Όπου η Πάπισσα Ιωάννα εγκαθίσταται στις Βρυξέλλες

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Την έχει την τάση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δίνει μεγαλύτερη σημασία στο περιτύλιγμα πρωτοβουλιών της παρ’ ό,τι στο περιεχόμενο τους – και να αναζητά, μέσα από επιμέρους πρωτοβουλίες, βελτίωση της δικής της θεσμικής θέσης στο Ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Όμως, αυτήν την φορά, το μετά πολλών τυμπανοκρουσιών αποκαλυφθέν REPower EU (βαφτισμένο ώστε να ανακαλεί στην μνήμη Next Generation EU) προκειμένου να αντιμετωπισθεί η ενεργειακή κρίση που σαρώνει την Ευρώπη αποδείχθηκε, σε όποιον δεν μείνει στο περιτύλιγμα, μια περίπτωση όπου βαφτίζεται η χήνα ψάρι, ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες της νηστείας κατά το πρότυπο της Πάπισσας Ιωάννας του Ροΐδη.

Να πάμε κατευθείαν στην κατάληξη της διαδρομής, για να μην κουράζουμε: στην ουσία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κηρύσσοντας το REPower EU άφησε τις αποφάσεις στην Κορυφή των «27» της 30/31 Μαΐου, απλώς εκφωνώντας στόχους. Βέβαια αυτή είναι ούτως ή άλλως η διαδικασία των αποφάσεων: εδώ όμως η εξαγγελία στόχων μένει διακριτικά μακριά από την περιγραφή διαδικασιών. Και γιατί το έκανε αυτό η Επιτροπή; Άμα το ψάξει λίγο κανείς στις Βρυξέλλες θα δει ότι υπερπροθυμία της Επιτροπής – ψέματα! της Προέδρου Ούρσουλας φον ντερ Λάϊεν και μικρού κύκλου Επιτρόπων που συσσωματώνεται γύρω της – να δείξει ότι διαδραματίζει ρόλο στα διεθνοπολιτικά, ιδίως μέσω της συμμετοχής στην προώθηση διαδοχικών πακέτων κυρώσεων  κατά της Ρωσίας στην γραμμή που προδιέγραψαν οι ΗΠΑ (που διαθέτουν ενεργειακή υπερεπάρκεια) και η Βρετανία (επίσης εν πολλοίς ενεργειακά αυτοδύναμη), δημιούργησε ένα φιάσκο (α) με την διαβόητη νομική γνωμοδότηση περί μη έμμεσης συμμόρφωσης στην πληρωμή φυσικού αερίου με ρούβλια κι ένα δεύτερο (β) με την απόπειρα επιβολής εμπάργκο στις εισαγωγές Ρωσικού αργού πετρελαίου. Στο πρώτο, χρειάστηκε ο ίδιος ο Μάριο Ντράγκι να αποκαλύψει ότι μείζονες παίκτες της ενεργειακής αγοράς ήδη παρέκαμψαν τον υποτιθέμενο κανόνα και πλήρωσαν με έμμεσο μηχανισμό, μέσω Gazprombank/Ελβετίας ώστε να μην διαταραχθεί ο εφοδιασμός (το δίλημμα «ειρήνη/δημοκρατία ή ανοιχτά αιρκοντίσιον» δεν έδειξε να πείθει). Στο δεύτερο, φάνηκε ότι δεν ήταν μόνον η άρνηση της Ουγγαρίας αλλά και σύμπλευση Σλοβακίας,Τσεχίας κοκ στο ζήτημα των εισαγωγών μέσω αγωγών, συν η συμπαράταξη Μάλτας, Κύπρου, Ελλάδας για την απαγόρευση μεταφοράς Ρωσικού αργού με πλοία σημαίας ή ελέγχου, που πάγωσαν τις αποφάσεις.

Έτσι λοιπόν, μαθαίνουμε, υπεδείχθη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να βαδίσει πιο προσεκτικά» – και, έτσι, εγεννήθη ημίν REPower EU.

Όπου, πρώτο υπέροχο φαντεζί χαρτί περιτυλίγματος, €300 δισ. θα διατεθούν για πρόσθετες επενδύσεις σε ορίζοντα 2030, με τα 210 σε ορίζοντα 2027. Ισχυρή τυμπανοκρουσία… αλλά, τα 225 απ’ αυτά είναι δανεικοί πόροι ήδη ψηφισμένοι, αποφασισμένοι και διαθέσιμοι στα πλαίσια των ΝGEU, πόροι που δεν έχουν διεκδικηθεί από χώρες-δικαιούχους και προτείνεται να ανακατευθυνθούν. Αντίστοιχα, «εθελοντικές μεταφορές» κονδυλίων ύψους €34,4 δισ. προτείνεται να γίνουν από το Ταμείο Συνοχής και την ΚΑΠ, άντε και άλλα 3 δις από το Ταμείο Καινοτομίας. Συν €20 δισ. από το αποθεματικό του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (αποθεματικό για την σταθερότητα της αγοράς, υποτίθεται…). Οπότε, από το λαμπερό ποσό των €300 δισ. με το οποίο ξεκινήσαμε, απομένει ένα 6% σε νέους πόρους!

