Η Ευρώπη, ως ευγενές κλωτσοσκούφι

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ήταν πριν μια βδομάδα, που ο Μάριο Ντράγκι – μιλώντας στο ΕυρωΚοινοβούλιο – είχε αναφέρει με συγκρατημένο πλην εμφατικό τόνο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «πρέπει να βελτιώσει την διαδικασία λήψης αποφάσεων» με αφορμή την υπόθεση της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Και επεξηγούσε: «Πρέπει να ξεπεράσουμε την αρχή της ομοφωνίας, η οποία οδηγεί σε μια λογική διασταυρούμενων βέτο, και να προχωρήσουμε προς αποφάσεις που λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία». Μόνον έτσι – ήταν η κατακλείδα Ντράγκι – «μια Ευρώπη ικανή να λάβει έγκαιρες αποφάσεις, θα είναι μια Ευρώπη αξιόπιστη έναντι των πολιτών της και απέναντι στον κόσμο».

Λίγο λιγότερο πανηγυρικά – ο καθένας με το διεθνές εκτόπισμά του – ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στο φαινόμενο των καθυστερήσεων στην διαμόρφωση κοινής στάσης της ΕΕ απέναντι στην ενεργειακή κρίση (που στην Ελλάδα είχε περίπου προεξοφληθεί): «το πρόβλημα [αυτό] αντιμετωπίζεται μόνο με ενιαία Ευρωπαϊκή απάντηση». Η αναφορά Μητσοτάκη ήταν με την διατύπωση: «Η Ευρώπη εμφανίζεται κατώτερη των περιστάσεων και δυστυχώς η λύση αργεί». Αργότερα, μπήκε στην μέση και γλαφυρότερη διατύπωση, με τα περί «μεγάλου καραβιού/υπερωκεανείου που αργεί να στρίψει».

Σαν για να επαληθευθούν αυτές οι τοποθετήσεις, στην παράλληλη υπόθεση του εμπάργκο για τις εισαγωγές πετρελαίου από την Ρωσία, το αίτημα εξαίρεσης ή/και η υπόνοια βέτο από χώρες όπως η Ουγγαρία (πολιτικά εύκολη η διαχείριση, εδώ), η Τσεχία, η Σλοβακία, η Αυστρία ή και η Βουλγαρία έδειξαν και την διάσταση της καθυστέρησης, αλλά και την λειτουργία της ομοφωνίας. [Ας σημειωθεί ότι η διάσταση της ομοφωνίας «βοήθησε» ώστε από την πρόταση του 6ου πακέτου κυρώσεων της ΕΕ να παραλειφθεί η απαγόρευση μεταφοράς αργού από πλοία χωρών της ΕΕ ή/και πλοία ελεγχόμενα από χώρες της ΕΕ/ Δεν είναι σαφές ποια χώρα έπαιξε, εδώ, τον κύριο ρόλο].

Όμως, αυτού του είδους οι συζητήσεις άπαξ και ανοίξουν δεν μαζεύονται. Έτσι, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν, η οποία ούτως ή άλλως δείχνει πρόθυμη/διατεθειμένη να διεκδικήσει για την Επιτροπή «της» ρόλο ευρύτερο (κάτι σαν Hallstein moment, όπως όταν ο ιστορικός Πρόεδρος της Επιτροπής του ΄60 είχε επιχειρήσει να προσδώσει υπερεθνικό χαρακτήρα στην Επιτροπή αλλά βρήκε απέναντί του τον Στρατηγό Ντε Γκώλλ) μίλησε – αυτή στην διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης – για το ενδεχόμενο «να αλλάξουν οι Συνθήκες, αν χρειαστεί». Και τούτο προκειμένου «να προχωρήσουμε πιο γρήγορα σε ορισμένους τομείς-κλειδιά» όπου «η ομοφωνία δεν έχει νόημα». Παραδίπλα, η φον ντερ Λάϊεν ανέφερε ότι η Ευρώπη «θα πρέπει να παίξει μεγαλύτερο ρόλο στα θέματα υγείας ή άμυνας».

