«Η κατάσταση της ΕΕ» – σε εκδοχή Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Καθιερωμένη από το 2010 – με την Συνθήκη της Λισαβώνας, που θεωρήθηκε ότι θα προωθούσε την θεσμική ωρίμανση της ΕΕ – η Ομιλία του (ή: της) Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το ΕυρωΚοινοβούλιο και δι’ αυτού προς την Ευρωπαϊκή κοινή γνώμη (γνωστή πλέον και ως SOTEU/State of the European Union) αποτελούσε εξαρχής «μεταφορά» της Αμερικανικής πρακτικής της State of the Union Address προς το Κογκρέσο εκ μέρους της Προέδρου (POTUS, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, να δούμε πότε και οι Βρυξελλιώτες θα βαφτίσουν την Πρόεδρο – ήδη UvdL – κάτι σαν POEUCO).

Πάντως, αν υπήρχε και η ελάχιστη αμφιβολία για το αν η φετινή μας SOTEU θα ήταν πιο πολιτική ή πιο τεχνική/οικονομική (λόγω ενεργειακής κρίσης, ας πούμε) διαλύθηκε από την πρώτη στιγμή που η UvdL έλαβε τον λόγο.

Ντυμένη για πολλοστή φορά με τα χρώματα της Ουκρανικής σημαίας, ξεκίνησε με Ουκρανία – για να τονίσει ότι «μια ολόκληρη ήπειρος έχει προσέλθει αλληλέγγυοι» στην Ουκρανία μετά την Ρωσική εισβολή, και ευθύς αμέσως καλωσόρισε στο ημικύκλιο του Κοινοβουλίου την σύζυγο του Προέδρου Ζελένσκι, Ολένα. Εκπρόσωπο ενός «έθνους ηρώων που στάθηκε όρθιο» – όθεν και το ένθερμο «Σλάβα Ουκράινι» στην ίδια παράγραφο. (Στο κλείσιμό της, αναφέρθηκε και στην Μαγκνταλένα και την Ανιέσκα, δυο Πολωνέζες – που επίσης προσκλήθηκαν και βρίσκονταν στο ημικύκλιο – οι οποίες μόλις άρχισαν να έρχονται προς ΕΕ τα κύματα προσφύγων από την Ουκρανία, έσπευσαν στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Βαρσοβίας να οργανώσουν camp υποδοχής, με 3.000 εθελοντές «να καλωσορίζουν [Ουκρανούς] πρόσφυγες σε βάση 24/7»).

Πέραν της (πολιτικότατης) επιλογής να μιλήσει ως εκπρόσωπος των Ευρωπαϊκών λαών και προς τους Ευρωπαϊκούς λαούς, η Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν επέλεξε να τονίσει προς το διεθνές σύστημα ότι «φέραμε τις εσώτερες δυνάμεις της Ευρώπης και πάλι στην επιφάνεια». Θυμίζοντας ότι την εποχή της κρίσης χρέους η ΕΕ «χρειάστηκε χρόνια» για να βρει λύσεις, ότι την εποχή της πανδημίας «χρειάστηκε μήνες» [παρέκβαση: ήδη βέβαια έχει μπει στο μικροσκόπιο εξεταστικών/ανακριτικών αρχών η διαπραγμάτευση για τα εμβόλια…], τώρα «η απάντησή μας ήταν αποφασιστική και άμεση». Με κατακλείδα: «πρόκειται για μάχη του αυταρχισμού εναντίον της δημοκρατίας» και με προαναγγελία «ο Πούτιν θα πέσει και η Ευρώπη θα επικρατήσει».

Για να δείξει την αλληλεγγύη της Ευρώπης προς την Ουκρανία, η UvdL ανέφερε τα €19 δισ. σε οικονομική βοήθεια που προσέφερε η «Team Europe» (παράξενη διατύπωση προκειμένου να καταδειχθεί η ομαδική στάση, με καλόβολο τρόπο;), αναγγέλλοντας ως συνέχεια Ευρωπαϊκή βοήθεια για ανοικοδόμηση 70 σχολείων «γιατί εκεί αρχίζει το μέλλον της Ουκρανίας» (€100 εκατ.). Από εκεί και πέρα, η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας ας βοηθηθεί π.χ. με το να καταστεί ψηφιακός κόμβος [Για το ΔΝΤ, το κόστος ανοικοδόμησης θα είναι €300+δισ.].

Σταθήκαμε κάπως διεξοδικότερα στα Ουκρανικά της UvdL γιατί εκεί θέλησε να μπει η σφραγίδα της SOTEU, μαζί με την υπόσχεση να λειτουργήσει «απρόσκοπτη (seamless) ενσωμάτωση στην Ενιαία Αγορά της ΕΕ» – αισθητή υπαναχώρηση έναντι της εσπευσμένης (μας είχε προαναγγελθεί) πορείας προς κάτι σαν πλήρη ένταξη: να δούμε τι θα πει κι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σχετικώς…

Απ’ εκεί και πέρα, η Πρόεδρος της Επιτροπής μίλησε για την ενεργειακή κρίση – με έμφαση στην απεξάρτηση από τα Ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Επανειλημμένα δείχνοντας καταδικαστικά προς τις ευθύνες της Ρωσίας, εκφώνησε και το ειλικρινές «η αγορά δεν λειτουργεί πλέον». Πλην όμως «οι Ευρωπαίοι ανταποκρίνονται θαρραλέα σ’ αυτήν την κατάσταση». Δίνοντας απλουστευμένα παραδείγματα – οι Ιταλοί κεραμοποιοί που φεύγουν χαράματα για να μετακινηθεί η ώρα του κλίβανου ενώ τα παιδιά τους κοιμούνται, οι υαλουργίες που χρειάζεται να σβήσουν τις μηχανές τους, οι μονογονεϊκές οικογένειες που αντιμετωπίζουν τρομερούς λογαριασμούς – θέλησε να δείξει τον δρόμο της αλληλέγγυας προσέλευσης στην εξοικονόμηση ενέργειας ΚΑΙ την ανάγκη στήριξης.

