Η σύμπηξη της «Δύσης» και το μετέωρο βήμα της προωθημένης Ευρωπαϊκής ενοποίησης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Το τέλος αυτής της εβδομάδας (που συμπίπτει με την ολοκλήρωση ενός μήνα από την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία) θα βρεθούν σε εξέλιξη στις Βρυξέλλες τρεις συναντήσεις Κορυφής – το προγραμματισμένο από καιρό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (Προεδρεύει η Γαλλία), η Κορυφή του ΝΑΤΟ (δηλαδή όσων συγκεντρώνονται γύρω από τις ΗΠΑ) και η σύνοδος του G7 (προεδρεύει η Γερμανία). Η συναστρία αυτή στήθηκε με αφορμή την παρουσία των περισσότερων ηγετών, όμως ουσιαστικά προκειμένου να δοθεί συνέχεια στο ανώτατο/πιο συγκροτημένο επίπεδο στην αντιμετώπιση του Ουκρανικού από την Δύση. Επίκεντρο θα είναι η παρουσία του Προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, ο οποίος βέβαια μέχρι την τελευταία στιγμή θα παραμείνει ασαφές σε ποιο επίπεδο/με ποιο σχηματισμό θα συναντηθεί με την ηγεσία της ΕΕ «27» (μόνο με το τριπρόσωπο των Προέδρων, συν τον Ύπατο Εκπρόσωπο; θα προσέλθει σε κάποιαν ολομέλεια;) ενώ ταυτόχρονα δεν μπορεί να μην σημειωθεί ότι πριν την δίδυμη Κορυφή ΕΕ «27» /ΝΑΤΟ είχαν πυκνώσει οι διμερείς που ενέπλεκαν τους διεθνοπολιτικά ισχυρούς (ΗΠΑ/Γερμανία/Γαλλία/Βρετανία – μετά το Brexit η τελευταία απαιτεί ειδικό χειρισμό), αλλά και πριν το G7 είχε υπάρξει τηλεδιάσκεψη των Τεσσάρων για προ-συντονισμό. Α, ναι, και η Βρετανία – δηλαδή ο ευρισκόμενος σε πολιτική στενωπό Μπόρις Τζόνσον – φρόντισε να συγκαλέσει σε νέα βάση την Joint Expeditionary Force, με Σκανδιναβικές χώρες, συν Βαλτικές, συν Ολλανδία, για μια πιο μαχητική στάση.

Ακούγονται όλα αυτά διαδικαστικά και γραφειοκρατικά. Όμως πίσω τους κρύβεται ένα διπλό γύμνασμα, πίσω δε και από αυτό ελλοχεύουν οι υπερ-προσδοκίες ώστε να βρεθούμε – όταν κάποτε η Ουκρανική κρίση θα έχει ολοκληρώσει, με όποιο ανθρώπινο κόστος και με όποια τηλεοπτικοποιημένα τραύματα σε επίπεδο ψυχολογικού πολέμου… – σε ένα νέο διεθνοπολιτικό τοπίο ασφαλείας. Μιλούμε για υπερ-προσδοκίες, επειδή η απάντηση στην Ρωσική εισβολή θεωρήθηκε – μέσα σε λίγα 24ωρα! – ότι ξαναδημιούργησε /έφερε σύσφιξη μετώπου με την «Δύση». Ενώ την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη του εργαλείου των κυρώσεων – κυρίως δε, η συνειδητοποίηση ότι οι κυρώσεις αποκτούν νόημα μόνον όταν γίνεται δεκτό ότι φέρνουν κόστος, ουσιαστικό/αισθητό, και σε όσους τις επιβάλλουν – καλεί σε δημιουργία νέων μηχανισμών/νέας συνοχής σε επίπεδο ΕΕ «27».

Εδώ όμως, η (μηντιακή, κυρίως) οικοδόμηση υπερ-προσδοκίας ξεκίνησε ήδη να προκαλεί αντίστροφα αποτελέσματα.

Μπορεί η ΕΕ, πέρα από την «Στρατηγική Πυξίδα» που επιδιώκει να προβάλει ως νέο κεκτημένο/ως εισαγωγή στην νέα εποχή ωρίμανσης της πολιτικής ασφαλείας της ΕΕ, με την δημιουργία «ρωμαλέας, ευέλικτης» Ικανότητας Ταχείας Ανάπτυξης (EU/RDC) να θεωρεί ότι κάνει βήματα προόδου υπό την πίεση του Ουκρανικού. Όμως… άμα δει κανείς την μίνι-θύελλα που ξέσπασε πολύ κοντά μας, με την Τουρκία (την οποία όλοι καλοπιάνουν ώστε να παραμείνει στην «σωστή πλευρά των πραγμάτων» στο Ουκρανικό: το βλέπουμε με τις συνεχείς επαφές κορυφής!) να αμφισβητεί την Πυξίδα ως επηρεασμένη από την Ελληνική/Κυπριακή συμμετοχή στην προετοιμασία της, ή πάλι άμα συγκρίνει την πορεία προς την δύναμη 5.000 ανδρών της EU/RDC με τις δυνάμεις που αναπτύσσονται επί του πεδίου, άμεσα στην Ουκρανία αυτή την στιγμή, δεν γίνεται να μην αισθανθεί μια παράξενη περιθωριοποίηση.

