Από τις δηλώσεις Τσαβούσογλου και τις αντιδηλώσεις ΗΠΑ/Βρετανίας/ΕΕ στην παρουσία και την απόκρουση των Τουρκικών UAVs

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Χρειάστηκαν, ειν’ αλήθεια, κάποιες μέρες προκειμένου οι στενότεροι σύμμαχοι και φίλοι της Ελλάδας να τοποθετηθούν επί των τελευταίων θέσεων της Τουρκίας – δια στόματος του ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου: όταν μια θέση εκφράζεται από τον υπουργό Εξωτερικών μιας χώρας, δεν είναι εύκολο να την παραγνωρίζει κανείς ως «εσωτερικού ενδιαφέροντος»… – σχετικά με το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου. (Και των μεγάλων νησιών, δηλαδή πολύ πέρα από τα μικρονήσια ή/και τις βραχονησίδες που εδώ και χρόνια, από την εποχή των Ιμίων, έχουν «γκριζαριστεί» από την Άγκυρα, όσο κι αν η Ελληνική θέση είναι ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. (Όπως άρνηση χωρίς συνέχεια είναι η Ελληνική στάση για το casus belli που έχει διακηρύξει – το 1995  – η Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση).

Θυμίζουμε: ήταν 10 Φεβρουαρίου, όταν ο Μ. Τσαβούσογλου μιλώντας στο κανάλι TRT επανέλαβε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τον ισχυρισμό ότι «η Ελλάδα παραβίασε το καθεστώς των αποστρατικοποιημένων νησιών [που] δόθηκαν στην Ελλάδα με την συνθήκη της Λωζάνης και των Παρισίων με τον όρο (sic) του αφοπλισμού. Εάν η Ελλάδα δεν το σταματήσει αυτό, τότε τίθεται θέμα αμφισβήτησης της κυριαρχίας αυτών των νησιών». Και ακόμη, «Εάν χρειαστεί, θα κάνουμε τις τελευταίες μας προειδοποιήσεις, κι έπειτα θα ξεκινήσει η αμφισβήτηση.[…] Τι λένε; Ότι αισθάνονται απειλή από την Τουρκία, και άρα γι αυτό παραβιάζουν τον όρο. Θα αποτρέψετε την απειλή με λίγους στρατιώτες και κάποια όπλα που τοποθετείτε στα νησιά;». Και παραπέρα: «Υπάρχουν πλευρές σε αυτές τις συμφωνίες, της Λωζάνης και των Παρισίων. Φυσικά, θα ξεκινήσουμε συζήτηση σε διεθνές επίπεδο» Δεν ήταν η πρώτη, ούτε η δεύτερη φορά που το θέμα αυτό τίθεται από την Άγκυρα, και μάλιστα με αναφορά σε επιστολές που κατατέθηκαν στον ΟΗΕ από τον Τούρκο Μόνιμο Αντιπρόσωπο  Φεριντούν Σινιρλιόγλου με αυτό το περιεχόμενο.

Πέρα από την – αυτονόητη – απόρριψη των Τουρκικών ισχυρισμών από το Ελληνικό ΥΠΕΞ, δια δηλώσεων του εκπροσώπου του Αλ. Παπαϊωάννου, ότι «τις αιτιάσεις Τούρκων αξιωματούχων για το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου τις απορρίπτουμε εν τω συνόλω τους. Όχι μόνον δεν συνάδουν με βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου, αλλά ξεφεύγουν και της απλής λογικής», υπήρξε εργώδης κινητοποίηση των Αθηνών προς κάθε κατεύθυνση. Με κάποια επιτυχία, να το πούμε. Πρώτη ήρθε η τοποθέτηση του Στέητ Ντηπάρτμεντ, μετά από ερώτηση του Μιχάλη Ιγνατίου στην Ουάσιγκτων. Η θέση: «Η κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα όλων των χωρών πρέπει να γίνεται σεβαστή και να προστατεύεται». (Αυτονόητο, αλλά το «προστατεύεται» μπορεί να θεωρηθεί θετικότερο, ως αναγνώριση του εξοπλισμού των Ελληνικών νησιών σε μια λογική άμυνας). Και ακόμη: «Η κυριαρχία της Ελλάδας σε αυτά τα νησιά δεν αμφισβητείται» [Οι ΗΠΑ είναι μέρος στην συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων, όχι της Λωζάννης]. Βέβαια η αναφορά σε «ΑΥΤΑ τα νησιά» είναι κάπως περιοριστική, αφήνει εκτός το υπόλοιπο γκριζάρισμα ζωνών.

Μια μέρα αργότερα, ήρθε η βρετανική τοποθέτηση, του Φόρεϊν Όφφις: «Δεν θεωρούμε ότι αμφισβητείται η κυριαρχία των Ελληνικών νησιών. Ελλάδα και Τουρκιά παραμένουν στενοί φίλοι και σύμμαχοι κλπ.» Ακολουθεί  ενθάρρυνση για επίλυση των εντάσεων στο Αιγαίου «μέσω διαλόγου». Εδώ, ήρτηται το ερώτημα αν η βρετανική θέση είναι ότι δεν υπήρξε αμφισβήτηση (με τις δηλώσεις Τσαβούσογλου: δυσάρεστο) ή ότι δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης (κατά το διεθνές δίκαιο: ευχάριστο). Ας κρατήσουμε την αισιόδοξη εκδοχή. [Η Βρετανία είναι μέρος και της Συνθήκης της Λωζάννης και εκείνης των Παρισίων].