Πέραν τούτου, για την ανακατεύθυνση πόρων θα χρειαστεί να παραιτηθούν οι αρχικοί δικαιούχοι (βασικά: χώρες που δεν ήθελαν να φορτώσουν δανεισμό μέσω RRF, καθώς μπορούσαν να δανειστούν, μόνες τους στις αγορές, τύπου Γερμανίας, Ολλανδίας κοκ), συν να ξαναχτιστούν (και να ξαναεγκριθούν) τα σχέδια απορρόφησης από τις χώρες ανάγκης. (Ήταν συγκινητικός ο ημέτερος Κ. Σκρέκας, ο οποίος είχε σπεύσει να πει ότι κάθε δεκάρα Ευρωπαϊκών πόρων που θα καταστεί διαθέσιμη θα διατεθεί για την στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Όπως το βλέπουμε, κι αν ακόμη η Κορυφή 30-31 Μαΐου αποφασίσει θετικά, οι πόροι μάλλον θα πάνε προς έμμεση κυρίως στήριξη μέσω της ελάφρυνσης του κόστους των επιχειρήσεων παραγωγής και διάθεσης ενέργειας). Μάλιστα, θα δοθεί προθεσμία 30 ημερών ώστε κάθε χώρα-δικαιούχος να δηλώνει ευθέως/επισήμως αν και κατά ποσόν παραιτείται των αρχικών της δικαιωμάτων.

Κατακλείδα, έως εδώ, η Κορυφή 30-31 Μαΐου «θα πρέπει» να αποφασίσει. Και αν- ΑΝ – ήθελε να δοθεί η αίσθηση αλληλεγγύης μπροστά στην ενεργειακή κρίση που πλήττει άνισα τις χώρες ΕΕ τότε πεδίον δόξης λαμπρόν να μετατραπούν οι δανεικοί αυτοί πόροι σε grants (εν όλω ή έν μέρει). Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Αλέκος Κρητικός – που μάλλον δείχνει αισιόδοξος για την τελική έκβαση – η αρχική κατανομή των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης για την αντιμετώπιση της πανδημίας, απ’ όπου τα αδιάθετα υπόλοιπα, ήταν 2/3 grants και 1/3 δάνεια αλλά κατέληξε σχεδόν 50:50. Άραγε, αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν βρήκε το θάρρος να προτείνει η ίδια κάτι τέτοιο, θα σηκωθεί στην Κορυφή των «27» κάποιο χεράκι – ας πούμε του Έλληνα Πρωθυπουργού, αναθαρρημένου από την υποδοχή στην Ουάσιγκτων – να το προτείνει αυτό;

Ας προχωρήσουμε όμως και στο άλλο βήμα, εκείνο της δημιουργίας μηχανισμού από κοινού προμήθειας φυσικού αερίου. Εδώ, η απόφαση παραπέμπεται σε ένα ασαφές μέλλον, κυρίως όμως διευκρινίζεται ότι η συμμετοχή θα είναι εθελοντική – πώς αλλιώς θα μπορούσε να συμβεί άλλωστε; αφού την ίδια στιγμή πολλές χώρες, και δη σημαντικές, διαπραγματεύθηκαν ήδη διμερώς, π.χ. με Κατάρ ή Αλγερία. Και πάλιν η Κορυφή θα «μιλήσει» ουσιαστικότερα: τα καρτέλ αγοραστών είναι ζόρικη υπόθεση ούτως ή άλλως.

Από κει και πέρα, πολλοί στόχοι – ευγενείς και αξιόλογοι – όπως για εξοικονομήσεις (έως και 35bcm φυσικού αερίου σε ορίζοντα 2030, βασικά από την βιομηχανία) πέραν των μέχρι τώρα σχεδιασμών του άλλου εκείνου σχεδίου, Fit for 55. για βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (ιδίως στον τομέα των εμπορευματικών μεταφορών). ή πάλι για στόχους παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και βιομεθανίου (πάλι με γενικόλογες αναφορές και λογική υψηλής στοχοθεσίας). Εκ πρώτης όψεως πιο συγκεκριμένες δείχνουν οι αναφορές σε – νομικά υποχρεωτική: λεπτομέρειες; – εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε δημόσια κτίρια και σε νεόδμητες κατοικίες. Α, ναι, και τροποποιήσεις για την αδειοδότηση των ανανεώσιμων «με συντομευμένες και απλουστευμένες διαδικασίες» (εδώ, αχνό χαμόγελο). Σταματούμε εδώ, για να αποφύγουμε την αίσθηση υπερκορεσμού προθέσεων. Και – όπως είχε συμβεί εν τέλει και με το Ταμείο Ανάκαμψης… – περνούμε στην αναμονή των αποφάσεων των Κρατών μελών, στην Κορυφή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα φροντίσει για τις μετέπειτα φιλότιμες καμπάνιες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.