κινήσεις – αν δεν εξαχνωθούν μετά την λήξη του Ουκρανικού, οψέποτε αυτή προκύψει – θα κριθούν στον μακρό ορίζοντα. Όπου, για παράδειγμα, οι παλιότερες προσπάθειες άλλων παραγωγών ενέργειας όπως των Σαουδαράβων να ξεφύγουν από την τιμολόγηση των συμβάσεών τους σε δολάρια (τώρα το Ριάντ φέρεται να προχωρεί σε στροφή προς τιμολόγηση των εξαγωγών προς Κίνα σε γιουάν, σε πλάγια διαμαρτυρία για τις Αμερικανικές πολιτικές επιλογές στην περιοχή…)δεν έχουν μέχρι στιγμής αποδώσει.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο, εντελώς διαφορετικό μέτωπο. Με την ανάφλεξη των ενεργειακών τιμών και με το ντόμινο των κυρώσεων και των επιπτώσεών τους – που, για παράδειγμα, έφερε παράδοξο εναγκαλισμό των ΗΠΑ/της Δύσης με καθεστώτα που είχαν βάλει στην γωνία όπως της Βενεζουέλας ή του Ιράν – όλη εκείνη η «υψηλής ηθικής» προσπάθεια επίσπευσης της Πράσινης Μετάβασης πάει πίσω. Δεν είναι μόνο τα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής με λιγνίτη και λιθάνθρακα που ξαναπαίρνουν μπροστά με μπρίο (από Ελλάδα και Πολωνία μέχρι Γερμανία και Βρετανία), ή που το φυσικό αέριο ξαναβάφεται «πράσινο» από την ΕΕ και την διαβόητη ταξονομία της (όπως και τα πυρηνικά). Είναι και η COP 27 του Σάρμ ελ Σεΐχ, που υποτίθεται ότι θα ήλεγχε τη πρόοδο εφαρμογής των συμφωνιών της COP 26 στην Γλασκώβη, που ξανακοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη: χωρίς Ρωσία, Κίνα, Ινδία, τι ακριβώς συζήτηση θα γίνεται στην COP;