Ο χαμένος (κατά τα φαινόμενα) East Med, η θολή – πλέον – εικόνα των «3+1», η νέα συμφωνία Gazprom/Botas – και ένα υστερόγραφο

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Αρχίζει να φέρνει κάπως σαν μοιρολόι η ανακάλυψη, κατά κύματα, στην Ελλάδα της αυγής του 2022 ότι το μείζον ενεργειακό project με το οποίο η χώρα κατά την τελευταία δεκαετία θεωρούσε ότι θα ενταχθεί – ουσιαστικά – στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Ανατολικής Μεσογείου, δηλαδή ο αγωγός φυσικού αερίου EastMed με τον οποίο ενεργειακοί πόροι της περιοχής από Ισραήλ και Κύπρο θα διοχετεύονταν σε μια ενεργειακά ανασφαλή ΕΕ μέσω Ελλάδας (κάποια στιγμή υποτίθεται ότι η τελευταία θα αναζητούσε νότια της Κρήτης και δικούς της υδρογονάνθρακες), δεν θα έχει αύριο. Ακριβέστερα: ότι δεν είχε καν χθες ή και προχθές, όσο κι αν ο σχηματισμός των «3+1», δηλαδή Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας με συμμετοχή και των ΗΠΑ, αλλά και το σχήμα EastMed Gas Forum με Αίγυπτο (όπου και η έδρα)-Ισραήλ-Κύπρο-Ελλάδα-Ιταλία-Γαλλία-Ιορδανία-Παλαιστίνη, εθεωρείτο ότι έδινε κάτι σαν θεμέλια. παρά την ψυχρότητα με την οποία έβλεπε το project και η αγορά και η εναγκαλισμένη την πράσινη μετάβαση ΕΕ.

Θεωρήθηκε ότι το τελικό πλήγμα έδωσε το non-paper του Στέητ Ντηπάρτμεντ (κοινοποιημένο και προς το Τουρκικό ΥΠΕΞ), με το οποίο δίπλα στην μη εξασφάλιση οικονομικής/εμπορικής βιωσιμότητας και την «υπόσχεση» των πιο ευέλικτων ΑΠΕ αναφέρθηκε ως πρόβλημα του EastMed και το θέμα των «των εντάσεων που προκαλούνται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου»: ανάγνωθι Τουρκικές θέσεις! Πλην όμως ήδη η διαβόητη ταξονομία των ενεργειακών επενδύσεων κατά ΕΕ, που μόλις στις 12 παρά 5΄ του τέλους του 2021 αποδέχθηκε μεν το φυσικό αέριο όμως μόνον υπό προϋποθέσεις μεταβατικότητας και κατάληξης σε πράσινες μορφές ενέργειας (αμφότερα «αδειάζουν» τον EastMed), είχε σημάνει de facto το τέλος: το επεσήμαινε εδώ και καιρό σταθερά από Βρυξέλλες/Στρασβούργο η Μαρία Σπυράκη. Προφανώς γι αυτό και ο Έλληνας ΥΠΕΞ Νίκος Δένδιας, εγκαίρως προϊδεασμένος, είχε φροντίσει να μας πει – από έδαφος Σαουδικής Αραβίας, δε! – ότι η Ελλάδα δεν προτίθεται να σκάβει τον βυθό της Μεσογείου για (μη-ανταγωνιστικούς, πάντως μη-πράσινους) υδρογονάνθρακες.

Αφέθηκε, δίκην ξεροκόμματου στις Ελληνικές ενεργειακές επιδιώξεις ο Euro-Asia Interconnector, με ηλεκτρικό ρεύμα παραγόμενο από πόρους Ισραήλ-Κύπρου να μεταφέρεται μέσω Ελλάδας για σύνδεση με το δίκτυο ΕΕ. συν ο αντίστοιχος (και πειστικότερος) Euro-Africa, με ρεύμα από Αίγυπτο, ίσως και συμπαραγόμενος με φυσικό αέριο Ισραήλ-Κύπρου, πάλι μέσω Ελλάδας.

«Όλα αυτά γνωστά», θα σκεφθείς φίλε αναγνώστη – και δεν θάχεις άδικο. Όμως… δες και λίγο παραπέρα. Πακέτο συμφωνιών, υπογράφηκε τώρα/αρχές του 2022 μεταξύ της Τουρκικής Botas και της κυρίαρχης στο φυσικό αέριο Gazprom (μην λησμονείτε τον NordStream2, παρά τα προσκόμματα – ο οποίος όμως την κράτησε την χρηματοδοτική καλή διάθεση των αγορών: 50% Gazprom, αλλά και Wintershall, Shell, Engie, OeMV). Σε τετραετή βάση, μέσω του Turkish Stream θα εξάγονται  από Ρωσία πρόσθετα 5,75 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου/χρόνο. Ήδη, η ίδια η Τουρκική αγορά απορροφά κατά 63% περισσότερο φυσικό αέριο απ’ όσο προηγουμένως, αλλά σημαντική είναι και η διόδευση φυσικού αερίου  – πάλι μέσω του Turkish Stream – προς την ΕΕ (μέσω Βουλγαρίας).

Και στα μεν ενεργειακά, αυτή η όλο και στενότερη Ρωσο-Τουρκική συνεργασία έχει εδώ και χρόνια σαν δεύτερο πυλώνα τα πυρηνικά του Ακούγιου. Όμως, στο βάθος των πραγμάτων, των ισορροπιών και των σχέσεων στην ευρύτερη περιοχή το ενδιαφέρον έγκειται στο ότι η αμυντική διάσταση – η υποτιθέμενη κυλιόμενη μείζων κρίση ΗΠΑ-Τουρκίας λόγω των Ρωσικών S-400, NAΤΟϊκης ασυμβατότητας κοκ. – δεν μπλοκάρει τα ενεργειακά. Τώρα και η καθυστερημένη ανησυχία για την τεχνολογία των drones και την δυνατότητα αποσταθεροποίησης που διαθέτουν (και δη σε ανάπτυξη σμηνών , με Γερμανικά στοιχεία) – δεν δείχνει να εμποδίζει τις ΗΠΑ να αντιστηρίζουν τις Τουρκικές θέσεις/αιτιάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντί υστερογράφου: Και μ’ αυτήν την συγκυρία δεδομένη, την θέση του Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα – μετά την υψηλότατου προφίλ και μεγάλης εμβέλειας θητεία Τζέφρυ Πάιατ – καταλαμβάνει (αν δεν μπουρδουκλωθεί στο Κονγκρέσο, όπως του συνέβη προ ετών) ο συμπαθής πλην απολύτως «εκτός» διπλωματικής σκακιέρας ομογενής Γεώργιος Τσούνης. Προσόντων; Γνωρίζει Ελληνικά. (Και έχει λόγο στα της ΕλληνοΑμερικανικής Κοινότητας, και υπήρξε χρηματοδότης των Δημοκρατικών).