Η τεχνική και η τέχνη της αποκλιμάκωσης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η ταχύτητα με την οποία εξελίχθηκαν τα γεγονότα από την στιγμή που «αδέσποτος» πύραυλος (αν αποδειχθεί ότι ήταν S 300, κάτι δυσάρεστο σημαίνει για τις αληθινές δυνατότητες αυτού του πολυσυζητημένου όπλου: άλλη ιστορία όμως αυτή) κατέπεσε στο Πολωνικό Πριέβοντοβ, στην ανατολική Πολωνία, σε κοντινή απόσταση από την δυτική Ουκρανία, θάπρεπε να αφήσει πίσω αυξημένη ανησυχία για το πώς θα μπορούσε η συνεχιζόμενη Ουκρανική περιπέτεια να οδηγήσει σε γενικότερη ανάφλεξη.

Χρησιμοποιούμε εν γνώσει των κινδύνων τον όρο «Ουκρανική περιπέτεια» αντί του  καταξιωμένου «πόλεμος στην Ουκρανία» ή «Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία», γιατί; Επειδή ήδη με την συνάντηση των επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών ΗΠΑ και Ρωσίας στην Τουρκική πρωτεύουσα έγινε φανερό ότι όλο εκείνο που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ουκρανία, με τραγικές συνέπειες για τους Ουκρανούς, προχωρά σε διαχείριση των ουσιαστικών διεθνών παικτών. Η δε εμπρηστική τάση της – επιτιθέμενης, αυτό δεν αλλάζει με τίποτε – Ρωσίας να αναβαθμίζει τις απειλές για κλιμάκωση μέχρι και σε χρήση πυρηνικών, είχε ήδη αφυπνίσει για το πού θα μπορούσε να φθάσει ο εκτροχιασμός του διεθνούς συστήματος. Αν δεν ενεργοποιηθεί άμεσα το φρένο.

Πάντως, το πλήγμα – με θύματα δυο ανυποψίαστους μεσόκοπους Πολωνούς στην αγροτική ύπαιθρο της χώρας τους… –, έτσι όπως επήλθε με τους G-20 σε σύνοδο στο Μπαλί της Ινδονησίας, δηλαδή με τους παγκόσμιους ηγέτες, πλην Πούτιν, στον ίδιο χώρο κινδύνεψε να εκτραπεί σε άμεση κλιμάκωση. Απόλυτα κατανοητή η ένταση στην Πολωνία, της οποίας ο Πρόεδρος Αντρέι Ντούντα συγκάλεσε συσκέψεις κρίσης. Αντίστοιχα αναμενόμενο, το ότι οι χώρες της Βαλτικής, καθώς και χώρες γειτονικές της Πολωνίας (του άλλοτε Ανατολικού μπλοκ) διάβλεψαν Ρωσική επιθετική κίνηση. Όμως, η αληθινή θρυαλλίδα κινδύνεψε να έρθει από την απόπειρα του Ουκρανού Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος σε ανοιχτή γραμμή με τους G-20 στο Μπαλί (και πάντως με τις χώρες της Δύσης που παρευρίσκονταν εκεί) προσπάθησε να θέσει σε κίνηση τους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ. Ζητώντας άμεση ενεργοποίηση του Άρθρου 4 του ΒορειοΑτλαντικού Συμφώνου – διαβούλευση των μελών σε περίπτωση επίθεσης κατά του εδάφους ενός εξ αυτών – με πρόδηλη την προετοιμασία Άρθρου 5, δηλαδή της συλλογικής άμυνας κατά του επιτιθέμενου. Με τον τρόπο αυτό, η Ουκρανία θα βρισκόταν στην θέση που εξ αρχής επεδίωξε: κάτω από την ασπίδα του ΝΑΤΟ, στο οποίο δεν της ανοίχθηκε ευθεία πρόσβαση.

Παράλληλα, μια μετά την άλλη οι χώρες της Ευρώπης με διαφορετική ένταση στις διατυπώσεις, διαδήλωναν την στήριξη τους στην Πολωνία. Πλην όμως μια χώρα (η χώρα-αρμός της Δύσης, οι ΗΠΑ) ευθύς εξαρχής είχε δείξει διστακτικότητα. Ο Πρόεδρος Μπάιντεν, ενισχυμένος σε εσωτερικό επίπεδο μετά τις midterms, τάχθηκε υπερ της διερεύνησης του από πού προήλθε/τι ήταν ο πύραυλος που κόστισε στην ζωή στους δυο άτυχους Πολωνούς στο Πριέβοντοβ.

