Διαψεύσεις και διδάγματα από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Επειδή όταν κάποια στιγμή θα έχουν προσγειωθεί σε κάτι το σταθερό τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών/των midterms για το Αμερικανικό Κογκρέσο (που τις ζήσαμε ακόμη και μεταξύ μας κάπως σαν προκριματικές Προεδρικές Μπάϊντεν/Τραμπ: ρηχό, αλλ’ έτσι λειτούργησε) θα ξεκινήσουν στα σοβαρά οι αποτιμήσεις – το τι σήμαναν οι midterms – και οι προβολές στο μέλλον – τι θα φέρουν ως συνέπειες πολιτικής, ανά τον κόσμο – θα ήταν χρήσιμο να κρατήσουμε μερικά που η φούρια της εκλογικής αναμέτρησης μάλλον μας έκρυψε.

Πρώτα-πρώτα, οι προβλέψεις και οι ανατροπές. Ήδη στο τι θα οδηγούσε τις κάλπες είχαμε – αποδεικνύεται – μια διπλή ανατροπή. Μετά την εκρηκτική επανατοποθέτηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ στο θέμα των αμβλώσεων (παρένθεση: αντίστοιχη αναμένεται εντός ολίγου και για τις θετικές διακρίσεις/affirmative action υπέρ των μειονοτήτων π.χ. με υποχώρηση των ποσοστώσεων εισαγωγής στα Πανεπιστήμια…) επί μήνες θεωρήθηκε ότι ένα κύμα αντίδρασης έγινε προβάδισμα στους Δημοκρατικούς. Όσο πλησίαζε η κάλπη, συνειδητοποιήθηκε όμως ότι το ζήτημα που θα είχε σαφώς υψηλότερη προτεραιότητα στην απόφαση των ψηφοφόρων ήταν η οικονομία, δηλαδή η ακρίβεια – και αυτή χρεώνεται πάντα στην Κυβέρνηση: έτσι δημιουργήθηκε η αντίληψη για «κόκκινο κύμα» (κόκκινο το χρώμα των Ρεπουμπλικάνων, μπλε των Δημοκρατικών) στην κάλπη. Προστέθηκε η άμεση ανάμειξη στην προεκλογική καμπάνια του ίδιου του Προέδρου Μπάιντεν, συν των δυο πρώην προέδρων: Ομπάμα – που δεν συγκρίνεται σε δημοφιλία με τον Μπάιντεν – και Τραμπ, αυτός  σε λογική ολικής επαναφοράς.

Τελικώς το «κόκκινο κύμα» δεν ήρθε, και το αποτέλεσμα ήταν πιο μετρημένο: χάθηκε μεν για τους Δημοκρατικούς η Βουλή των Αντιπροσώπων (πάει και η προεδρία Νάνσι Πελόζι) συν επαναληπτικές/runoff αρχές Δεκεμβρίου στην Τζώρτζια, που θα υποχρεώσει κατανομή για την τελική ισορροπία.

Εν τω μεταξύ, όμως, όλοι χρειάστηκε να μάθουν – ή μάλλον, να ψιλομάθουν –  το σύστημα checks-and-balances με το οποίο κινούνται οι ΗΠΑ. Μόνο που κάποιες πτυχές του εύκολα παρερμηνεύονται: ναι μεν όποιος «έχει» το Κογκρέσο, δηλαδή και Βουλή και Γερουσία, μπορεί να μπλοκάρει το νομοθετικό πρόγραμμα του Προέδρου (που, για την υπόλοιπη θητεία του, θεωρείται «κουτσό παπί»/lame-duck). Πλην όμως ο Πρόεδρος δεν στερείται ευχέρειας κινήσεων, που μόνον άμα στην Γερουσία υπάρξουν 60 ψήφοι μπορεί να του ανατραπεί το βέτο: ακόμη και στην τωρινή ακραία διχαστική πολιτική ατμόσφαιρα, περιθώριο για αναζήτηση consensus παραμένει. Επίσης, είναι γνωστό ότι στην Γερουσία, όπου υπάρχει κυρίως αρμοδιότητα στις εξωτερικές σχέσεις παράλληλα με τον Πρόεδρο, σε ισοψηφία η αντιπρόεδρος λύνει το αδιέξοδο: θα δούμε πού/πώς θα καταλήξει η Τζώρτζια, ύστερα θα βγει το τελικό συμπέρασμα.