Εδώ, ειπώθηκε και ένα νούμερο – άνω των €140 δισ., σε ορίζοντα ασαφή (όχι, δεν είναι από τα 225 αδιάθετα υπόλοιπα, άμεσα διαθέσιμα εκείνα, του Ταμείου Ανάκαμψης, όπως είχε ελπισθεί) – αλλά η πηγή έμεινε κάπως απροσδιόριστη. Πάντως θα είναι από τα κέρδη παραγωγής ενέργειας «που δεν τα φαντάζονταν ούτε στα όνειρά τους». Αυτά, θα βοηθήσουν τα Κράτη μέλη να αμβλύνουν/to cushion τον αντίκτυπο.

Απ’ εκεί και πέρα, παραδοχή ότι πρέπει «κάτι» να γίνει για να τεθεί πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, παραδοχή ότι η αγορά TTF «δεν προσαρμόστηκε» (όπως θάλεγε και ο ημέτερος Στέλιος Πέτσας, «όποιος δεν προσαρμόζεται πεθαίνει») – όμως η συνέχεια αργότερα, «επί της οθόνης» που λέγαν οι παλιοί. Συν, υπόσχεση για στήριξη της ρευστότητας των ιδίων των ενεργειακών επιχειρήσεων. Συν, αποσύνδεση (decoupling) της ηλεκτροπαραγωγής από την τιμή του φυσικού αερίου – και πάλι, η συνέχεια επί της οθόνης.

Συν, έμφαση σε αποφάσεις των ίδιων πολιτών για να μειωθεί η κατανάλωση. Μην οδηγείτε τα Σαββατοκύριακα. Συν, πρότυπες πρωτοβουλίες – όπως των Δανών – για πάρκα ανεμογεννητριών. Από κει και πέρα, ένα ενδιαφέρον παράδοξο: για να μιλήσει περί νέων μορφών ΑΠΕ – κυρίως για να αναμέλψει ύμνον μέλλοντος στην Οικονομία του Υδρογόνου – η UvdL πέρασε στα Γαλλικά, με αναφορές και στην δύναμη των θαλάσσιων κυμάτων, αλλά και για να δεσμευθεί (από μέρους των Ευρωπαίων, βέβαια) για τις πρωτοβουλίες της COP27 κλπ. για την κλιματική αλλαγή. Κάπου εκεί και αναφορές στις πυρκαγιές και τις μελλοντικές προκλήσεις. Κατά όχι απρόβλεπτο τρόπο, ένα άλλο γλωσσικό πέρασμα – στα μητρικά της Γερμανικά΄, αυτό – αφορούσε τις αναφορές στην ανταγωνιστικότητα και στην ανάγκη απόκτησης δεξιοτήτων, ώστε να αντιμετωπισθούν οι ανάγκες σε εργατικό δυναμικό με τις απαραίτητες εξειδικεύσεις. Όσοι θελήσουν να προσεγγίσουν αυτό το τμήμα της SOTEU ας προσέξουν: οι αναφορές UvdL στο Mittelstandt δεν έχουν να κάνουν με τις δικές μας μικρομεσαίες, αλλά με την Γερμανική εκδοχή μεγαλομεσαίων/μεγάλων, τεχνολογικά προηγμένων επιχειρήσεων που αποτελούν την ραχοκοκαλιά της χώρας της.

Κατά τα άλλα, σε μια αναπήδηση ειλικρίνειας, η Πρόεδρος της Επιτροπής σημείωσε ότι – προς το τέλος του 2022 – μόλις €100 δισ. από το Ταμείο Ανάκαμψης/Next Generation EU έχουν εκταμιευθεί, άρα….700 περίπου «δεν έχουν εισρεύσει στην Ευρωπαϊκή οικονομία». Όχι, όχι δεν είναι mea culpa Βρυξελλών, αλλά ας σημειωθεί. Πάντως μια άλλη παραδοχή – ότι η Ευρώπη εξαρτάται για στρατηγικές πρώτες ύλες ειδικά από την Κίνα – οδηγεί στην εξαγγελία Ευρωπαϊκής νομοθεσίας για Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, αργότερα και για ένα νέο Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας (για επαναπατρισμό επιχειρήσεων;).

Πάντως, στο κλείσιμο δεν μπορούσε να λείψει λίγη Βασίλισσα Ελισάβετ («υπήρξε θρύλος!»), κι ακόμη περισσότερη έκκληση για υπεράσπιση της Δημοκρατίας, «που απαιτεί να ξανασκεφθούμε την ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής μας». Εδώ, στήριξη της ίδιας για Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα (προσέγγιση Μακρόν, ο οποίος άλλωστε υπήρξε καίριος για την ανάδειξη της UvdL στην Προεδρία της Επιτροπής), αλλά και ξέσπασμα εναντίον της παραπληροφόρησης, με αναφορά και σε Κινεζικές (πλην των Ρωσικών που είναι της μόδας) χρηματοδοτήσεων.

Άντε και κάποιες αναφορές στους νέους και μια έκκληση για «νέα Ευρωπαϊκή Συντακτική Συνέλευση».

Φυσικά το κλείσιμο ήταν ένα «Ζήτω η Ευρώπη!». Αν δανεισθεί κανείς την ιστορική διατύπωση, θα έλεγε «Αυτή είναι η Ευρώπη». Δηλαδή… τόσο, όσο.