Πόσο μακριά είναι η Σαμαρκάνδη;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η πρόσφατη Σύνοδος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης/SCO ήρθε αρκετά κοντά στην επιφάνεια του ενδιαφέροντος, ακόμη και στην Ελλάδα όπου παλιότερα «όλα αυτά» θεωρούνταν κάπως εξωτικά και απόμακρα.

Η αλήθεια είναι ότι η λάμψη της Σαγκάης – πύλης της Κίνας στον έξω κόσμο από παλιά – την είχαν τοποθετήσει στον ορίζοντα: πολυπληθέστερη πόλη της Κίνας, στις εκβολές του ποταμού Γιάνγκ Τσε και μεγάλο λιμάνι, με το ιστορικό Bund να θυμίζει τους (ταραχώδεις) δεσμούς με την Δύση… Οπότε όταν, στο γύρισμα της χιλιετίας (Ιούνιο του 2001) δημιουργήθηκε η Ευρασιατική πρωτοβουλία του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης που καλύπτει 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και 30% του παγκόσμιου ΑΕΠ με συμμετοχή Κίνας, Ρωσίας, Ινδίας, Πακιστάν, Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν με «εταίρους διαλόγου» από νωρίς Ιράν και ήδη Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία, Κατάρ και (το μαντέψατε!) Τουρκία, είχε φανεί ότι «κάτι» εκινείτο πέρα από τις συνήθειες διπλωματικές/διεθνοπολιτικές διευθετήσεις.

Σταδιακά, η SCO έγινε φανερό ότι αναγόταν σε υπερ-περιφερειακό στοίχημα των Προέδρων Σι και Πούτιν (λεπτομέρεια: γλώσσες εργασίας τα Κινεζικά και τα Ρωσικά). Η τωρινή Κορυφή – η 22η – φιλοξενήθηκε λοιπόν στην Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν. Μια από τις αρχαιότερες σε κατοίκηση πόλεις της υφηλίου, ιδρυμένη τον 8ο αιώνα π.Χ., υπήρξε σατραπεία της Περσίας. γνώρισε την «επίσκεψη» του Μεγ. Αλεξάνδρου (εκεί ετάφη ο Κλείτος). αργότερα πέρασε σε διάφορους κατακτητές, με τον Ταμερλάνο να την καθιστά πρωτεύουσά του για να καταλήξει τον 19ο αιώνα στην Ρωσία γινόμενη και κόμβος του Υπερσιβηρικού. Με εκπληκτικά αξιοθέατα (τζαμί, μεντρεσέδες, αστεροσκοπείο), η Σαμαρκάνδη ήκμασε στο διάβα του Δρόμου του Μεταξιού. Μολαταύτα, σε σχέση με την Σαγκάη του φερώνυμου Οργανισμού Συνεργασίας παρέμεινε έξω από το ραντάρ των περισσότερων – πλην τουρισμού.

Δείτε όμως, που τώρα όλα αυτά που ηχούσαν εξωτικά έρχονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ατζέντα της Κορυφής («Συνεργασία εν μέσω παγκοσμίων κρίσεων») κατέληξε σε Κοινή Δήλωση 121 σημείων. Η οποία κάλυψε ζητήματα από τον αφοπλισμό και τους μηχανισμούς περιφερειακής ασφάλειας και την κλιματική αλλαγή μέχρι την εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων και… την παραδοσιακή ιατρική. Αν την διατρέξει κανείς προσεκτικά μπορεί να δει πόσο κοντά βρισκόμαστε, στην σημερινή λογική της αναδημιουργίας Τειχών, στο να δούμε μια κατάσταση «The West vs the Rest».

Πέρα απ’ αυτό όμως, στις υψηλού προφίλ συναντήσεις Πούτιν-Σι, ήταν φανερό ότι στην Κορυφή της Σαμαρκάνδης ασκήθηκαν πιέσεις στην Ρωσία να βρει διέξοδο από την εμπλοκή της στην Ουκρανία: δεν πέρασε καθόλου απαρατήρητο ότι ο ίδιος ο Βλαντίμηρ Πούτιν, αφού μεν δήλωσε ότι συνάντησή του με τον Πρόεδρο Σι Ζινπίνγκ ήταν «κανονική», δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι ο τελευταίος είχε προβληματισμούς (concerns) σχετικά με την κατάσταση την Ουκρανία. Ο δε Ινδός Πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, ασκώντας πίεση στον Βλαντίμηρ Πούτιν, δήλωσε ότι «η σημερινή εποχή, δεν είναι εποχή πολέμου».

Πέρα απ’ αυτά, πάντως, ας σημειωθεί π.χ. ότι η Ρωσία άνοιξε την προοπτική για ταξίδια χωρίς βίζα με την Ινδία. Ότι το Ιράν, που ήδη έχει εμβαθύνει την σχέση παρατηρητή στην SCO, υπέβαλε επισήμως αίτημα να γίνει πλήρες μέλος. Ότι επίσης η Τουρκία αναφέρθηκε σε πρόθεσή της να προχωρήσει προς την κατεύθυνση πλήρους μέλους – βέβαια από την Ρωσική πλευρά τέθηκε ζήτημα χαλάρωσης των δεσμών της Άγκυρας με το ΝΑΤΟ, ενώ στην Ευρώπη (Όλαφ Σολτς) διατυπωνόταν ανησυχία προς οργή για την όλο και στενότερη σύνδεση της Άγκυρας με την SCO.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι μπορεί η Σαμαρκάνδη να βρίσκεται έξω από την ματιά των περισσότερων, όμως τα εκεί δρώμενα δεν μπορούν να παραβλέπονται εύκολα!

[Και για να μην μείνει στον αέρα το ερώτημα με το οποίο ξεκινήσαμε, σημειώστε ότι η Σαμαρκάνδη απέχει κάπου 3.600 χιλιόμετρα αεροπορικά, κάπου 5.900 οδικώς από εμάς, στο Νοτιο-Ανατολικό άκρο της Ευρώπης].