Όταν ο Προϋπολογισμός επιχειρεί να χορέψει με την σοβαρότητα

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Να ξεκινήσουμε με μια παρατήρηση για να αποφύγουμε τις παρεξηγήσεις: οι Προϋπολογισμοί στην Ελληνική παράδοση είναι κείμενα ευχών/προσδοκιών – με εξαίρεση εκείνους που υποχρεώθηκαν να είναι δυσάρεστα ρεαλιστικοί επί Μνημονίων (λόγω Τρόικας/Θεσμών) και εν συνεχεία παρέμειναν προσεκτικοί (λόγω ενισχυμένης εποπτείας), συν έναν-δυο νωρίτερα της δεκαετίας του ΄90, επί Αλέκου Παπαδόπουλου. Το τι αληθινά εννοούσαν οι εκάστοτε Προϋπολογισμοί, το ανακαλύπτει κανείς μήνες μετά την ψήφισή τους, στην εφαρμογή και στις διαψεύσεις ή/και υπερβάσεις των βασικών παραδοχών (πρόβλεψη για ΑΕΠ και για φορολογικά έσοδα) καθώς και των σχεδιασμών (κυρίως στις δαπάνες). Οσάκις το πράγμα ξεφεύγει, η «λύση» που δίνεται είναι η περικοπή του ΠΔΕ. οσάκις μυρίσουν εκλογές ή κοινωνική δυσαρέσκεια, η αντίστοιχη διέξοδος είναι έκτακτο «μέρισμα».

Προς τι αυτή η προκαταρκτική υπενθύμιση; Επειδή ο Προϋπολογισμός για το έτος μετάβασης – προς τα πού; αυτή είναι η ουσία! – που θα είναι το 2022 θέτει στοιχήματα που θα κριθούν υπό ιδιαίτερα ανασφαλείς συνθήκες. Ήδη η παραδοχή ότι το 2021 θα «παραδώσει» ρυθμό ανάπτυξης 6,9%, με το 2022 να υπόσχεται ένα επιπρόσθετο 4,5%, και τούτο την στιγμή που το τέταρτο κύμα της πανδημίας βρίσκεται σε εξέλιξη (και οι συνακόλουθοι  έστω και ουσιαστικοί, περιορισμοί φέρνουν πρόσθετη αβεβαιότητα) αλλά και την στιγμή που η Ευρώπη αποεπιταχύνει, δείχνει το εύρος της αβεβαιότητας. Παράλληλα μ’ αυτό, επιχειρείται μετά μια διετία (2020-21) αναγκαστικών ελλειμμάτων – λόγω συνεπειών Covid-19και lock-down) – να περάσουμε σε κάτι πιο ισορροπημένο το 2022, δηλαδή πρωτογενές έλλειμμα 1,2% του ΑΕΠ δηλ. στα 2 δις ευρώ – πώς; με μείωση των δαπανών κατά περίπου 5 δις (υποχώρηση της στήριξης) και αύξηση των φορολογικών εσόδων κατά άλλα τόσα (κυρίως λόγω της προσδοκώμενης συνέχισης της ανάπτυξης).

Μιας και έχουμε καταλήξει να μιλούμε με τα δις ευρώ σαν να ήταν στραγάλια, ας σημειωθεί ότι στα έσοδα 2022 καταγράφονται και κάπου 3,5 δις ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο σημειωτέον – μετά την προκαταβολή 4 δις φέτος το καλοκαίρι – άρχισε να απογοητεύει τους «φανς» του, καθώς οι Βρυξέλλες ανεκάλυψαν και πάλι την διαδικαστικότητα. «Προαπαιτούμενα νέου τύπου» χρειάζεται να αξιολογηθούν, από διϋπηρεσιακές επιτροπές της Επιτροπής (ωραίο, αυτό το: διϋπηρεσιακές επιτροπές της Επιτροπής!) προτού προχωρήσουν οι σχετικές εκταμιεύσεις – συνεπώς και τα αντίστοιχα έργα. Στα εν λόγω προαπαιτούμενα, φαίνεται ότι συγκαταλέγεται π.χ. η αποδοχή του νομοθετικού πλαισίου και των επιδοτήσεων μέσω φορολογίας για τις συγχωνεύσεις – όπου υποτίθεται ότι στοχεύει βασική διαρθρωτική προσδοκία, κατά την Έκθεση Πισσαρίδη – αλλά και θέματα Δικαιοσύνης. Αυτή η παρατήρηση προσλαμβάνει λειτουργικό ενδιαφέρον καθώς, για την επαλήθευση των προσδοκιών ανάπτυξης το 2022 «χρειάζεται» αύξηση των επενδύσεων κατά ένα 22% – και για τις επενδύσεις η χρήση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης είναι σημαντικό στοιχείο. Εδώ, μια αξιοπρόσεκτη παρεμβολή: η Grant Thorton, η οποία «έτρεξε» εν μέρει την προετοιμασία του Εθνικού Σχεδίου για το Ταμείο Ανάκαμψης, προ ημερών σε δική της έρευνα επί δείγματος 400 επιχειρήσεων βρήκε μόλις 4 στις 10 να προτίθενται να κάνουν χρήση των πόρων αυτών (κι ας θεωρούν 7 στις 10 ότι οι εν λόγω πόροι θα είναι «σημαντικοί για την Ελληνική οικονομία»).

Πριν φύγουμε από αυτήν την διάσταση των προβλέψεων και προβολών του Προϋπολογισμού, να σημειωθεί ότι για τα τουριστικά έσοδα – παρά τον σχετικό ενθουσιασμό για την φετινή σαιζόν, η οποία ολοκληρώθηκε (ευτυχώς) πριν επανέλθει ο Covid-19 σε τέταρτο κύμα – έχει γίνει μετριοπαθής πρόγνωση.

Γενικώς, αυτή η πρόθεση μετροπάθειας – το «χορεύουμε με την σοβαρότητα» όπως το διετύπωσε συντελεστής του οικονομικού επιτελείου – διαχέεται στον Προϋπολογισμό 2022. Μέχρι σημείου να αποφευχθεί και η ενσωμάτωση (επαναλαμβανόμενων, τα τελευταία χρόνια), πρόσθετων μέτρων στήριξης, πέραν ενός «αποθεματικού Covid», αλλά και προβλέψεων για «κοινωνικό μέρισμα». Αυτό βέβαια – σπεύδει πάντως να υπάρξει η διαρροή – αν είναι να προστεθούν, θα έρθουν στο κλείσιμο της φετινής χρονιάς.

Μια τέτοια η εκδοχή «χορού με την σοβαρότητα» έχει το νόημά της, καθώς στο νήμα θα κριθεί επίσης αν και κατά πόσον τα ελληνικά ομόλογα θα συνεχίσουν να γίνονται (κατά συνέχιση της εξαίρεσης) δεκτά στο παράθυρο της ΕΚΤ. ενώ ήδη υπήρξε μια ήπια ψυχρολουσία μετά την διάψευση της προσδοκίας ότι η Moody’s θα «επιβράβευε» την κατάθεση του Προϋπολογισμού 2022 με ένα κλικ αναβάθμισης της Ελληνικής οικονομίας.

Και εδώ, το τελευταίο μίλι σαν να μακραίνει.