Από την Μαύρη Θάλασσα στην Βαλτική και την Νότια Σινική Θάλασσα: τίποτε δεν είναι ευθύγραμμο στα γεωπολιτικά

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Έτσι όπως σχηματίζεται σε νέα βάση το μόρφωμα της «Δύσης» – βδομάδα την βδομάδα μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με βάση το πλέγμα εξοπλιστικής ενίσχυσης του Κιέβου, κυρώσεων κατά της Μόσχας και επιδίωξης για ευρύτερη συστράτευση εναντίον της (πάντως με αποκήρυξη των σκέψεων για αλλαγή καθεστώτος/regime change στο Κρεμλίνο, παρά τα κάποια στραβοπατήματα…) – είναι χρήσιμο ή μάλλον είναι  απαραίτητο να κρατά κανείς πρόχειρο έναν παγκόσμιο άτλαντα. Από δίπλα, δε, και κάποιο εγχειρίδιο τύπου Jane’s για τα πιο πρόσφατα οπλικά συστήματα. Βλέπετε, οι γεωπολιτικές επανισορροπήσεις απ’ αυτό το υλικό είναι που συγκροτούνται, όσο κι αν κάτω από την επιφάνεια κινούνται γεωοικονομικές τεκτονικές πλάκες, ενεργειακές, τεχνολογικής ανάπτυξης κοκ.

Λοιπόν: από την Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Βαλτική, που την μοιράζονται με την Ρωσία οι Σκανδιναβικές χώρες, οι Βαλτικές, η Πολωνία αλλά και η Γερμανία, η απόσταση είναι λιγότερο από 2.000 χιλιόμετρα. Ήδη όμως, η πολεμική τραγωδία που εκτυλίσσεται στην Μαύρη Θάλασσα στο μέτωπο Μαριούπολης-Κριμαίας-Οδησσού (μετά μάλιστα την απώλεια του Ρωσικού καταδρομικού Moskva, εξοπλισμένου με 16 πυραύλους θαλάσσης-θαλάσσης και 8+2 συστοιχίες πυραύλων θαλάσσης-αέρος, με πληροφορίες μάλιστα ότι «φιλοξενούνταν» και δυο πυρηνικές κεφαλές), κάνει τις κινήσεις επαναπροσδιορισμού της ισορροπίας ασφαλείας στην Βαλτική να επηρεάζονται. Εμφανώς. Πώς αυτό; Με την ανακίνηση από τις πρώτες ημέρες της Ουκρανικής κρίσης θέματος ένταξης στο ΝΑΤΟ της (παραδοσιακά ουδέτερης) Σουηδίας κι ακόμη περισσότερο της (αυτοπεριορισμένης από τα Σοβιετικά χρόνια: «Φινλανδοποίηση») Φινλανδίας, ανακίνηση που μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα μετατράπηκε σε επίσπευση – και μάλιστα με ευρεία λαϊκή βάση και στις δυο χώρες – , υποσχόμενη προϊούσα «ΝΑΤΟποίηση της Βαλτικής» μέχρι το καλοκαίρι.

Η Ρωσία, που με τις δυσχέρειες τις οποίες συνάντησε επί του πεδίου στην Ουκρανία (της οποίας, λέει ο βασικός ισχυρισμός του Κρεμλίνου, ήθελε να αποκλείσει μια ΝΑΤΟϊκή πορεία…) δεν δίστασε να αναφερθεί από νωρίς στο αμυντικό της δόγμα. Το οποίο δεν αποκλείει την χρήση πυρηνικών εναντίον οποιουδήποτε εχθρού «απειλεί την πατρίδα», ακόμη κι αν εκείνος χρησιμοποιεί συμβατικά όπλα. Αυτή η αναφορά είχε γίνει από τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ, νυν επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσικής Ομοσπονδίας, αλλ’ ελλοχεύει και στις αναφορές του Προέδρου Πούτιν για «συνέπειες που δεν έχετε ξαναδεί» εφόσον υπάρξει παρέμβαση/εμπλοκή της Δύσης στην Ουκρανία. Βέβαια εδώ, όπως σημειώνεται και από ψυχραιμότερους (=μη-πολιτικούς) αναλυτές του Δυτικού στρατοπέδου, η αναφορά στα πυρηνικά δεν έχει να κάνει με το μείζον πυρηνικό οπλοστάσιο της Ρωσίας, των στρατηγικών δηλαδή όπλων της – αλλά με τα τακτικά όπλα/όπλα πεδίου (η Μόσχα διαθέτει εκατοντάδες τέτοιων όπλων, ίσως 2.000) . Πλην όμως η ιδέα και μόνον της πυρηνικής κλιμάκωσης, που μας έρχεται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, είναι βαριά υπόθεση. Πέραν τούτου, η επισήμανση και μόνον ότι το ήδη βυθισμένο Moskva – είτε επλήγη από Ουκρανικούς πυραύλους κρουζ Neptune/Ρ-360, είτε παρουσίασε βλάβη/πυρκαγιά – μπορεί να έφερε πυρηνικές κεφαλές, έχει φέρει κινητοποίηση για επεισόδιο broken arrow. Αναφορά γίνεται δηλαδή, σε ατύχημα με εμπλοκή πυρηνικών αν και χωρίς πολεμική πρόθεση, και μάλιστα σε ένα περιβάλλον όπως της Μαύρης Θάλασσας αυτό δείχνει πόσο εύκολα μπορεί η κατάσταση να ξεφύγει όταν «πυρηνικά» μπαίνουν στο τραπέζι.

