από τους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης στον Προσωπικό Βοηθό

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η ημέρα ανήκει κανονικά στα μέτρα που αναγγέλθηκαν από την Κυβέρνηση (ακριβέστερα: τον Πρωθυπουργό) για την ανάσχεση της ανόδου του ενεργειακού κόστους, δηλαδή για την προσπάθεια αντιμετώπισης της βιωμένης ακρίβειας. Ποια είναι η προσδοκώμενη ελάφρυνση στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος; Πώς και δεν προωθήθηκε νωρίτερα το ανακοινωθέν πλέγμα μέτρων; Μήπως γι αυτό μας προέκυψε η αναδρομικότητα; Από πού θα προέλθει το κόστος στήριξης (δανεισμός ή «μαξιλάρι», απόδοση εσόδων από δικαιώματα εκπομπών ρύπων/ΔΑΠΕΕΠ στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης, έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη/windfall profits των ενεργειακών εταιρειών, αύξηση δημοσιονομικών εσόδων λόγω πληθωρισμού); Πόσο ο χειρισμός αυτός είναι συμβατός με το πλαίσιο ΕΕ και δη η αναδρομικότητα; Κατά πόσον θα προκύψει μια νέα δημοσιονομική βύθιση, που θα την «ανακαλύψουν» αργότερα οι αγορές, οι οποίες για την ώρα πυροβολούν τις αποδόσεις των Ελληνικών ομολόγων; Πολλά και ουσιαστικά τα ερωτήματα.

Μολαταύτα θα μας συγχωρήσει ο αναγνώστης, να παραμείνουμε σήμερα σε μια σειρά από αποφάσεις – και την δημόσια διαχείρισή τους απέναντι στην πιεσμένη κοινή γνώμη – που αφορούν την συχνά παραμελημένη (ακόμη και από την ως άνω κοινή γνώμη) προσπάθεια να αναβαθμιστεί ο σκληρός πυρήνας της κοινωνικής προστασίας και να καταπολεμηθούν οι αποκλεισμοί, στο τόσο δύσκολο πεδίο που έχει διαμορφωθεί στην Ελλάδα μετά την δεκαετία των Μνημονίων. Πρόσφατα, δυο πρωτοβουλίες αιχμής, σε εντελώς διαφορετικούς τομείς, δείχνουν μια συνειδητή προσπάθεια να δοθεί περιεχόμενο στην έννοια της κοινωνικής αρωγής με λογική προστασίας και ένταξης: το ξεκίνημα των Χώρων Προστατευόμενης Χρήσης και ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού ΑμΕΑ.

Παρακολουθήσαμε τον Γ.Γ. Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας Γιώργο Σταμάτη, σταθερά διακριτικό αλλά και πεισματικά δραστήριο, με προϊστορία στην παρέμβαση υπέρ ευπαθών ομάδων, με πρωτοβουλία μεταξύ άλλων για το πρώτο Συμβούλιο Μεταναστών (στο διάστημα 2004-2011: μετρήστε Κυβερνήσεις και δημοτικές αρχές…), αλλά και την υφυπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων σε θέματα Πρόνοιας και Αλληλεγγύης Δόμνα Μιχαηλίδου, αυτήν με πανεπιστημιακή προέλευση (έχοντας γράψει π.χ. για τις Χρηματοπιστωτικές κρίσεις στις Αναδυόμενες Αγορές) και με υψηλότερο πολιτικό προφίλ/αίσθηση της δημόσιας σκηνής, να επιχειρούν να «ανοίξουν» προς την κοινή γνώμη τις δράσεις αυτές.