Καθώς ενεργοποιήθηκαν – με σοβαρό τρόπο, δηλαδή όχι «πολιτικό»! –  οι δυνατότητες παρακολούθησης δια των σημερινών τεχνολογικών μέσων, και ενώ η Ρωσική πλευρά περιοριζόταν σε απόκρουση των σεναρίων περί προληπτικού πλήγματος περιοριζόμενη στην γνώριμη καταγγελία «προβοκάτσιας», δεν άργησε να έρθει στην επιφάνεια η πιθανότερη εκδοχή. Που επίσης δεν άργησε να γίνει δεκτή ως η βασική ερμηνεία: ανεξέλεγκτος/rogue αντιαεροπορικός πύραυλος, της υπερκορεσμένης Ουκρανικής αεράμυνας που την νύχτα εκείνη αντιμετώπιζε μπαράζ Ρωσικών πυραυλικών πληγμάτων στην κεντρική και δυτική Ουκρανία, αυτός ήταν ο υπόλογος.

Ο ίδιος Πρόεδρος Μπάιντεν δεν βράδυνε να δηλώσει αυτήν την εκδοχή ως κρατούσα. Τότε, ο κόσμος «πρόσεξε» την ακόμη μεγαλύτερη εξέλιξη των ημερών, την συνάντηση Μπάιντεν-Σι. Από την οποία σφραγίσθηκε η τοποθέτηση ότι μια πυρηνική εμπλοκή δεν θα ήταν μόνο αδιανόητη σήμερα, αλλά δεν θα είχε και νικητές. Καθώς δε, ήδη εδώ και κάποια 24ωρα, επί του πεδίου οι Ρωσικές δυνάμεις στην νότια Ουκρανία βρίσκονταν σε υποχώρηση (ιδίως με την εγκατάλειψη της Χερσώνας), η Ουκρανική περιπέτεια απωθήθηκε στις τοπικές της διαστάσεις, αντί να αναφλεγεί ως συνολική αντιπαράθεση ΝΑΤΟ-Ρωσίας.

Ήταν τόσο γρήγορες οι εξελίξεις, και μάλιστα η καθοδηγητική τοποθέτηση των ΗΠΑ με την πλαισίωση του G-20 (με την Κινεζική στάση, με τις σιβυλλικές σιωπές της, να ξεχωρίζει), ώστε τα διεθνή πρακτορεία και ο σε συνεχή ψηφιακή παρακολούθηση Τύπος να χρειάζεται να προσαρμόζει κάθε τόσο την εικόνα που έδινε. Ακόμη και τα υπερπρόθυμα μαχητικά πληκτρολόγια των social media – που έπαιξαν όλον αυτόν τον καιρό τον ρόλο των αυτόκλητων στρατηγών οι οποίοι, παλιά-παλιά, στου Ζαβορίτη στην Πλατεία Συντάγματος έδιναν συμβουλές για τον Ρωσο-Ιαπωνικό Πόλεμο, «δεξιότερα Κουροπάτκιν!» – δεν πρόλαβαν να κηρύξουν τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η αποκλιμάκωση είναι εν τέλει τέχνη, όσο κι αν απαιτεί σίγουρα τεχνική. Αυτή την φορά – να τονισθεί το ΑΥΤΗ – οι ΗΠΑ έδειξαν ότι δεν την έχουν ξεχάσει. Η Ευρώπη δείχνει να ακολουθεί – παράδειγμα ο Εμμανουέλ Μακρόν «ζήτησε από την Κίνα να περάσει στον Πρόεδρο Πούτιν μηνύματα προκειμένου να επιστρέψει σοβαρά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», και τούτο ενώ ο Σι Ζινπίνγκ, δηλώθηκε από το Ελυζέ, «εξέφρασε την υποστήριξη στις Ευρωπαϊκές προσπάθειες μεσολάβησης […] και την βούλησή του να τερματισθεί αυτή η σύρραξη».