Πάμε πίσω στην Βαλτική. Εκεί, τις πρώτες ημέρες του πολέμου στην Ουκρανία – ή και ακριβώς πριν την Ρωσική εισβολή – είχαν υπάρξει υπερπτήσεις Ρωσικών μαχητικών SU-27 και SU-24, στην Σουηδική νήσο Γκότλαντ στην Βαλτική (διεξαγόταν εκεί ΣουηδοΦινλανδική άσκηση). Τα δυο αυτά μοντέλα Σουοχόι είναι κάποιας ηλικίας, σε σύγκριση με το τωρινό SU-57, αλλά θεωρούνται αντίστοιχα του Αμερικανικού F-15. Αναφορές ότι επρόκειτο για οπλισμένα με πυρηνικά αεροσκάφη δεν βελτίωσαν το κλίμα… Οπότε τώρα, όπου η Μόσχα ευθέως ανακοινώνει ότι ΝΑΤΟϊκή προσέγγιση των δυο χωρών θα μεταβάλει την αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Bαλτική με μετακίνηση πυρηνικών στην περιοχή «για λόγους ισορροπίας», δηλαδή με άρση της de facto αποπυρηνικοποίησης της περιοχής, τα σημάδια επιδείνωσης πυκνώνουν.

Όμως , η χρήση παγκόσμιου άτλαντα με την οποία ξεκινήσαμε αυτήν την ανάλυση, έχει ενδιαφέρον προκειμένου για να βρει κανείς  και μιαν άλλη περιοχή: κάπου στα 8.500 χιλιόμετρα είναι η απόσταση από την Μαύρη Θάλασσα που βλέπαμε μέχρι την Νότια Σινική Θάλασσα. Απ’ εκεί περνάει κανονικά το 33% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, με την Κίνα να διεκδικεί το 90% των εκεί θαλασσίων ζωνών (με τα νησιωτικά συγκροτήματα Παρασέλ και Σπράτλυ, ήδη όμως και τεχνητά νησιά, να δημιουργούν αντιδικίες με την Ταϊβάν – για το Πεκίνο δεν είναι κυρίαρχη χώρα, άρα δεν διαθέτει ΑΟΖ!… – με την Μαλαισία, το Βιετνάμ, τις Φιλιππίνες). Λίγο παραπάνω είναι η απόσταση από την Ανατολική Σινική Θάλασσα, όπου υπάρχει διεπαφή και με την Ιαπωνία (εδώ, να νησιά Σενκάκου, ακατοίκητα, διεκδικούνται ως Ντιαογκουντάου από την Κίνα). Εκεί λοιπόν, νέας γενιάς Κινεζικά μαχητικά Chengdu J-20 («Ισχυρός Δράκος» η κατάλληλη επωνυμία…), με ενισχυμένους κινητήρες εγχώριας τεχνολογίας που θεωρείται ότι άφησαν πίσω παλιότερη ρωσική τεχνολογία κάνουν τακτικά αισθητή την παρουσία τους πάνω από την Ταϊβάν. Τελευταίως, επισημάνθηκαν όταν ομάδα Αμερικανών βουλευτών επισκεπτόταν την Ταϊπέι προκειμένου να διαδηλωθεί η στήριξη στην Ταϊβάν.

Αν, τώρα θυμηθεί κανείς ότι – λίγους μήνες ακριβώς προτού εκδηλωθεί η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία – η Δύση ολοκλήρωνε (λέγαμε…) την στροφή/pivot που είχαν εγκαινιάσει οι ΗΠΑ προς Ανατολάς, αρχικά με τον σχηματισμό QUAD, τώρα με την συμμαχία AUKUS, ώστε να δείξει ποια θα είναι η νέα γεωπολιτική διχοτομία, κι αν επιπλέον φρεσκάρει την εικόνα με την διακήρυξη Πούτιν-Σι για «φιλία χωρίς όρια» των δυο χωρών καθώς και με την έκκληση για μη περαιτέρω επέκταση του ΝΑΤΟ, τότε αρχίζει να βλέπει ότι η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας αποκτά αληθινά πλανητικό χαρακτήρα…

….Και, για να μην λείψει το γεωοικονομικό λιθαράκι, σημειώστε ότι το «κλείσιμο» της Σαγκάης λόγω lock-down κορωνοϊού, αλλά και η περιπέτεια της τεχνολογικής πρωτεύουσας της Κίνας Σεντσέν, φέρνει νέα αδιέξοδα στις εφοδιαστικές αλυσίδες ιδίως των ημιαγωγών. Και με το spillover effect στους παραγωγούς της Ταϊβάν (η Ταϊβανέζικη TSMC είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός των πιο προωθημένων ημιαγωγών παγκοσμίως, παράγοντας και για την Apple ή την Qualcomm) «δείχνει» πόσο ευάλωτο είναι το παγκοσμιοποιημένο μας σύστημα στα απόνερα των γεωστρατηγικών κινήσεων.