Σε απόσταση ασφαλείας από την 17η Νοέμβρη…

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Λίγα λόγια σε απόσταση ασφαλείας – ο αναγνώστης θα καταλάβει, ελπίζουμε, το γιατί αυτής της διατύπωσης στην συνέχεια… – από την 17η Νοέμβρη.  Που και φέτος σηματοδοτήθηκε/γιορτάστηκε/τιμήθηκε με πορεία στην Αθήνα, την ογκωδέστερη αλλά και μάλλον ηρεμότερη πολλών ετών, καθώς και με ανάλογες εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα.

Είχε προηγηθεί η παρουσίαση του βιβλίου του Μίμη Ανδρουλάκη «Πριν σβήσουν τα φώτα», ενός αυτοβιογραφικού έργου-ποταμός που καταλήγει στις ημέρες του Πολυτεχνείου 1973, 49 χρόνια μετά. Ο Μίμης «τρομερό παιδί της Αριστεράς» είχε αυτοδεσμευθεί ότι θα μιλούσε για τα γεγονότα των οποίων είχε σταθεί συμπρωταγωνιστής στα 50 χρόνια – κάπως σαν τα Αρχεία του ΦόρεΙν Οφφις! – αλλά δεν κρατήθηκε άλλο, βλέποντας το κύμα αναθεώρησης της ιστορίας, των τελευταίων ετών. Παρουσιαστής του βιβλίου αυτού, προσήλθε, – βγαίνοντας από την δική του σιωπή των τελευταίων χρόνων. σιωπή δεν σημαίνει και αδράνεια!… – ο άλλος κεντρικός συντελεστής του Πολυτεχνείου, ο Κώστας Λαλιώτης. Ο οποίος δεν δίστασε να πει το καίριο: «Το Πολυτεχνείο προέκυψε μέσα από χιλιάδες αλήθειες, από χιλιάδες γιατί και πώς, από χιλιάδες μικρές ιστορίες και μικρές αφηγήσεις πολλών χιλιάδων ανθρώπων. Δεν σφύριζαν ποτέ όλοι μαζί την ίδια στιγμή τον ίδιο σκοπό και δεν φώναζαν το ίδιο σύνθημα. Εκτός από μια και μόνο στιγμή, την ύστατη στιγμή».

Όσοι έτυχε να έχουν ζήσει τις μέρες και τις ώρες εκείνες μπορούν να αισθανθούν ένα ρίγος. Όμως, οι πιο αναλυτικής προσέγγισης χρειάζεται να διαβάσουν και την σαφέστατη εξήγηση Λαλιώτη σχετικά με το «γιατί» και το «γιατί τώρα» της παρέμβασης του: «Έχουν εστιάσει την «άοκνη» προσπάθεια [αναθεωρητές της ιστορίας] να «επαναγράψουν» με τον δικό τους τρόπο τις αλήθειες για την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας το 1967, για το αντιστασιακό φρόνημα του Ελληνικού λαού απέναντι στην Χούντα, για την Εξέγερση του Πολυτεχνείου, για την τραγωδία της Κύπρου».

Η μαρτυρία του Μίμη Ανδρουλάκη αφορά το (ιστορικό και πολιτικό συνάμα) λάθος της τότε καθοδήγησης του ΚΚΕ, όχι απλώς να πάρει αποστάσεις αλλά και να διαβάλει την υπόθεση του Πολυτεχνείου με το διαβόητο φύλλο Νο 8 της «Πανσπουδαστικής» το οποίο μόνο μετά από χρόνια – κι αυτό διστακτικά – «αποσύρθηκε» και αποδοκιμάστηκε.

Το κλείσιμο του «Πριν σβήσουν τα φώτα» δείχνει, άλλωστε, να αποτελεί κατά κάποιον τρόπο prequel/προεισαγωγή σε επόμενο τόμο που θα περιλάβει την διαδρομή του Μίμη στο πλευρό του Χαρίλαου Φλωράκη, τον κεντρικό του ρόλο στα γεγονότα του΄89-91, πολλά και βαριά πράγματα.

