Πώς ο πολίτης βλέπει το Σύνταγμά «του»

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Με όλο και περισσότερα ζητήματα δημόσιας πολιτικής και συνολικά πολιτικής αντιπαράθεσης να καταλήγουν με συνταγματικές αναφορές – η καταγγελία περί αντισυνταγματικότητας, παρούσα σε κάθε δεύτερη στροφή της δημόσιας συζήτησης – χθεσινή εκδήλωση του Ιδρύματος Τσάτσου και του ΣύνταγμαWatch (φιλοξενήθηκε στην αίθουσα του ΔΣΑ) έφερε στην επιφάνεια ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Δυσάρεστα ενδιαφέροντα, προστρέχουμε να πούμε. Βασισμένη σε έρευνα της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης του ΠΑΜΑΚ, με σχολιασμό από Όλγα Κεφαλογιάννη, Έφη Αχτσιόγλου και Γιώργο Καμίνη,  η έρευνα αυτή ήδη με τα βασικά ευρήματά της αξίζει να λειτουργήσει αφυπνιστικά.

Σταχυολογούμε: Σε γενικά ερωτήματα/τοποθετήσεις, ένα μεγάλο ποσοστό των πολιτών δηλώνει υπερηφάνεια-θετική εκτίμηση για το Σύνταγμα. Μεγάλη υπερηφάνεια δήλωσε το 20%, σημαντική το 41%. Περιορισμένη το 25%, καθόλου το 14%. Άμα κανείς προχωρήσει σε διάκριση με βάση κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά, συναντά θετικότερα αισθήματα σε όσους χαρακτηρίζονται από υψηλότερο επίπεδο σπουδών και/ή οικονομικό επίπεδο. Αν, αντίστοιχα, κάνει την διάκριση με βάση την πολιτική (αυτό)τοποθέτηση, βρίσκει τις θετικότερες τάσεις στην ΚεντροΔεξιά πλευρά του φάσματος.

Όμως, ξεκινώντας την εξειδίκευση πεδίων ενδιαφέροντος, η εικόνα αμέσως διαφοροποιείται: η προσέγγιση για παράδειγμα του κατά πόσον η (συνταγματικά εγγυημένη, θεμελιώδης κλπ.) ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης ισχύει όντως δίνει υψηλό ποσοστό (48%) που θεωρεί ότι η εν λόγω ανεξαρτησία δεν υπάρχει, ενώ 23% απαντά «μάλλον όχι». Χαμηλότερα το «μάλλον ναι» με 20%, ενώ μονοψήφιο είναι το ποσοστό όσων καταφάσκουν  πλήρως την ύπαρξη ανεξάρτητης Δικαιοσύνης. Εδώ, καίρια η διαφοροποίηση ανά πολιτικό αυτοκαθορισμό: στην Αριστερά οι περισσότερες επιφυλάξεις…

Στο επίπεδο του αν υπάρχει ή όχι σεβασμός του Συντάγματος, ένα 36% τοποθετείται αρνητικά ενώ 28% είναι λιγότερο απόλυτο, αλλά και πάλι κάνει λόγο για «σημαντικές παραβιάσεις». Και εδώ, από Αριστερά είναι που διατυπώνονται περισσότερες επιφυλάξεις.

Μια πολύ χρήσιμη προσέγγιση, λειτουργική/χρηστική, είναι η αναζήτηση του κατά πόσον το Σύνταγμα συνέβαλε στην αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης. Συγκρατημένο το ποσοστό (25%) όσων δίνουν ιδιαίτερα θετική εκτίμηση, με το 45% να δίνει εκτίμηση περί «αρκετής» συμβολής. Στην ιδιαίτερα έντονη εμπειρία της κρίσης χρέους/της εποχής των Μνημονίων, ένα 23% εκτιμά ότι υπήρξε σημαντική συμβολή των συνταγματικών εγγυήσεων, όμως 58% έχει ουδέτερη στάση. Στην κρίση της πανδημίας, που ακολούθησε , το 42% των πολιτών θεωρεί ότι υπήρξαν «πολλές παραβιάσεις» θεμελιωδών συνταγματικών δικαιωμάτων, 32% περιορισμένες. Στο 22% περιορίζεται ο αριθμός όσων θεωρούν ότι δεν υπήρξαν παραβιάσεις…

Καθώς στις ημέρες μας κυριαρχεί η συζήτηση (ή να πούμε «η αντιπαράθεση»;) για το αν υπερέχει η ασφάλεια του Κράτους ή η προστασία συνταγματικών δικαιωμάτων, ας σημειωθεί ότι κατά την έρευνα ΠΑΜΑΚ ένα 48% θεωρεί ότι επ’ ουδενί νοείται να παραβιάζεται το Σύνταγμα, με 13% να τοποθετείται στο «μάλλον όχι». Όσοι θεωρούν ότι προέχει η ασφάλεια του Κράτους βρίσκονται στο 22%. Υπεροχή της ασφάλειας καταγράφεται στα Δεξιά, της τήρησης του Συντάγματος στα Αριστερά. ωστόσο, και πάλι, η τήρηση του Συντάγματος καταγράφεται ως υπερέχουσα ακόμη και στις επιφυλακτικότερες ομάδες.

Ακόμη πιο επίκαιρο το ερώτημα αν εμπλοκή του Πρωθυπουργού σε υποθέσεις όπως των παρακολουθήσεων θα επηρεάσει ή όχι την ψήφο. Ένα 62% δήλωσε «πολύ», ένα 14% «αρκετά». Δεν καταγράφεται διαφοροποίηση αναλόγως φύλου, ηλικίας ή μορφωτικού επιπέδου. αντιθέτως, στα Δεξιά καταγράφεται μεγαλύτερη ανεκτικότητα (σε κάθε περίπτωση, εκείνο στο οποίο δίνεται απάντηση αφορά αποδεδειγμένη εμπλοκή του Πρωθυπουργού).

Αναμενόμενο, σε μια τέτοια έρευνα γνώμης καλύφθηκε και η διάσταση του κατά πόσον τα Μέσα Ενημέρωσης είναι προστατευμένα στην λειτουργία τους. Ένα 37% θεωρεί ότι δεν είναι προστατευμένα, μόνον 14% θεωρεί ότι είναι. Πολύ κοντά προς την πρώτη απάντηση (στο 34%) καταγράφονται οι απαντήσεις που θεωρούν ότι η προστασία των ΜΜΕ είναι περιορισμένη ή/και ότι προέχουν φαινόμενα διαπλοκής. Ας σημειωθεί ότι η αίσθηση ότι τα ΜΜΕ δεν προστατεύονται στον ρόλο τους κυριαρχεί στην Αριστερά, καθώς και στις μεσαίες ηλικίες 35-54 ετών.

Όσο θα πορευόμαστε την τελική ευθεία προς τις κάλπες, η πολιτική τάξη χρήσιμο θα ήταν να τα έχει αυτά κατά νουν.