O συγκρατημένος ενθουσιασμός για τις έρευνες ExxonMobil/ΕΛΠΕ: να μην παρεξηγούμαστε

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Σε κλίμα συγκρατημένου ενθουσιασμού ξεκίνησαν – έχουμε Νοέμβριο του 2022, ας καταγραφεί – οι δισδιάστατες/2D σεισμικές έρευνες με το 96 μέτρων, 3.250 τόνων, σημαίας Γιβραλτάρ Sanco Swift της Αμερικανικής ExxonMobil/70% και των ΕΛΠΕ /30% (μετά την αποχώρηση της Γαλλικής Total) και με βάση προεργασία της Νορβηγικής PGS. Έρευνες σε δυο θαλάσσια οικόπεδα παραχωρήσεων, Δυτικά και ΝοτιοΔυτικά της Κρήτης. Ας σημειωθεί ότι οι σχετικές άδειες  ανάγονται στο 2019, οπότε και ασκήθηκαν προσφυγές WWF, Greenpeace και Ινστιτούτου «Πέλαγος», που κατορθώθηκε να εκδικασθούν μόλις προ ημερών.

Για να κλείσουμε τον χρονολογικό κύκλο, οι σεισμολογικές μελέτες ελπίζεται/προσδοκάται να δώσουν πρώτη εικόνα για το τι λογής πόροι υδρογονανθράκων μπορεί να υπάρχουν «στα τέλη του 2023» σύμφωνε με την ΕΔΕΥ, την κρατική εταιρεία υδρογονανθράκων που παρακολουθεί την πορεία των δικαιωμάτων έρευνας. Ψυχραιμότερα, με δεδομένα τα μεγάλη βάθη και το σχετικά ανεξερεύνητο της περιοχής, και με δεδομένο ότι θα ακολουθήσουν πιο προχωρημένες/τρισδιάστατες 3D γεωφυσικές έρευνες, η προοπτική για δοκιμαστικές γεωτρήσεις ας τεθεί για μετά το 2024.

[Εδώ, ίσως θα ήταν χρήσιμο να θυμηθούμε ότι στην Κύπρο, όπου τα πρώτα θετικά ευρήματα – κοιτάσματα «Αφροδίτη», «Γλαύκος», «Καλυψώ», ήδη «Κρόνος» – ανάγονται σε μια διαδικασία που ξεκίνησε προ δεκαετίας και βάλε ενώ εντάσσονται στην πολύ πιο μελετημένη περιοχή μεταξύ, ας πούμε, Ισραηλινού «Λεβιάθαν» και Αιγυπτιακού «Ζορ», ελπίζεται να φθάσουν σε εμπορική εκμετάλλευση το 2026-27. Το περιβόητο Οικόπεδο 12, που απέδωσε δια των Noble/Delek το κοίτασμα «Αφροδίτη» το 2011 είχε παραχωρηθεί το 2008 , μετά από οριοθετήσεις ΑΟΖ με Αίγυπτο το 2003 , Λίβανο το 2007, Ισραήλ το 2010].

Στην Ελληνική περίπτωση, καλό είναι να έχουμε κατά νουν τις μεταπτώσεις από την επισήμανση Γιώργου Παπανδρέου (τέλη 2009) περί μη-ύπαρξης υδρογονανθράκων στην Ελλάδα – για να είμαστε δίκαιοι, η βασική αναφορά του ήταν στο Αιγαίο, όμως η προσπάθεια αποστασιοποίησης από τους υδρογονάνθρακες ήταν γενική – στην ιστορική, αποδεικνύεται πρωτοβουλία του υφυπουργού Ενέργειας Γιάννη Μανιάτη (επί Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου με υπουργό μάλιστα την οικολόγο Τ. Μπιρμπίλη, και κατόπιν προτροπής… του τότε Πρωθυπουργού της Νορβηγίας Γιενς Στόλτεμπεργκ), όλα αυτά το 2011. Από τότε άλλωστε και η κεντρική ερευνητική συνεισφορά της Νορβηγικής TGS.

Μια αντίστοιχη μεταστροφή, εκείνη που χωρίζει τον τωρινό ενθουσιασμό για έρευνες νοτίως της Κρήτης από την δήλωση (άνοιξη του 2021) του ΥΠΕΞ Νίκου Δένδια, στο Arab News, ότι «η Ελλάδα πιστεύει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δεν θα αρχίσει να σκάβει τον βυθό της Μεσογείου για να βρει αέριο και πετρέλαιο […] θα χρειαζόμασταν 10 με 20 χρόνια για να βρούμε και να εκμεταλλευθούμε». Τότε, το αντίστοιχο ρόλο της Τίνας Μπιρμπίλη, με πρώτιστη την «πράσινη» προτεραιότητα, είχε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Ήρθε όμως η αφύπνιση της ενεργειακής κρίσης, ήρθε και ο πόλεμος στην Ουκρανία και η απεξάρτηση από Ρωσικό φυσικό αέριο και όλες οι βεβαιότητες πήγαν πέρα.

Στην από δω και πέρα πορεία, η Ελλάδα των ερευνών για φυσικό αέριο νοτίως της Κρήτης – προσοχή! δυτικά … – έχει ως σύμμαχο την προσγειωμένη επιλογή που έχει κάνει στην χάραξη ΑΟΖ με Ιταλία (αφορά Ιόνιο και νοτίως) και με Αίγυπτο (αφορά Λιβυκό και ανατολικά). Είναι η επιλογή αυτή να δεχθεί αισθητά μειωμένη επήρεια στην μεν πρώτη περίπτωση των Διαπόντιων νήσων και των Στροφάδων. Στην δε δεύτερη νοτίως της Κρήτης όπου η αναλογία ΑΟΖ 45%-55% μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου δέχθηκε ελαφρώς μειωμένη επήρεια σε μικρονήσια της Κρήτης στο Λιβυκό (ανατολικά).

Η συζήτηση αυτή δεν είναι ώρα να ανοίξει πλήρως, καθώς αντικείμενη χώρα στον νότο της Κρήτης είναι η Λιβύη με την οποία οι επί μακρόν διαπραγματεύσεις για χάραξη ΑΟΖ σταμάτησαν το 2014, με αγκάθι την επήρεια των μικρονησιών Κρήτης (δυτικά). Για την ώρα, το γεγονός ότι ένας από τους «μεγάλους»/majors του πετρελαίου – η ExxonMobil – παρέμεινε στις έρευνες παρόλες τις παρελκύσεις και παρά την αποχώρηση του άλλου της ομάδας ερευνών – της Total – δίνει μια βάση σταθερότητας: οι majors ουδέποτε προχωρούν σε αμφισβητούμενες περιοχές. Πάντως, έστω και προσχηματικότατα, ας αναμένονται κινήσεις βάσει του ΤουρκοΛιβυκού Μνημονίου ανατολικά – εντός Ελληνικής (μη-αποκηρυγμένης, βέβαια…) ΑΟΖ. κινήσεις  γεωτρυπάνου, ενδεχομένως. Και ίσως-ίσως προσπάθεια να ξανανοίξουν συζητήσεις με την Λιβύη, δυτικά.

Αυτό το πλαίσιο, συν πολύς ρεαλισμός στον χρονικό ορίζοντα, για να μην παρεξηγούμαστε όσο θα βρίσκονται σε εξέλιξη οι έρευνες νοτίως της Κρήτης.