Οι μεγάλοι περίπατοι του Καντ και το παραμερισμένο άρθρο 42 παρ. 7

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στην Κορυφή της ΕΕ (23-24 Ιουνίου) είναι περίπου βέβαιο ότι οι «27» θα ανάψουν πράσινο φως ώστε να δοθεί στην Ουκρανία το καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας. Ήδη, πριν λίγες μέρες, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – κομψά ντυμένη Ουκρανική σημαία – ανακοίνωσε ότι η σχετική γνωμοδότηση της Επιτροπής, η οποία αποτελεί προαπαιτούμενο προκειμένου να δρομολογηθεί η διαδικασία της ένταξης («προσχώρησης» επισήμως, καθώς η προσερχόμενη χώρα καλείται να υιοθετήσει το σύνολο των νομικών πράξεων, καθώς και τις αρχές και πρακτικές της Ένωσης) είχε ετοιμασθεί μέσα σε 12 εβδομάδες από το αρχικό Ουκρανικό αίτημα της 28ης Φεβρουαρίου –  και ήταν θετική.

Βέβαια, ειπώθηκαν – sotto voce – και κάποια περί πρόσθετων προϋποθέσεων που θα πρέπει να εξασφαλισθούν σχετικά με το κράτος δικαίου ή την μάχη κατά της διαφθοράς και υπέρ της διαφάνειας – θέματα που (υποτίθεται) φρενάρουν την προσέλευση Αλβανίας ή Βόρειας Μακεδονίας, γενικώς των Δυτικών Βαλκανίων στην «Ευρωπαϊκή οικογένεια». πλην, τίποτε δεν ακούστηκε π.χ. για το γεγονός ότι στην Ουκρανία έχει απαγορευθεί κόμμα – το δεύτερο υπό τις μέχρι προ καιρού συνθήκες – ως φιλοΡωσικό, πράγμα δύσκολα συμβατό με Ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, όσο κι αν «φοριέται» σε Τουρκία ή Ρωσία…

Όμως πιο ουσιαστικό είναι το άλλο. Το άρθρο 42, και δη η παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση το καημένο το άρθρο 42 ανάγει την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας σε αναπόσπαστο στοιχείο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας της ΕΕ, αναφερόμενο μάλιστα στην «επιχειρησιακή ικανότητα, βασισμένη σε μη στρατιωτικά και στρατιωτικά μέσα». Λέει κι άλλα ενδιαφέροντα και οραματικά, για τον «προοδευτικό προσδιορισμό της κοινής αμυντικής πολιτικής», την συνεργασία με τον ΝΑΤΟ και την συμβατότητα με αυτό κοκ.

Ένα άλμα, όμως στην παράγραφο 7 του εν λόγω άρθρου οδηγεί στο ακόλουθο κείμενο: «σε περίπτωση που Κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα Κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στην διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών [περί αυτοάμυνας]». Στην συνέχεια το κείμενο κρατά επιφύλαξη για τον «ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων Κρατών μελών» (ώστε να μην διαταραχθεί το διεθνές καθεστώς των ουδετέρων, τύπου Αυστρίας ή Σουηδίας) καθώς και για τις δεσμεύσεις και την συνεργασία με το ΝΑΤΟ, το οποίο «για τα Κράτη που είναι μέλη του [παραμένει] το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας και το όργανο της εφαρμογής της».

Άμα ξαναδιαβάσει κανείς – προσεκτικά, αναλυτικά – το κείμενο αυτό, αντιλαμβάνεται γιατί ο Πρόεδρος Μακρόν (πριν τον μαγκώσει η δαγκάνα της δικής του ιστορίας, μετά  τις κάλπες των βουλευτικών εκλογών στην Γαλλία) είχε προσπαθήσει να φιλοξενήσει μεν την Ουκρανία στην Ευρωπαϊκή οικογένεια αλλά… με ένα μίνιμουμ ειλικρίνειας. Μέσω της πρότασης για δημιουργία μιας – διαφορετικής/επάλληλης – Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ένωσης. Διότι στην ΕΕ, με υπάρχον και ενεργό το άρθρο 42 παρ. 7, προδήλως η εμπόλεμη/υπό μερική κατάληψη Ουκρανία δεν «χωράει» – πλην αν τα ουσιαστικά Κράτη μέλη δέχονται την προοπτική παροχής άμεσης αμυντικής συνδρομής «με όλα τα μέσα» κατά της Ρωσίας. (Την στιγμή που δεν διενοήθησαν καν το ενδεχόμενο παροχής της κάλυψης του άρθρου 5 του ΒορειοΑτλαντικού συμφώνου για την ελπίδα ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ). Ας μην σπεύσει κανείς να πει «μα, και η Κύπρος υπο κατοχήν βρίσκεται…» διότι, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε (2001), δεν βρισκόταν σε ισχύ η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (2009).

