Όπου το διεθνές πλαίσιο επιχρωματίζει/επικαθορίζει τα δικά μας

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

H εβδομάδα που πέρασε είχε δυο μείζονα γεγονότα για την προσπάθεια της Ελλάδας του 2020-22 (αυτός είναι ο λειτουργικός ορίζοντας, όπως άνοιξε με την αναβάθμιση εκείνου που ζούμε ως Τουρκική απειλή – Ανατ. Μεσόγειος, Αιγαίο, μεταναστευτικό –,  που μόνον στο φαντασιακό βρήκε στήριξης στην Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, που έφερε την αποφασιστικότερη παρά ποτέ πρόσδεση στο αμυντικό άρμα των ΗΠΑ) την συνάντηση Κορυφής Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ και, αμέσως μετά, την συνάντηση Μητσοτάκη – Πούτιν στο Σότσι, με μια παρέκβαση στην Αγία Πετρούπολη. Η αλήθεια είναι ότι είχε προηγηθεί η επίσκεψη του Πάπα Φραγκίσκου στην Αθήνα, πολυσήμαντη: αυτήν όμως με σχετική αποφασιστικότητα η Ελληνική πλευρά την καταχώρισε στις τυπικότητες, αν μη τις γραφικότητες της εξωτερικής πολιτικής («πόσα συντάγματα έχει ο Πάπας;» είναι η ηχώ του ρεαλισμού του Ναπολέοντα) παραβλεπομένου του ποιον ρόλο μπορεί να παίξουν αύριο στην διεθνή κοινή γνώμη οι εικόνες και η οι προσλήψεις π.χ. του μεταναστευτικού στο Αιγαίο, σε περίπτωση νέας έντασης.

Ακόμη κι αν δεν το είχαμε συνειδητοποιήσει ότι το διεθνές πλαίσιο «κουβαλάει» αποφασιστικά τα δικά μας διακυβεύματα – όλα όμως! – αυτό έγινε φανερό με τον τρόπο που η συνάντηση Πούτιν-Μητσοτάκη έγινε εν πολλοίς πλατφόρμα για να διερευνηθεί το περιεχόμενο της μόλις κατά λίγες ώρες προηγηθείσης τηλε-συνάντησης Μπάιντεν-Πούτιν. Το βαρύ σκηνικό μιας ελεγχόμενης σύγκρουσης Μόσχας-Ουάσιγκτον γύρω από την Ουκρανία ξεκαθάρισε. Τι θα πει «ελεγχόμενη σύγκρουση»; Θα πει ότι μετά το μηντιακό πάρτι γύρω από ενδεχόμενη εισβολή της Ρωσίας στην Ανατολική Ουκρανία, με τις δυνάμεις των ΗΠΑ/του ΝΑΤΟ να δίνουν απάντηση, ο Πρόεδρος Μπάϊντεν ξεκαθάρισε ότι Αμερικανός στρατιώτης δεν θα πατήσει στην περιοχή. ο Πρόεδρος Πούτιν δήλωσε μεν ότι Ρωσική κίνηση δεν θα υπάρξει, αλλά και κατέστησε σαφές ότι προώθηση της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ θα φέρει νέα, οξύτερη κρίση. ο Πρόεδρος Μπάϊντεν εξήγησε ότι η μη-ανάμειξη Αμερικανικών δυνάμεων επί του πεδίου δεν θα σημάνει και αδράνεια: αντίμετρα «άνευ προηγουμένου» στον οικονομικό τομέα, με πάγωμα των τραπεζικών ροών κεφαλαίου θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν την προβολή στρατιωτικής ισχύος.

Όλα αυτά ξεκαθαρίζονταν την ώρα που ο Έλληνας Πρωθυπουργός (πριν την «παραγωγική»/productive συζήτηση με Πούτιν) έκανε την σεβαστική παραδοχή ότι η Ελλάδα γνωρίζει πού στοιχείται συμμαχικά η χώρα του, ωστόσο χαιρέτισε την σαφή πρόοδο των διμερών σχέσεων Αθήνας-Μόσχας – μετά τον χειμώνα της εποχής Κοτζιά. (Ουδενός διέφυγε την προσοχή ότι είχε προηγηθεί ενημέρωση από τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Άντονι Μπλίνκεν προς Μητσοτάκη). Η ευχή του τελευταίου για «οδικό χάρτη αποκλιμάκωσης» στην Ανατ. Ουκρανία ήταν το πλησιέστερο προς κάποια ουσιαστική θέση, με μια παροδική αναφορά στην Ελληνική ομογένεια στο Ντονμπάν. ενώ ο Πρόεδρος Πούτιν επεξήγησε την Ρωσική θέση στην Ουκρανία με το «η ασφάλεια πρέπει να είναι αδιαίρετη». Απ’ εκεί και πέρα, η έμφαση τέθηκε στον χώρο της οικονομικής συνεργασίας Ρωσίας-Ελλάδας (με αναφορές σε ποσοστά μείωσης/αύξησης των διμερών συναλλαγών, που θύμιζαν εποχές σχεδιασμένης οικονομίας…), ενώ η ουσία – το φυσικό αέριο  ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα – είχε ήδη συζητηθεί στην Αγία Πετρούπολη μεταξύ Κώστα Σκρέκα και Αλεξέϊ Μίλλερ (της Gazprom: ποιος θα ξεχάσει την ενώπιον του Αλ. Μίλλερ εδαφιαία υπόκλιση του Πανατιώτη Λαφαζάνη προ 5ετίας;).