Σε διαφορετικό τόνο, ο Δημήτρης Παπαχρήστος – εκφωνητής του σταθμού των φοιτητών κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου –  επανάφερε την δική τ ου αφήγηση με αφορμή εκδήλωση για την μνήμη του Γιάννη Καϊλή (του φοιτητή της Σχολής Καλών Τεχνών που είχε σχεδιάσει το «Έξω οι Αμερικανοί» στην πύλη την οποία γκρέμισε το τανκ, για να βρεθεί δολοφονημένος μετά από βασανιστήρια , μετά από ημέρες στα Εξάρχεια).

Εκτιμώντας τις συνθήκες, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου προσήλθε (έστω και αστραπιαία) σε κατάθεση στεφάνου με το «[Το Πολυτεχνείο] μας υπενθυμίζει ότι ο αγώνας για την δημοκρατία είναι διαρκής και απαιτητικός. Τιμώντας την μνήμη των θυμάτων, τους φοιτητές και τους αγωνιστές του Πολυτεχνείου, αναγνωρίζουμε το χρέος μας να διαφυλάξουμε την ποιότητα των θεσμών και την ανοιχτή προοπτική της κοινωνίας μας». Αλλά και ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προσήλθε με το «σχεδόν μισός αιώνας από την πιο δυνατή πράξη αντίστασης κατά της δικτατορίας, η μνήμη τροφοδοτεί την τιμή», πλην όμως για να διεκδικήσει «το σύνθημα «Όλοι Ενωμένοι» να εμπνέει και την σημερινή συγκυρία», προτού καταλήξει σε ένα «Θυμόμαστε – Τιμούμε – Προχωρούμε!» που διεκδικεί το Πολυτεχνείο ως «κορυφαία στιγμή εθνικής ανάτασης, πολύ μεγάλη για να χωρέσει στις μικρές κομματικές σκοπιμότητες που ακολούθησαν». Αντίστοιχη προσπάθεια διεκδίκησης πτυχών του Πολυτεχνείου έκανε σποτάκι της Ν.Δ., που έδωσε μια απονευρωμένη εικόνα και των γεγονότων και των καταστάσεων (Δικτατορία, αντίσταση) που οδήγησαν σε αυτά.

Διόλου απροσδόκητο, η διεκδίκηση αυτή σόκαρε πολλούς συντελεστές της τότε εποχής. Αφήνοντας πάντως κατά μέρος τους πρωταγωνιστές και τους σημερινούς επισήμους, θα προτείναμε να διαβάσει κανείς τον ορισμό της έννοιας της επετείου (κατά Λευτέρη Κουσούλη): «Πράξη ανάμνησης και ανακίνησης ηρωικών στοιχείων και στιγμών του παρελθόντος, που τροφοδοτεί τις στάσεις συμμόρφωσης στα καθιερωμένα πρότυπα».

Πάντως, υπάρχει και η υπόμνηση της διατύπωσης του (Αργεντίνου) Μπόρχες, παρά την αμφιθυμία του απέναντι στα αυταρχικά καθεστώτα: «Οι δικτατορίες τρέφουν την καταπίεση, την υποδούλωση, την βαναυσότητα. Το πιο απαίσιο είναι που τρέφουν και την ηλιθιότητα».

Το θύμιζε το τσιτάτο ο Ηλ. Καραβέλιας – διαδικτυακά – απευθυνόμενος σε όσους «ενοχλεί η αντίσταση και η άρνηση στην χούντα». Προσέξτε την συναίρεση: «η αντίσταση και η άρνηση», διότι τις νύχτες του Πολυτεχνείου όσοι βρέθηκαν στους γύρω δρόμους, κι ύστερα ανά την Αθήνα, έφεραν δίπλα-δίπλα την (περιορισμένη) ενεργό αντίσταση με την (διευρυνόμενη) άρνηση/απόρριψη/καταδίκη του καθεστώτος.