Πέραν τούτου, οι νέοι εκλεγέντες βουλευτές και γερουσιαστές αναλαμβάνουν καθήκοντα από την νέα χρονιά: έως τότε, η σημερινή σύνθεση συνεχίζει. Θα φανεί ίσως λεπτομέρεια, πλην το μεγάλο μέτωπο του Ουκρανικού κινδυνεύει τις αμέσως επόμενες εβδομάδες να δώσει εξελίξεις. [Άλλωστε… μην παραβλέπεται η είδηση που φιλοξενήθηκε στην Ουάσιγκτον Ποστ, ότι υπήρξε «φιλική σύσταση» στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να περιορίσει λίγο την διεκδικητικότητά του όσον αφορά την Αμερικανική βοήθεια, ακριβώς για να μην ενοχλήσει (περισσότερο) μερίδα Αμερικανών ψηφοφόρων].

Από κει και πέρα, ο μεν Πρόεδρος Μπάιντεν έσπευσε να δηλώσει ότι «έλαβε το μήνυμα» δυσαρέσκειας των ψηφοφόρων, όσο κι αν ευλόγως θεώρησε ότι δικαιώθηκε η σχετική αισιοδοξία του για διατήρηση ισορροπιών. Όμως, με εχθρική Βουλή των Αντιπροσώπων, μπορεί να δει την επόμενη διετία να γεμίζει και από επιθέσεις εναντίον του – όχι μόνο μπλοκάρισμα των νομοθετικών πρωτοβουλιών του. Στην απέναντι όχθη, η επιλογή του Ντόναλντ Τραμπ να στηρίζει ακραίους υποψηφίους έφερε το αντίθετο αποτέλεσμα: αποδόμησε και την φήμη του ίδιου. Παράπλευρο αποτέλεσμα: αναδείχθηκε ως εναλλακτική στην υποψηφιότητα Τραμπ για τις επόμενες Προεδρικές εκλογές εκείνη του Κυβερνήτη της Φλόριντα Ρον ΝτεΣάντις (ο οποίος  πήγε λαμπρά στις κάλπες). μην βιαστείτε να πείτε ότι υποχωρεί ο Τραμπισμός, καθώς ο ΝτεΣάντις είναι συντηρητικότερος και του Τραμπ. συγκέντρωσε δε  υψηλότατο ποσοστό Ισπανόφωνων στην κάλπη.

Επίσης , πέρα από την διάσταση αντικατάστασης του 1/3 της Γερουσίας και ανανέωσης της Βουλής των Αντιπροσώπων, κρίνονταν και Κυβερνήτες των Πολιτειών – όπου η περίπτωση ΝτεΣάντις ξαναθύμισε ότι, παλιότερα/παραδοσιακά, από εκεί στρατολογούνταν οι Προεδρικοί υποψήφιοι, όχι από τα τηλεπαιχνίδια όπως συνέβη με τον Ντόναλντ Τραμπ. Και… ένα ακόμη: σε σειρά παράλληλων δημοψηφισμάτων, προέκυψε (σε Πολιτειακό επίπεδο) μερικά ανατροπή της θέσης του Ανωτάτου Δικαστηρίου για τις αμβλώσεις.

Όσο, λοιπόν , θα κατασταλάζει η εκλογική αναμέτρηση στις ΗΠΑ, τόσο θα χρειαστεί να μετριάζονται οι πολιτικές προβολές που γίνονται απ’ όλους μας όσοι παρακολουθούμε «απ’ έξω». Η Αμερικανική εμπειρία επαναβεβαιώνει την πολυπλοκότητά της – που, εν πολλοίς, είναι και η δύναμή της. Στο βάθος, επαναφέρει την ανάγκη συνειδητοποίησης ότι οι ρηχές προσεγγίσεις του τύπου «οι ΗΠΑ στηρίζουν εμάς, οι ΗΠΑ στηρίζουν τους άλλους» και ούτω καθεξής, μπορεί σε κάθε στροφή να ανατρέπονται. Πάντως να επαναπροσδιορίζονται. Ακόμη και χωρίς την άγαρμπη Τραμπική λογική του «America first!» οι ΗΠΑ παραμένουν σε εσωστρεφή λογική ακόμη και όταν κάνουν προβολή ισχύος στο διεθνές σύστημα.