Πώς η ενεργειακή πραγματικότητα οδηγεί σε εγκατάλειψη αξιών και σε αυτοπροσγειώσεις

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δεν μπορεί κανείς παρά να εύχεται καλή πορεία στην πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη να προτείνει Σχέδιο 6 Σημείων για την διάσωση της αγοράς φυσικού αερίου – και ηλεκτρισμού – της ΕΕ (όπου οι τιμές όντως αποσυνδέθηκαν/decoupled από τα στοιχεία της αγοράς, και οδηγούνται από τον φόβο και την κερδοσκοπία: βαριά λόγια!). Βέβαια, η πρωτοβουλία αυτή δεν μπορεί παρά να έχει προετοιμάσει το έδαφος με τις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες – και τους υπερΑτλαντικούς παράγοντες – για να μην καταλήξει κίνηση μικρομεγαλισμού (Ή… απόσεισης της ευθύνης). Όμως είθε να προχωρήσει, κάπως. Και, πλην της Κορυφής ΕΕ «27», είθε να συζητιόταν μια πιο επιτόπια/περιφερειακή εκδοχή της και στον «μεζέ» που θα προσφέρει στο Ανάκτορο της Ταραμπίγια («Βίλλα Χούμπερ») στον Βόσπορο ο Πρόεδρος Ερντογάν στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Όμως… θα προτείνουμε στον αναγνώστη, μια διαφορετική διαδρομή, αναμένοντας.

Οι εποχές δεν επιτρέπουν ελαφρότητες. Οπότε ας χαρακτηρίσουμε σπαρακτικές – και όχι τραγικωμικές, π.χ. – τις συνθήκες που διαμορφώνονται,  δίπλα στον πόλεμο που ισοπεδώνει την Ουκρανία (αληθινό πόλεμο, με νεκρούς και ξεσπιτωμένους και ξηλωμένη υποδομή), στην ενεργειακή γεωοικονομία. Που, μετά από δυο εβδομάδες «άνευ προηγουμένου» κυρώσεων της Δύσης κατά της Ρωσίας, κυρώσεων που ασφαλώς και τράνταξαν την Μόσχα ιδίως οι χρηματοπιστωτικές (αποκοπή από SWIFT, πάγωμα διαθεσίμων Κεντρικής Τράπεζας) αλλά κατά τίποτε δεν ανέκοψαν την ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, έγινε φανερό ότι θα μπορούσε αυτή – η ενεργειακή – να είναι η μοναδική αποτελεσματική γραμμή κυρώσεων. Υπό την έννοια όμως όχι ότι θα λειτουργούσε αποθαρρυντικά, αλλά ότι θα «στέγνωνε» την Ρωσική οικονομία, και ως εκ τούτου την παραγωγική μηχανή. Σε σχετικά κοντινό ορίζοντα, δε, όχι σε βάθος χρόνου.

Τέτοια μορφή κυρώσεων θεωρήθηκε ότι θα μπορούσαν να είναι μόνον οι εμπορικές, που θα αφορούσαν όμως τα ενεργειακά προϊόντα τα οποία είχαν καταλήξει να αποτελούν σχεδόν μονοκαλλιέργεια της Ρωσικής οικονομίας όπως βρισκόταν (στρεβλά) ενταγμένοι στην παγκοσμιοποίηση. (Υπεραπλούστευση, αυτή: η Ρωσία – και η Ουκρανία – είναι βασική πηγή αγροτικών προϊόντων διεθνώς, είναι και πηγή ουρανίου, τιτανίου, νέον, φθορίου κλπ. Αυτά όμως εμφανίζουν μικρότερη αιχμηρότητα). Ξεκινούν λοιπόν οι ΗΠΑ – που ούτως ή άλλως κατέδειξαν ότι σέρνουν τον χορό της «Δύσης» – την συζήτηση για επιβολή ενεργειακού εμπάργκο στην Ρωσία. αγριεύεται η Γερμανία, που είχε δεχθεί μέσα σε λίγες μέρες και το οριστικό (;) πάγωμα του NordSteam-2 «της», και την κίνηση SWIFT, και την αποστολή αμυντικού εξοπλισμού στην Ουκρανία και την γενική αμυντική τροπή στην ΕΕ, γνωρίζοντας ότι η έκθεσή της στο φυσικό αέριο (και δη της παραγωγικής της μηχανής, όχι των νοικοκυριών…) είναι ασύγκριτη με π.χ. των ΗΠΑ.

Δίνουν υποσχέσεις οι ΗΠΑ για εξασφάλιση προμήθειας σε LNG, μαζί με Κατάρ και Νορβηγία, αλλά… τιμές; Κόστος παραγωγής; Προχωρούν μόνοι οι Αμερικανοί (μαζί και οι Βρετανοί) σε κίνηση εμπάργκο κατά του Ρωσικού αργού, ώστε να δοθεί ένα πρώτο βαρύ σήμα στην Μόσχα. Τραντάζονται οι αγορές. Α, ναι, προηγήθηκε κίνηση της Shell να «φορτώσει» από την αγορά spot Ρωσικό αργό, με discount άνω του 25% – λαύρος εναντίον της ο ΥΠΕΞ της Ουκρανίας με αναφορές στην «μυρωδιά Ουκρανικού αίματος», υποχώρηση της Shell προτροπάδην, δέσμευση να δοθούν τα κέρδη της δουλειάς για τον λαό της Ουκρανίας, άμεση αποχώρησή της από την Ρωσική αγορά συνολικά.  Έως εδώ, τίποτε που να ξεφεύγει από το κλίμα των καιρών, όπως το συνηθίσαμε στην Δύση.