«Επιστρατεύθηκαν», δε, ακριβώς προκειμένου να δοθεί μια ώθηση στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης η οποία τόσο  εύκολα προσπερνάει, οι αντίστοιχα διαφορετικές φιγούρες της Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Ποιες όμως είναι οι δυο αυτές πρωτοβουλίες; Η πρώτη είναι η δημιουργία και θέση σε λειτουργία Χώρων Εποπτευόμενης Χρήσης όπου – με εκκίνηση στην Αθήνα – θα μπορεί να γίνεται χρήση ναρκωτικών ουσιών από εξαρτημένα άτομα, χρήση ασφαλής, υπό επιτήρηση και – κυρίως – με καθαρά σύνεργα. Με στελέχωση από ειδικούς, για αποφυγή περιπτώσεων overdose, για πρωτοβάθμια περίθαλψη και για ψυχολογική στήριξη και με παροχή κάποιας τροφής και δυνατότητας καθαριότητας, μαζί και με διάθεση προφυλακτικών, επιδιώκεται ένα μίνιμουμ προστασίας της υγείας και ασφάλειας των εξαρτημένων ατόμων. με την προσδοκία, στο βάθος του δρόμου, να βοηθούν ώστε να βρουν την οδό της απεξάρτησης, ΟΚΑΝΑ κλπ. Αυτή η μετάβαση από την αποκήρυξη και την δίωξη, αλλά ακόμη και από την έως τώρα ελεγχόμενη χορήγηση μεθαδόνης στον εξανθρωπισμό των συνθηκών για όσους δεν κατορθώνουν να βγουν από τον κύκλο της εξάρτησης, στην προσπάθεια να περιοριστούν τα μεταδιδόμενα νοσήματα («η μη-απολυμασμένη σύριγγα») και οι μολύνσεις, αυτά αποτελούν βήμα ανθρωπιάς και κοινωνικής προόδου.

Το να βρεθούν, τώρα, στο «Steki 46» του ΟΚΑΝΑ Σακελλαροπούλου και Μητσοτάκης, με το διαφορετικό του προφίλ ο καθείς, δηλώνοντας συμβολικά έστω «συγκλονισμό μπροστά σ’ αυτήν την σπατάλη ζωής […] την περιθωριοποίηση, την μοναξιά, την εξαθλίωση των εθισμένων συνανθρώπων μας» (Σακελλαροπούλου) ή πάλι την παραδοχή «δεν μπορούμε να κρύβουμε το πρόβλημα των ναρκωτικών κάτω από το χαλί» (Μητσοτάκης), αυτό έχει την σημασία του. Το να δίνεται όμως συνεχής και σταθερή – και κάπως αδογμάτιστη και μη χρωματισμένη – στήριξη σε παρόμοιες πρωτοβουλίες καταπολέμησης της περιθωριοποίησης (γι’ αυτό ξεκινήσαμε αναφερόμενοι στους Σταμάτη-Μιχαηλίδου…), είναι κάτι ακόμη σημαντικότερο.

Τα ίδια ισχύουν και προκειμένου περί του θεσμού του Προσωπικού Βοηθού για ΑμΕΑ, για άτομα με ειδικές ανάγκες που έχουν κινητική αναπηρία, προβλήματα όρασης ή και νοητικής υστέρησης. Οι εντασσόμενοι στον θεσμό αυτό, μετά από πιλοτική εφαρμογή στην Αττική αλλά και δέσμευση για επέκταση σ’ όλη την Ελλάδα, θα μπορέσουν να συμβάλουν στην άρση του απάνθρωπου αποκλεισμού ανθρώπων – των ιδίων, που έμεναν στο σπίτι, ή/και κρατούσαν καθηλωμένες τις οικογένειές τους – και σε ένταξη την κοινωνία. Ώστε το πολιτικό σλόγκαν «κανείς να μην είναι μόνος» (Μητσοτάκης, εδώ) να αρχίσει να αποκτά αληθινή, βιωμένη υπόσταση. Σημειωτέον ότι στον θεσμό του Προσωπικού Βοηθού κεντρικό στοιχείο δεν είναι μόνον οι χρηματοδοτήσεις ή η θέσπιση διαδικασιών/δικαιωμάτων, αλλά η μέριμνα ώστε τους δικαιούχους να επισκέπτονται στα σπίτια τους τριμελείς ομάδες, συμπεριλαμβανομένων ψυχολόγων, αντί των ψυχρών και απόμακρων Επιτροπών (παλιότερα: και σε ορόφους, υπουργείων με αναπήρους να χρειάζεται να προσάγονται κουβαλητά…) ώστε να εγκρίνεται η παροχή του κατάλληλου προσώπου υποστήριξης, σε συμφωνία με τους δικαιούχους. Και εδώ, άνευ τέλους τα προβλήματα: Πώς στήνεται η διαδικασία; πώς γίνεται η επιλογή βάσει των αιτήσεων ΑμΕΑ; πώς συγκροτούνται οι ομάδες (με αφοπλιστική ειλικρίνεια, η Δόμνα Μιχαηλίδου εξηγούσε ότι οι ψυχολόγοι που έχουν ζήτηση, αυτοί και τα γραφεία τους, δύσκολα επιστρατεύονται…); πώς διευρύνεται η δράση; πώς γίνεται η διαχείριση των προβλημάτων/των παραπόνων;