Τελευταία, η θέση των Βρυξελλών δια του γνώριμού μας Εκπροσώπου επί των εξωτερικών σχέσεων Πήτερ Στάνο: «Η κυριαρχία της Ελλάδας σε αυτά τα νησιά είναι αδιαμφισβήτητη». Καλύτερη η διατύπωση, κυρίως όπως ακολουθείται από το: «τα σχόλια Τσαβούσογλου […] που αμφισβητούν την κυριαρχία της Ελλάδας σε ορισμένα από τα νησιά της είναι αντιπαραγωγικά και έρχονται σε αντίθεση με τις προσπάθειες που ζητούνται στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου και Ιουνίου 2021». [ Η ΕΕ δεν είναι βέβαια μέρος σε καμιά από τις διεθνείς συνθήκες, όμως τα μέρη της είναι ή/και υπήρξαν. Το πιο σημαντικό: η συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ λειτουργεί με ουσιαστικό τρόπο στις διατυπώσεις οι οποίες επιλέγονται – άλλωστε είχε προηγηθεί επαφή Δένδια/Μπορρέλλ].

Γιατί τα παραθέτουμε, όλα αυτά, διεξοδικά; Επειδή δείχνουν την χρησιμότητα αλλά και τα όρια της διπλωματικής οδού στην αντιμετώπιση των προβλημάτων επί του εδάφους. Τι εννοούμε, πάλι, με την αναφορά στα «όρια»; Εννοούμε ότι οι τουρκικές αναφορές Τσαβούσογλου στα της αποστατικοποίησης των μεγάλων νησιών του Β. Αιγαίου και εκείνων της Δωδεκανήσου, δεν είναι παρά η συνέχεια αρκετών μηνών, όπου επιχειρείται η διασύνδεση του μη-αφοπλισμού με την κυριαρχία. Καθώς όμως ακριβώς στην ίδια περίοδο έχουν πυκνώσει πολύ – έχουν γίνει κάτι σαν ρουτίνα! – οι υπερπτήσεις Τουρκικών drones/UAVs στην ίδια περιοχή, και μάλιστα σε μικρονήσια (Κανδελιούσσα δίπλα στην Νίσυρο/Δωδεκάνησα, Αστακίδα στην Κάσο) αρχίζει και δημιουργείται ζήτημα αντιμετώπισης αυτής της διάστασης Τουρκικής παρουσίας – όχι απλώς διεκδίκησης να πάψει η πρακτική.

Χωρίς να φθάσει κανείς να θυμηθεί τι ρόλο έπαιξαν για την ταραχή πληθυσμών στην αντιπαράθεση στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (πέραν της καθαρά πολεμικής/φονικής χρήσης τους), αξίζει να ξαναθυμηθεί κανείς τον Σεπτέμβριο του 2020 όταν Τουρκικό drone, παιανίζοντας Τουρκικό εμβατήριο και υπεριπτάμενο του Καστελόριζου (προερχόμενο από το Κας, απέναντι) έβαψε με κόκκινη μπογιά Ελληνική σημαία που είναι ζωγραφισμένη σε πλαγιά του νησιού. Τότε, αυτό θεωρήθηκε λίγο-πολύ ανοησία. σήμερα έχουμε απλώς την διαβεβαίωση του ημετέρου ΥΕΘΑ Ν.Παναγιωτόπουλου ότι «είναι λάθος η αίσθηση ότι είμαστε αμέριμνοι απέναντι στην απειλή των Τουρκικών UAVs». Αν όμως η…. μη-αμεριμνησία εδράζεται και αρκείται στους μεγάλους αμυντικούς σχεδιασμούς με Rafale και Belh@rra σε ορίζοντα 2025-26 , συν σε διπλωματικού τύπου πρωτοβουλίες για διεθνή/Ευρωπαϊκή αντίδραση στην χρήση μη επανδρωμένων σκαφών όπως τα Bayraktar Akinzi της Baykar, με γερμανική τεχνολογία και (κυρίως) με τεχνολογική δυνατότητα χειρισμού σε σμήνη, τότε βρισκόμαστε σε λάθος δρόμο. Όπως λάθος δρόμος είναι οι διαβεβαιώσεις ότι… συνεργασία ΕΑΒ και ΑΠΘ θα αποδώσει Ελληνικής κατασκευής drones – πότε;

Αντιμετώπιση της διεκδικητικής παρουσίας τουρκικών drones ως «μετάφραση» των θέσεων Τσαβούσογλου μπορεί να γίνει μόνο με (Ισραηλινά; Αμερικανικά;) αντίμετρα. Όμως, και πάλι, όχι με εκφώνηση προθέσεων περί αντικινήτρων, αλλά με εφαρμογή τους. Βλέπετε κάτι τέτοιο στον ορίζοντα;