ΕλληνοΤουρκικά: Απόπειρα επανόδου σε κλίμα 1988-92, με ΜΟΕ, με «θετική ατζέντα» και χωρίς γραβάτες

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Τελικώς, αποδεικνύεται ότι «συνομιλούμε με πειρατές».

Μέσα στο κλίμα γενικής αποσταθεροποίησης στην ευρύτερη περιοχή μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και με συνεχιζόμενες τις πολεμικές επιχειρήσεις, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δέχθηκε πρόσκληση του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και – αφού προσκύνησε στο Φανάρι για την Κυριακή της Ορθοδοξίας – συναντήθηκε μαζί του στην Πόλη. Χωρίς γραβάτες, αμφότεροι. «Σε φιλικό κλίμα». Και τούτο παρά την κατακόρυφη άνοδο της τουρκικής λεκτικής επιθετικότητας  τους τελευταίους μήνες – βέβαια χωρίς κινήσεις των στόλων στην Ανατ. Μεσόγειο, όπως το καλοκαίρι του 2020… – με αμφισβήτηση ακόμη και της κυριαρχίας των ελληνικών νησιών, όσων πάντως δεν τηρούν την επιταγή αποστρατικοποίησης των συνθηκών Λωζάνης (Β. Αιγαίο) και Παρισίων (Δωδεκάνησα).

Δύσκολα θα έβρισκε κανείς διατυπώσεις πιο «πειρατικές» – κι ωστόσο η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν είναι ήδη γεγονός, με φόντο την εκρηκτική κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία που αγγίζει την «ΝοτιοΑνατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ» (όπως λέγαμε κάποτε). Από το εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος, στην Αθήνα, δεν ακούστηκε ούτε μουρμουρητό! Αλλά και η Αντιπολίτευση στήριξε σ’ εμάς την πρωτοβουλία. Στην Τουρκική πλευρά, μαγκωμένη πολιτική συναίνεση. Στο Ευρωπαϊκό και Αμερικανικό – κυρίως – παρασκήνιο, ευχαρίστηση.

Στην συνάντηση της Κωνσταντινούπολης, η καθοδηγούμενη ανάγνωση – και από τις δυο πλευρές, σημειωτέον – υπήρξε επικεντρωμένη στο «θετικό κλίμα». Ένα «κλίμα» που εξειδικεύθηκε με την προαναγγελία για συνάντηση με αντικείμενο την προώθηση νέων(;) μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης/ΜΟΕ στο στρατιωτικό πεδίο, καθώς και για επίταση των προσπαθειών για μέτρα αναβάθμισης της οικονομικής συνεργασίας – αυτή είναι η μετάφραση σε όρους ΕλληνοΤουρκικών της «θετικής ατζέντας». Φυσικά και οι δυο πλευρές επεσήμαναν ότι (και οι δυο πλευρές, αντιστοίχως) επέμειναν στις πάγιες εθνικές θέσεις τους. Που σημαίνει – αν οι λέξεις έχουν νόημα – ότι η Άγκυρα εμμένει στο μοτίβο της αποστρατικοποίησης των νησιών του Αιγαίου αν είναι να μην αμφισβητεί την Ελληνική κυριαρχία απ’ αυτών. ότι η Αθήνα εμμένει στο ότι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζεται είναι στην χάραξη ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας (ή, έστω, «θαλασσίων ζωνών» κατά Κ. Μητσοτάκη). Με άλλα λόγια, επιδιώχθηκε να δοθεί μια εικόνα μετα-Νταβός, 1988-92, απλώς επικαιροποιημένη. Να δούμε αν θα αναδυθεί και ΕλληνοΤουρκικό Συμβούλιο Επιχειρηματικής Συνεργασίας, του τύπου Θόδωρου Παπαλεξόπουλου-Σαρίκ Ταρά…

Κατά τα άλλα, περίσσευσε ο επικοινωνιακός επιχρωματισμός, με υιοθέτηση – και θεωρητικοποίηση! – της σπορ ενδυμασίας/απουσίας γραβατών («ενδυματολογικός κώδικας Αλέξη Τσίπρα» όπως παρατηρήθηκε με πικρία από κύκλους του Ελληνικού ΥΠΕΞ, το οποίο κρατήθηκε «εκτός»). Δεν καταγράφηκε όσο θάπρεπε ο κομβικός ρόλος Ιμπραήμ Καλίν, του συμβούλου/αντ’ αυτού του Προέδρου Ερντογάν, Αμερικανοσπουδαγμένου και με σταθερές Αμερικανικές διασυνδέσεις – πολύ πιο αποφασιστικής λειτουργίας εκεί από την εδώ Ελένη Σουρανή, ή νωρίτερα τον Βαγγέλη Καλπαδάκη. Επίσης δεν πολύ-επισημάνθηκε η απόλυτη απουσία έστω  κάποιας υπαινικτικής αναφοράς στο Κυπριακό («Το Κυπριακό στο ράφι»/shelved, για όσους διατηρούν μνήμες Νταβός). Ενώ δε η περιρρέουσα είχε πολύ από ενεργειακό, λόγω και Ρωσικού αποκλεισμού και μετά την ΤουρκοΙσραηλινή προσέγγιση που ρητώς περιέλαβε φυσικό αέριο, το ναρκοπέδιο αυτό αποφεύχθηκε επισήμως.

Κατά τα άλλα, δυο σημαντικοί απόντες – αυτοαποστρατευμένοι, στην ουσία – του σημερινού Ελληνικού πολιτικού σκηνικού, ο Βαγγέλης Βενιζέλος και ο Γιώργος Παπανδρέου, είχαν φροντίσει να τοποθετηθούν γύρω από το κέρασμα/μεζέ Ερντογάν προς Μητσοτάκη στην «Βίλλα Χούμπερ», το Προεδρικό μέγαρο στα Θεραπειά/Ταραμπίγια, με θέα τον Βόσπορο. Ο πρώτος είχε ούτως ή άλλως την πατρότητα της ιδέας, να συζητήσουν δηλαδή Ελλάδα και Τουρκία με βάση την περιφερειακή αναστάτωση. Με λογική να προλάβουμε διάχυση του πολέμου στην Ανατ. Μεσόγειο. αλλά και με αποδοχή  ότι οι δύο χώρες, μαζί και με Ισραήλ, Κύπρο, Αίγυπτο, «είναι παράκτιες, κάτι που ουδείς μπορεί να αγνοήσει». Ο δεύτερος πήγε το πράγμα ακόμη πιο μακριά, αφού έθεσε  θέμα και αναβίωσης των σχεδιασμών για τον αδικοχαμένο East Med, με δεδομένες  και τις νέες ενεργειακές συνθήκες, με συμμετοχή όμως και της Τουρκίας (εφόσον παραιτηθεί των επιθετικών της αξιώσεων), στα πλαίσια μιας συνολικής διευθέτησης ΑΟΖ της περιοχής –ενδεχομένως και με συνεννόηση ΕΕ/χωρών Ανατολικής Μεσογείου.

Είχε βέβαια προηγηθεί η Ντόρα Μπακογιάννη – στην ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ του Αυγούστου 2020 – καταθέτοντας την άποψη: «Το ότι συνομιλώ, δεν σημαίνει και ότι παραδίδομαι».