Τόσο στα ενεργειακά, όσο και στην συζήτηση για τις αμυντικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο – στις τελευταίες εντάσσεται και η ρωσική θέση για το Κυπριακό, η οποία διατυπώθηκε με τον ευνοϊκότερο για τις Ελληνικές/Κυπριακές προσεγγίσεις τρόπο, πράγμα που δεν ίσχυσε π.χ. στο παρασκήνιο της διαδικασίας του Κρανς Μοντανά – έμεινε πίσω η αίσθηση ότι ειπώθηκαν πολύ περισσότερα απ’ όσα ανακοινώθηκαν ή και διέρρευσαν. Όχι σπάνιο, αυτό! Όμως η τωρινή κατάσταση, ιδίως στο Αιγαίο/Ανατ. Μεσόγειο, δημιουργεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το πραγματικό Ρωσικό φόντο των Ελληνικών διεθνών σχέσεων. Ο Βλ. Πούτιν πάντως, συνέστησε «σώφρονα χρήση» των Αμερικανικών διευκολύνσεων (λέγε με: Αλεξανδρούπολη) στην Ελλάδα. Επίσης, αναφερόμενος στα Ελληνοτουρκικά, θεώρησε ότι η ορθή προσέγγιση είναι δια του διαλόγου: ο Ελλην συνομιλητής του, προσεκτικά, δεν διαφώνησε. Πάντως  ο Κ. Μητσοτάκης, αναφερόμενος στα ΕλληνοΤουρκικά και το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου που οφείλει να τα διέπει κλπ. σταθερά μνημόνευε τις «θαλάσσιες ζώνες» που οφείλουν να διευθετηθούν – προσπερνώντας την πάγια Ελληνική αντίληψη περί «μόνης διαφοράς, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας». Να φωλιάζει εδώ αρχή συζήτησης περί αιγιαλίτιδας/12 μιλίων, συζήτηση προς την οποία παλιά η Ρωσία στεκόταν αρνητική;

Ευλόγως ο αναγνώστης θα διερωτηθεί γιατί σταθήκαμε τόσο στα της συνάντησης Μητσοτάκη-Πούτιν, ενώ ξεκινήσαμε με την Τριμερή Σύνοδο Κορυφής Μητσοτάκη-Αναστασιάδη-Μπένετ. Η αλήθεια είναι ότι αυτή η τελευταία συνάντηση, που «επικαιροποίησε» στην Τριμερή υπό το καθεστώς πλέον Κυβέρνησης Μπένι Γκάντς/Ναφτάλι Μπέννετ, όσα είχαν οικοδομηθεί επί Κυβερνήσεων Μπενιαμιν Νετανιάχου. (Η σημερινή Κυβέρνηση του Ισραήλ στηρίζεται στο – λιγότερο δεξιό – κόμμα Μπλε-Λευκό του Γκάντς, αλλά η πρωθυπουργία αφέθηκε για τα πρώτα δυο χρόνια στον κατά πολύ δεξιότερο Ναφτάλι Μπέννετ του κόμματος Νέα Δεξιά : στην συνέχεια, θα περάσει στον τωρινό ΥΠΕΞ Γιαϊρ Λάπιντ, επίσης του Μπλε-Λευκού. Μην παραπονεθείς για την πολυπλοκότητα των Ισραηλινών πολιτικών σχηματισμών, φίλε αναγνώστη: εκείνο που έχει σημασία είναι ότι η συμπαράταξη με Ελλάδα-Ισραήλ αποδεικνύεται ότι έχει βάθος και συνέχεια…). Στην τωρινή Τριμερή, πέρα από την επανάληψη κοινότοπων θέσεων για σταθερότητα αλλά και τήρηση του Διεθνούς Δικαίου στην περιοχή, δόθηκε έμφαση και στην αμυντική διάσταση αλλά και σε ουσιαστικότερες κινήσεις με φόντο τα ενεργειακά –  ιδίως τον EuroAsia Interconnector για ηλεκτρική διασύνδεση Ισραήλ-Κύπρου-Κρήτης-ηπειρωτικής Ελλάδας-ΕΕ, όμως μνεία υπήρξε και του μάλλον παρατημένου EastMed για φυσικό αέριο. Οι τελευταίες αυτές, καθώς «πατούν» πάνω στους Τουρκικούς ισχυρισμούς περί ΑΟΖ με βάση το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, έχουν αμεσότατα γεωπολιτικό αποτύπωμα. Και τούτο ενώ, την ίδια στιγμή, το Ισραήλ το οποίο πάντα έχει την γνώριμη Αμερικανική πρόσβαση, παρακολουθεί με νευρικότητα τι θα μπορούσε να αποδώσει ένα μεσοπρόθεσμα ξεπέρασμα της τωρινής ΑμερικανοΡωσικής κρίσης, με ενδεχόμενο πρώτο στάδιο… την επαναφορά της  διεθνούς συνεννόησης για τα πυρηνικά του Ιράν.

Δεν θα πλήξουμε με το πώς το διεθνώς πλαίσιο χρωματίζει, ή μάλλον επικαθορίζει – αποφασιστικά! – τα δικά μας.