Το γεγονός ότι μέσα στον στροβιλισμό των διαδοχικών κρίσεων δόθηκε προτεραιότητα σε παρόμοιες ενέργειες – όχι στον σχεδιασμό, όχι στην εξαγγελία, στο ξεκίνημα επί του πεδίου! – έχει την δική του σημασία. Μιλώντας, ιδιαίτερα με τον Γιώργο Σταμάτη ο οποίος έχει ούτως ή άλλως δικούς του κώδικες γύρω από την υπόθεση της δημοσιοποίησης παρόμοιων πρωτοβουλιών, θέταμε το ερώτημα: πόσο παρόμοιες κινήσεις «πρέπει» να προβάλλονται/συζητιούνται/αναδεικνύονται; πόσο να προχωρούν αθόρυβα; Η αίσθηση που αποκομίσαμε είναι ότι η έμφαση επιχειρείται να είναι στην πράξη, αλλά… συνειδητοποιείται και ότι χωρίς ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, χωρίς δηλαδή βάση στήριξης και έμπρακτης αποδοχής της ένταξης των έως τώρα αποκλεισμένων, όλα αυτά τα εγχειρήματα κινδυνεύουν να μαραθούν. Ενώ με την υπερπροβολή, να παρεξηγηθούν ως επικοινωνιακή κίνηση.

Πάντως, με αυτήν την αφορμή, μια προσωπική σκέψη και κάτι το πιο αναστοχαστικό. Η σκέψη: θυμόμαστε, χρόνια και χρόνια πριν, την έμφαση που προσπαθούσε να δώσει σε παρόμοιες πρωτοβουλίες και δράσεις ο Νίκος Θέμελης, του στενότερου περιβάλλοντος Σημίτη. σε δημοτικό επίπεδο, καίριο για τέτοια ζητήματα, αξίζει να έχει καταγραφεί η εποχή Καμίνη στην Αθήνα. και θα ήταν άδικο να μην αναφερθούν οι προσπάθειες (στον πάτο της κρίσης των Μνημονίων) της Θεανούς Φωτίου. Όμως… η αλήθεια είναι ΄τοι τώρα-τώρα, αρχίζουν να ωριμάζουν αυτά επί του πεδίου.

Τώρα το αναστοχαστικό: Αυτά ξεκινούν όταν το δυνητικό κοινό δικαιούχων – το κριτήριο του πολιτικού, όχι; – είναι κάποιες δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι/οικογένειες. όταν το ευρύτερο κοινό με συναίσθηση ανθρωπιάς είναι, πόσο άραγε; Ενώ μια ωραία εξαγγελία αύξησης συντάξεων αφορά εκατομμύρια, ένα πρόγραμμα μείωσης στις χρεώσεις του ηλεκτρικού ρεύματος αφορά τους πάντες πάντως πολλούς-πολλούς.(Γι’ αυτό ξεκινήσαμε ζητώντας συγγνώμην για την σημερινή παράκαμψη της καυτής επικαιρότητας).