Όμως, επειδή σταθήκαμε στο άρθρο 42 παρ. 7 της ΣΕΕ, ας πάμε ένα βήμα πιο κοντά στο ναρκοπέδιο, στο οποίο προσέρχεται η Ευρώπη με αφορμή την τραγική περιπέτεια του Ουκρανικού. «Στα ψιλά» πάει να περάσει μια εμπλοκή που εμφανίστηκε με την απαγόρευση μεταφοράς Ρωσικών προϊόντων (άνθρακα, μετάλλων, ειδών προηγμένης τεχνολογίας) τα οποία βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων. μεταφορά από το κυρίως έδαφος της Ρωσικής Ομοσπονδίας στον Ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, σιδηροδρομικά μέσω Λιθουανίας. Όταν η Ρωσία αντέδρασε με (φραστική) βιαιότητα, η Λιθουανική Κυβέρνηση έμεινε αρκετά σιωπηλή, πλην άφησε να φανεί ότι …. αναμένει διευκρινήσεις από τις Βρυξέλλες για την έκταση ισχύος και τον τρόπο εφαρμογής των κυρώσεων ΕΕ. Ο ΥΠΕΞ της Λιθουανίας Γκαμπριέλας Λάντσμπεργκ μνημόνευσε «κατευθυντήριες γραμμές» της Επιτροπής για τις κυρώσεις.

Βέβαια, η τελευταία φορά που διευκρινήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορούσαν την εφαρμογή των κυρώσεων κατά Ρωσίας ήταν όταν …ημιδιευκρινίστηκε με γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας της ότι αποκλείεται κάθε παράκαμψη των κυρώσεων επί των Ρωσικών ενεργειακών προϊόντων και πάντως η διαβόητη πληρωμή σε ρούβλια κατά προτροπήν/κατ’ απαίτησιν Πούτιν. Και μετά; Και μετά έγινε φανερό ότι οι βασικοί παίκτες της ενεργειακής αγοράς – με τον ένα ή τον άλλο τρόπο – ευθυγραμμίζονταν με τις ρωσικές απαιτήσεις και προχωρούσαν. Το είπε με μεγάλη ειλικρίνεια και ο Μάριο Ντράγκι, ευρισκόμενος στις ΗΠΑ.

Εδώ, όμως, χρειάζεται λίγο περισσότερη προσοχή: το Καλίνινγκραντ δεν αποτελεί απλώς «ένα θύλακα» Ρωσικού εδάφους μεταξύ Λιθουανίας και Πολωνίας. Είναι αποτέλεσμα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, στην θέση του ιστορικού Καίνιγκσμπεργκ, το οποίο υπήρξε  κεντρικό βάθρο της Ανατολικής Πρωσίας (με βάθος ιστορίας τους Τεύτονες Ιππότες του 13ου αιώνα).

Θέλει όμως προσοχή, όλη αυτή η περιοχή για όσους τυχαίνει να σέβονται το «πάτημα» της Ιστορίας. Το Καίνιγκσμπεργκ έχει μείνει στην μνήμη ως η πόλη στην οποία έκανε – τον 18ο  αιώνα – τους μεγάλους περιπάτους του ο Εμμάνουελ Καντ. Γνωστό αυτό, αλλά ποιος θυμάται ότι…. ο ίδιος αυτός Καντ είχε χρειαστεί να δώσει όρκο πίστεως στην τότε αυτοκράτειρα της Ρωσίας Ελισσάβετ 1η; (Γιατί; Μα επειδή το Καίνιγκσμπεργκ είχε περάσει ένα φεγγάρι υπό Ρωσική κυριαρχία, επανερχόμενο αργότερα στην Γερμανική κοκ).

Εκείνο που ως σιδηροδρομικός διάδρομος, συνδέει την Ρωσία με το Όμπλαστ  του Καλίνινγκρατ (μετονομάσθηκε έτσι το 1946 αφού κατελήφθη το 1945 από τον Ερυθρό Στρατό, οπότε και αποχώρησαν 2 εκατομμύρια Γερμανοί κάτοικοι της περιοχής προς τιμήν του Μιχαήλ Καλίνιν πρώτου αρχηγού του Κράτους στην ΕΣΣΔ) παραπέμπει δυσάρεστα στον διαβόητο διάδρομο του Ντάντσιχ μέσω Πολωνίας, που υπήρξε μια από τις άμεσες αιτίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.