Πραγματική σύγκλιση, Πολιτική Συνοχής και άλλα όνειρα – ξεχάστε τα!

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

*Διάγραμμα 1: Κονδύλια της πολιτικής συνοχής σε σχέση με τις δημόσιες επενδύσεις, 2007-2013 και 2014-2020

Θυμόσαστε που κάποτε μιλούσαμε για πραγματική σύγκλιση των οικονομιών και για Πολιτική Συνοχής της ΕΕ; Που θα πορευόταν παράλληλα με την ενοποίηση των αγορών (Ενιαία Εσωτερική Αγορά), ύστερα με την δημιουργία του «σκληρού πυρήνα» (δηλαδή την Ευρωζώνη); Που θα προέκυπτε τόσο από τις δυναμικές της αγοράς και τα «φαινόμενα άλω» της Ευρωζώνης / «halo effects», όσο και από χρηματοδοτικές πολιτικές/Διαρθρωτικά Ταμεία, Ταμείο Συνοχής, αλλά και από κατάλληλες «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» (προτού ο όρος γίνει ταυτόσημος με την λιτότητα κι τα συνεφελκόμενά της);

Αν όμως τα θυμόσαστε τα παραπάνω με την Ελλάδα να κινείται σ’ αυτό το φόντο σύγκλισης/συνοχής, καλύτερα να τα ξεχάσετε! Πάντως… για την ώρα. Άμα κανείς βρει το θάρρος και διατρέξει την πιο πρόσφατη (Όγδοη) Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή» (η οποία μάλιστα αποτολμά να τρέφεται προς το μακρινό μέλλον «με ορίζοντα το 2050»), θα πικραθεί αρκετά – αν, εννοείται, επιμένει να βλέπει με την Ελλάδα στην συνολική εικόνα. Λοιπόν:

  • Μπορεί η γενική διαπίστωση να είναι ενθαρρυντική («η συνοχή στην ΕΕ έχει βελτιωθεί»), αλλά και ειλικρινής («πλην όμως παραμένουν κενά»), όμως ήδη ο πρώτος – και βασικός – χάρτης που απεικονίζει το πώς πορεύθηκε σ’ όλη την 20ετία 2001-2019 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανά την ΕΕ, απεικονίζει την Ελλάδα στο βαθυκόκκινο και στο κόκκινο,, δηλαδή στις εντελώς αρνητικές/κατώτερες θέσεις είτε καθαρής μείωσης, είτε μέσου όρου 0-0,5% αύξησης σε ετήσια βάση, άντε η Αττική να είναι στο 0,75-1%. Την θέση αυτή την μοιραζόμαστε με την Ιταλία, δυο περιφέρειες της Ισπανίας, τον Νότο της Πορτογαλίας και κάτι ορεινά της Γαλλίας, συν στίγματα Σκανδιναβίας. [Προσοχή! Η μισή περίοδος που καλύπτεται είναι για μάς περίοδος ακμής. Η άλλη μισή – μόνον – αποτελεί την Εποχή των Μνημονίων].
  • Aν, τώρα, περάσουμε σε ένα άλλο μέτρο που αναδεικνύει η Έκθεση – το εύγλωττα περιγραφόμενο ως έτη παραμονής σε «παγίδα ανάπτυξης» στο διάστημα αυτό, ανάλογα με το επίπεδο όπου κάθε περιοχή βρισκόταν το 2000 ως κατά κεφαλήν ΑΕΠ, οι περισσότερες περιοχές της Ελλάδας βρίσκονταν σε τέτοια κατάταξη επί 10-14 χρόνια, η Δυτική Ελλάδα επί 15-19 χρόνια.
  • Στο κρίσιμο μέτρο, του ποσοστού του πληθυσμού (20-64 ετών) που διεθετε απασχόληση το 2020, η Ελλάδα βρίσκεται στην χειρότερη κατάταξη (λιγότερο από 66%) για το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειας (αρκετή Πελοπόννησος και κάτι από νησιά στο 66-70%), κι εδώ πάλι μαζί με Νότια Ιταλία, Νότια Ισπανία, Βορρά Γαλλίας αλλά και κάτι από χώρες Ανατ. Ευρώπης (Κροατία, Ρουμανία).
  • Πόσο όμως τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το ταμείο Συνοχής βοήθησαν – συγκριτικά, πάντα – σε σχέση με τις εγχώριες δημόσιες επενδύσεις για την αντιμετώπιση της υστέρησης από πλευράς συνοχής; Εδώ, τα στοιχεία δίνονται σε δυο περιόδους: 2007-13, 2014-20. Και στις δυο περιόδους, η Ελλάδα βρίσκεται ελαφρώς πιο κάτω από τον μέσο όρο ΕΕ (με την πρώτη περίοδο ελαφρώς καλύτερη), με χώρες όπως η Πορτογαλία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία να είναι καλύτερα από μας, ενώ η Τσεχία, η Ισπανία, η Ιταλία ή η Κύπρος συγκριτικά να υστερούν.
  • Χρειάζεται να φθάσει κανείς στον χάρτη με το προσδόκιμο ζωής (2019) για να αχνοχαμογελάσει – εδώ οι καλύτερες επιδόσεις «γράφουν» γαλάζιο. Η Ελλάδα καταγράφεται καλύτερα από τον μέσο όρο, με μεγάλο μέρος της να είναι στο 81-82 έτη, Πελοπόννησος/Κρήτη στα 82-83, Ήπειρος στα 83-84. Κάπου εκεί και Ισπανία και Βορράς Ιταλίας, συν κάτι στην καρδιά της Γαλλίας και στον Νότο Σουηδίας. (Αντιθέτως, στο 70-79 μεγάλο μέρος της Ανατ. Ευρώπης) Προσοχή όμως: η Covid-19 ακολουθεί.
  • Στα πιο τεχνοκρατικά, πώς εμφανίζεται η σχετική επίδραση της καινοτομίας τόσο ως μέσος όρος όσο και ως σχέση κέντρου/περιφέρεια σε κάθε χώρα, στο να ωθεί προς τα πάνω των αναπτυξιακών ρυθμών, ανά την ΕΕ; Και στα δυο, η Ελλάδα «άνετα» κάτω από τον μέσο όρο (και μικρή η συμβολή της καινοτομίας μαζί με Ανατολικές και Βαλκανικές χώρες, αλλά και σαφώς ισχυρή η έλξη του κέντρου σε σχέση με την περιφέρεια).
  • Τώρα, όποιος αντέχει να δει τον χάρτη με τον δείκτη «ποιότητα διακυβέρνησης», καλά να πάθει! Εδώ στο βαθύ κόκκινο – το μπλέ υποδηλώνει το καλό, το κόκκινο το κακό – λάμπει η Ελλάδα, παρέα με τον Νότο της Ιταλίας, της παλιά Ανατ. Ευρώπη και την Βαλκανική. Στους άλλους «δείκτες» αρετής, που φυσικά είναι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, και τόσο στους ρυθμούς επιδείνωσης (1990-2018) όσο και στην τωρινή κατάσταση, όπου στην Ελλάδα τυχαίνει να έχουμε οικονομική δραστηριότητα, δεν πάμε καλά σε καταγραφές όπου έχουμε περιορισμένη δραστηριότητα, κάτι πάει κι έρχεται!….

Πάλι καλά που η Επιτροπή έχει την σοφία να βάζει σε κάτι τέτοια ορίζοντα 2050. Όπως θάλεγε και ο Λόρδος Κέϋνς, μακροπρόθεσμα όλοι τα βλέπουμε με άλλο μάτι αυτά!