Ευρω-ενεργειακά: θεσμικές περιπλανήσεις και πραγματικά συμφέροντα

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στο παράξενο για πολλούς, αναμενόμενο για άλλους Ευρω-γαϊτανάκι συζητήσεων, παρασκηνιακών πιέσεων, διαπραγματεύσεων κ.ο.κ. για την αποκρυστάλλωση μιας κάποιας πολιτικής στο φλέγον ενεργειακό, κατόρθωσε να εγκατασταθεί διαβρωτικά η θεσμική διάσταση. Αντί να λειτουργήσει ως καταλύτης στην κατεύθυνση λύσεων (όπως συνέβη με την κρίση του κορωνοϊού, όπου και αρμοδιότητες στα θέματα Υγείας πέρασαν από διακρατική σε οιονεί ενωσιακή διαχείριση, κυρίως όμως προωθήθηκε η από κοινού ανάληψη χρέους για την χρηματοδότηση του Next Generation EU), αυτή την φορά παραπέμπει σε σκυλοκαβγά.

Χρειάστηκε να θυμηθεί, ως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο Σαρλ Μισέλ την θεσμική ισορροπία όπως αυτή ισχύει στην ΕΕ – όχι εκείνην που φαντασιώνονται, καλοπροαίρετα ίσως, οι φεντεραλιστικής λογικής αναλυτές  – και να «προσγειώσει» την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Πρόεδρό της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο καθήκον της. Που δεν είναι οι υψηλές πτήσεις πολιτικής, αλλά η σοβαρή τεχνική προετοιμασία και η υποβολή προτάσεων  για το συνολικό Ευρωπαϊκό συμφέρον (προς κρίση και απόφαση από το δίπολο του Συμβουλίου Υπουργών και του ΕυρωΚοινοβουλίου, οσάκις υπάρχει αρμοδιότητα της Ένωσης, ή έστω για προώθηση της συζήτησης σε άλλες περιπτώσεις).

Μετά το δημοσιοποιημένο τρίξιμο των δοντιών Σαρλ Μισέλ προς φον ντερ Λάιεν, με επιστολή που διέρρευσε αρμοδίως και που θύμιζε στην Επιτροπή ότι έχει λάβει εντολή (όχι φιλικό αίτημα…) να υποβάλει εγκαίρως σχέδιο για ορισμό πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, σχέδιο που εν συνεχεία θα συζητηθεί από τους υπουργούς Ενέργειας στο έκτακτο Συμβούλιο (24 Νοεμβρίου) και εν τέλει στην Κορυφή των «27» (15-16 Δεκεμβρίου), προωθείται ένα προσχέδιο. Που προβλέπει κάτι σαν «προσωρινό πλαφόν», πέραν των έως τώρα ρυθμίσεων για «διάδρομο τιμών» και για (χαλαρές) από κοινού προμήθειες. Προσοχή! ασαφές το πότε θα έχει οριστικοποιηθεί το πλήρες πλαίσιο προτάσεων της Επιτροπής, καθώς  και το αν η Επιτροπή θα ενσωματώσει την αληθινή λογική του πλαφόν – που, κατά γραφικό τρόπο, στην μεν Ελλάδα θεωρούμε «δική μας πρωτοβουλία», ή πάντως «Νότο εναντίον Βορρά», αλλά υπάρχει συστράτευση Γαλλίας-Ιταλίας-Πολωνίας-Βελγίου μεταξύ των 15 που προωθούν την λογική του πλαφόν. Οπότε, δύσκολα αγνοείται.

Θάλεγε κανείς ότι το θέμα της ενεργειακής ασφάλειας και του τραυματισμού των Ευρωπαϊκών οικονομιών (και κοινωνιών, και πολιτικών συστημάτων…) από τις υψηλές τιμές της ενέργειας είναι πολύ σοβαρό, ώστε να αξιοποιείται ως πεδίο θεσμικών αντιπαραθέσεων κύρους – νωπή η εμπειρία από το Sofa-gate όταν ο Σαρλ Μισέλ είχε καθίσει δίπλα στον Πρόεδρο Ερντογάν, αφήνοντας την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε παρακείμενους καναπέδες, σε επίπεδο Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Ενώ δεν διέφυγε από την προσοχή κανενός η αγωνιώδης προσπάθεια φον ντερ Λάιεν να αναδειχθεί ως κεντρικός παίκτης στην Ευρωπαϊκή κρίση στο Ουκρανικό. Όμως τα Ευρωπαϊκά πράγματα έχουν την δική τους λογική…

Επειδή, πάντως, τελικά η ισορροπία στα ενεργειακά θα κριθεί από τα ουσιαστικά συμφέροντα των Κρατών μελών, και επειδή η ίδια η έννοια του πλαφόν βρίσκει ακραία επιφυλακτική την πάντα επιδραστική Γερμανία, δείτε ένα στοιχείο που ίσως εξηγεί πολλά – πέρα από το στερεότυπο ότι «η Γερμανία οδηγεί την Ευρώπη»:

Στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής της Γερμανίας, σε ποια θέση νομίζετε ότι βρίσκεται το φυσικό αέριο; Πρώτη; Δεύτερη; Λάθος! Η σειρά: με 39% προηγούνταν προ ημερών τα αιολικά οι ανεμογεννήτριες. με 28% έπεται ο άνθρακας. στο 7,6% βρίσκει κανείς την βιομάζα(!). Μόλις στην τέταρτη θέση το φυσικό αέριο με 6,8%, με διπλανά τα πυρηνικά με 6,2% (όπου προκλήθηκε τελευταία μίνι-σάλος, πολιτικά, όταν παρατάθηκε κι άλλο η λειτουργία τους), ενώ στην τελευταία σειρά είναι τα φωτοβολταϊκά με 5,9%. Τα στοιχεία φιλοξενούνται στην ιστοσελίδα της FAZ.

Βέβαια, η Γερμανία έχει υψηλές καταναλώσεις φυσικού αερίου και στην βιομηχανία και στην θέρμανση των σπιτιών – γι’ αυτό και η κατάρρευση της Uniper θεωρήθηκε εθνικό σοκ. Όμως… μόνον άμα δει κανείς από κοντά τις πραγματικές καταστάσεις, θα δει σωστά και τις θέσεις που θα υποστηρίζονται σε επίπεδο ΕΕ.

Να προσθέσουμε όμως και μιαν υποσημείωση: είδαμε πώς οι ΑΠΕ – και δη τα αιολικά – έχουν ισχυρότερη της αναμενόμενης παρουσία στο ενεργειακό μείγμα της Γερμανίας. (Στην Δανία το 2020 ξεπεράστηκε το 50%, με στόχο το 84% για το 2035). Να σημειωθεί όμως ότι αυτή η εξέλιξη έγινε – κατά μεγάλο μέρος – με βάση το εργαλείο των ενεργειακών κοινοτήτων, όχι με βάση μεγάλες/ολιγοπωλιακές επιχειρήσεις. Οι δε εν λόγω ενεργειακές κοινότητες – τοπικές, αγροτικές, αυτοδιοικητικές κ.ο.κ. – είχαν την στήριξη των (μη-συστημικών,  μη-υπαγόμενων σε έλεγχο ΕΚΤ/SSM…) συνεταιριστικών/τοπικών Τραπεζών στην Γερμανία. Διδακτικό, καθώς σ’ εμάς οι ενεργειακές κοινότητες έχουν μεν νομοθετηθεί, αδρανούν δε.