Δείτε όμως και την συνέχεια: προκειμένου να περιοριστούν οι πιθανότητες γενίκευσης της αναταραχής στις ενεργειακές αγορές, οι ΗΠΑ αποφασίζουν να απευθυνθούν (και) στην Κυβέρνηση της Βενεζουέλας. Εσπευσμένα γίνεται επαφή μέσα στο ΣαββατοΚύριακο, στο προεδρικό μέγαρο στο Καράκας «Γεμάτες σεβασμό και εγκάρδιες» χαρακτήρισε τις συνομιλίες ο Νικολάς Μαδούρο! Μικρή υπόμνηση: Τα τελευταία 3 χρόνια, οι ΗΠΑ δεν διατηρούσαν καν διπλωματικές σχέσεις με τον δικτάτορα, καταπιεστή (όντως, αυτά…) Μαδούρο. Μάλιστα είχαν άρει την συνολική αναγνώριση προς το καθεστώς της Βενεζουέλας, έχοντας πείσει (ας πούμε…) και πολλές Ευρωπαϊκές χώρες να αναγνωρίσουν αντ’ αυτού τον Πρόεδρο της Βουλής Χουάν Γκουαΐδο – τον θυμάται κανείς; (Μεταξύ αυτών, και η Ελληνική, μετ’ ενθουσιασμού). Παρόμοια, βέβαια, στην προσπάθεια με την Δυτική κινητοποίηση τώρα κατά της Ρωσίας, μετά την πρόσφατη (AUKUS) αντίστοιχη κατά της Κίνας έτσι και με την Βενεζουέλα υπήρχε η εικόνα «μετώπου των δημοκρατιών κατά των αυταρχικών Κρατών» και δη βάσει κοινών αξιών: έτσι, η κίνηση ενεργειακού ρεαλισμού και σωφροσύνης των ΗΠΑ βρέθηκε σε πολύ-πολύ περίεργο αξιακό έδαφος!

Αληθινά βαρύτερη, βέβαια, η περίπτωση της αναβίωσης της συμφωνίας με το Ιράν για τα πυρηνικά. Αυτή βρισκόταν κυριολεκτικά στην τελική ευθεία που θα οδηγούσε και σε άρση των κυρώσεων εναντίον της Τεχεράνης. (Υπενθυμίζουμε ότι, και εδώ, οι ΗΠΑ είχαν αποχωρήσει από την συμφωνία – επί Τραμπ – με ένα εκ των επιχειρημάτων να είναι η αναξιοπιστία του αυταρχικού καθεστώτος των μουλλάδων…). Πλην όμως η Ρωσία, κεντρικός συντελεστής και σε αυτήν την υπόθεση, κινδυνεύει να μπλοκάρει επειδή…ζητά οι κυρώσεις που την αφορούν να μην επεκταθούν και στις διακλαδώσεις των συμφωνιών με το Ιράν. Και εδώ, ασφαλώς καιροσκοπική είναι  η κίνηση της Ρωσίας, αλλά και η αξιακή προτεραιότητα της Δύσης…

Πιο κοντά στα δικά μας πράγματα, τέλος, διακινείται η πληροφορία ότι ο αγωγός EastMed και η χρήση του για μεταφορά φυσικού αερίου από την Λεκάνη της Λεβαντίνης – αέριο Ισραήλ, Κύπρου, Αιγύπτου, Ελλάδας (νοτίως της Κρήτης, εκείνο που ο Έλλην ΥΠΕΞ είχε προ μηνών απαξιώσει), επανέρχεται. Όχι όμως δημοσιογραφικά ή «πολιτικά» μόνον, αλλά από την Αμερικανική/καλιφορνέζικη Chevron, που έχει σημαντικό μερίδιο στα Ισραηλινά (Λεβιάθαν, Ταμάρ) κοιτάσματα δια της Noble, «βλέπει» την Κυπριακή Αφροδίτη, αλλά σχετίζεται και με την πετρελαϊκή βιομηχανία της Αιγύπτου. (Πιο μακριά, έχει εμπλοκή στα γιγαντιαία πεδία Τενγκίζ και Κόρολεβ, στο Καζακιστάν, οπότε η τωρινή αναταραχή την βρίσκει άμεσα εμπλεκόμενη).

Ασφαλώς τίποτε από τους σχεδιασμούς κρίσης δεν είναι βέβαιο. Όμως… πώς να ξεχάσει κανείς το ύφος καρδιναλίων της Ελληνικής ηγεσίας, όταν εξηγούσε (και ο Ν. Δένδιας και ο Κ. Μητσοτάκης) το αυτονόητο της εγκατάλειψης του EastMed, με έως και ηθικά/ «πράσινα» επιχειρήματα πριν λίγες μόλις εβδομάδες; Η επιστολή Κ. Μητσοτάκη προς τους «27» για ένα «σχέδιο 6 σημείων» προκειμένου να διασωθεί η αγορά φυσικού αερίου της Ευρώπης, με βαρύ θεσμικό/παρεμβατικό εξοπλισμό, ας λειτουργήσει σαν έμπρακτη αυτοπροσγείωση (η λέξη «μετάνοια» δεν είναι πολιτική…) στην ενεργειακή πραγματικότητα.