Ήρθε όμως, τώρα, ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν – δηλαδή… κεντρικό μέγεθος για την Ευρώπη/ΕΕ, όπως και να το κάνει κανείς – και συμμετέχοντας κι αυτός στο κλείσιμο της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, στο ΕυρωΚοινοβούλιο, προσήλθε και προχώρησε την σκέψη μέχρι την «σύγκληση Συνέλευσης Αναθεώρησης των Συνθηκών» προκειμένου να προωθηθεί μια θεσμική μεταρρύθμιση που θα εγγυάται μιας Ευρώπη «κυρίαρχη της μοίρας της, ελεύθερη για τις επιλογές της, ισχυρή και ανοιχτή στον κόσμο». Προσοχή, όμως! Η τοποθέτηση αυτή Μακρόν έρχεται να συμπληρώσει μιαν ουσιαστικότερη τοποθέτησή του που αφορούσε την άλλη – ουσιαστική όσο και συμβολική – πρόταση που βρίσκεται εν εξελίξει: την επίσπευση της Ουκρανικής αίτησης ένταξης στην ΕΕ. Εκεί, μπορεί μεν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει υποσχεθεί ότι θα καταθέσει την σχετική Έκθεσή της εντός του Ιουνίου, πλην όμως η διαδικασία ένταξης (η οποία απαιτεί ομοφωνία, συν επικυρώσεις στα Κοινοβούλια) είναι ούτως ή άλλως  μακρόσυρτη. Ήρθε, λοιπόν, ο Εμμ. Μακρόν και προκειμένου να δοθεί πολιτική συνέχεια αλλά χωρίς να δημιουργηθεί ουσιαστική εμπλοκή επανέφερε την λογική μιας «Ευρώπης επάλληλων κύκλων». Όπου, μια εκδοχή Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (μνήμες 1954) ανοιχτής για όσες χώρες συμμερίζονται «αρχές και αξίες» της Ευρώπης οι οποίες θα μπορούν να μετέχουν. Χωρίς επικίνδυνες εμπλοκές. Γιατί όμως μιλούμε για επικίνδυνες εμπλοκές; Επειδή τυχόν ένταξη μιας Ουκρανίας – ή και Μολδαβίας – στην ΕΕ δεν είναι μόνο ότι θα συνεπαγόταν ελεύθερη κυκλοφορία, συμμετοχή σε αγροτικές επιδοτήσεις, Διαρθρωτικά Ταμεία και τα συναφή, αλλά και …ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σύμφωνα με το άρθρο 42 παρα 7 της Συνθήκης ΕΕ. (Κάτι τέτοιο, θα σήμαινε ότι, μέσω της ένταξης στην ΕΕ, το Κίεβο θα μπορούσε να θεωρεί ότι διαθέτει εγγυήσεις ασφαλείας ισοδύναμες με ΝΑΤΟ – και με το δικό του άρθρο 5. Επικίνδυνα πράγματα…).

Με αυτήν πάντως την διπλή τοποθέτηση Μακρόν ανοίγει – με Γαλλία στο πηδάλιο – μια διαφορετικής έντασης συζήτηση. Βέβαια, ήδη ενόψει του ενδεχόμενου να πάψει να υπάρχει  ο κανόνας της ομοφωνίας, μια ντουζίνα κρατών μελών (όλα της Ανατολικής Ευρώπης, πάντως, δηλαδή της διεύρυνσης του 2004) ήδη κατέστησαν γνωστή την αντίθεσή τους.

Οπότε; Οπότε καταλήγει η περί Ευρώπης συζήτηση να λειτουργεί λιγάκι σαν ευγενές κλωτσοσκούφι.

Υστερόγραφο: επειδή στην Ελλάδα κατά καιρούς ανεβαίνει ένας Ευρωενθουσιασμός – και στο πολιτικό προσωπικό, και στην κοινή γνώμη – δοκιμάστε μια άσκηση: έστω ότι φεύγει από την μέση η ομοφωνία, έχουμε την ενισχυμένη πλειοψηφία για σειρά αποφάσεων. Και ότι διευρύνονται σε «τομείς-κλειδιά», και μάλιστα σε όσα έχουν σχέση με τα τωρινά φλέγονται ζητήματα ασφάλειας ή/και δημοσιονομικής πολιτικής οι αρμοδιότητες της ΕΕ. . Θέλατε να «τρέξετε», εδώ, στις εφαρμοστικές συμφωνίες της Συμφωνίας των Πρεσπών, όσο έχουν ενωσιακό περιεχόμενο αύριο; Μήπως την υπόθεση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας, ως προς την οριοθέτηση με γείτονες; Κυρώσεις; Αποδοχή προσφύγων/μεταναστών και συνθήκες παραμονής τους; Φορολόγηση ναυτιλίας; Λειτουργία του δικαστικού συστήματος –  π.χ. προστατευόμενοι μάρτυρες; Θα έχει μεγάλο, πολύ μεγάλο ενδιαφέρον η λειτουργία του Κράτους-μέλους «Ελληνική Δημοκρατία» υπό συνθήκες λήψης των αποφάσεων σε «τομείς-κλειδιά» με πλειοψηφία.

Υστερόγραφο δεύτερο: εκείνη η λειτουργία του προτεινόμενου από Μακρόν σχήματος επάλληλων κύκλων που να «χωράει» Ουκρανία ως συμμεριζόμενη αρχές και αξίες της Ευρώπης, λέτε να χωρούσε, π.χ. αύριο μεθαύριο, και Τουρκία; Με απόφαση λαμβανόμενη κατά πλειοψηφία, δε;