Μένει ασφαλώς πίσω, ως ένα κεκτημένο, η μονομερής-υπό-πολυμερή-πίεση απόφαση/ανατροπή της πολιτικής δεκαετιών της Γερμανίας να επανεξοπλιστεί, με ό,τι το πρόγραμμα δαπάνης 100 δις (προσοχή! σε 5ετή ορίζοντα, από μια οικονομία άνω των 3,5 τρις ευρώ σε ΑΕΠ την στιγμή που η Ελληνική οικονομία των 1,8 δις ευρώ μιλάει για πρόσθετους εξοπλισμούς 10 δις για την ίδια περίοδο): όμως θα δούμε πώς αυτό θα υλοποιηθεί, πώς θα ανακατευθύνει τα μείζονα προγράμματα Ευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων σε σχέση με τα Αμερικανικά – θα κυριαρχήσουν τα F-35; τα F-22; τα επόμενα Eurofighter; τα Rafale; Αλλ’ ας μένουν καλύτερα τα τεχνικά των εξοπλιστικών για τους τεχνικούς…

Πιο κοντά στην σκακιέρα των πολιτικών κινήσεων, πώς ακριβώς θα υλοποιηθεί η πολιτική που και πάλιν εξήγγειλε ως προτεραιότητα ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ Χοσεπ Μπορέλλ για επίσπευση της ενσωμάτωσης των Δυτικών Βαλκανίων – εκεί ανήκει π.χ. και η Βόρεια Μακεδονία ή η Αλβανία που δημιουργούν ακόμη τόσες εσωτερικές αναταράξεις σε μια χώρα-μέλος όπως η Ελλάδα εκεί και η Σερβία με πολύ μακρότερη/βαρύτερη παράδοση επηρεασμού από την Μόσχα… – στην στρατηγική της ΕΕ, στην Στρατηγική Πυξίδα κοκ.

Καθώς όμως υποτίθεται ότι η Ενιαία Ευρώπη δημιουργείται από τα προβλήματα που φέρνει μπροστά της η ιστορία, δηλαδή από τις λύσεις που υποχρεώνεται να χτίσει (μνήμη Jean Monnet), η βασική προσδοκία στην τωρινή Κορυφή θα είναι γύρω από την αντιμετώπιση της οικονομικής αναταραχής, όπως αυτή βάθυνε με τις κυρώσεις – και μάλιστα με εκείνες, τις ενεργειακού χαρακτήρα, που και έχουν στρατηγικό χαρακτήρα (απεξάρτηση από το Ρωσικό φυσικό αέριο) και ανατρέπουν δεκαετίες πολιτικής και εγκατεστημένων δικτύων (ιδίως της Γερμανίας). Εδώ, η προσέλευση της ΕΕ «27» στην λογική των κυρίως χρηματοπιστωτικών κυρώσεων δεν έφερε μείζονες αντιστάσεις – βέβαια παραθυράκια όπως η απουσία της Gazprombank και της Sberbank από τις κυρώσεις «βοήθησε» τα πράγματα! Όμως το έδαφος για ενεργειακό εμπάργκο έχει ήδη φέρει την Γερμανία σε… επιθετική άμυνα, με τον Καγκελάριο Σολτς να ξορκίζει/αποκλείει εμπάργκο και του Ρωσικού φυσικού αερίου, καθώς με τίποτε δεν υφίσταται για την Γερμανική οικονομία αναλογία με το Αμερικανικό εμπάργκο στο Ρωσικό αργό πετρέλαιο.

Οπότε, το να επιχειρείται τώρα να αποδώσει η Κορυφή της ΕΕ «27» (α) μηχανισμούς πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, (β) αποσύνδεση της τιμής του φυσικού αερίου από τις τελικές τιμές του ηλεκτρικού (γ) σύστημα από κοινού προμήθειας φυσικού αερίου «όπως έγινε με τα εμβόλια» και, ακόμη-ακόμη, (δ) δημιουργία ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου για την απόσβεση της έκρηξης του ενεργειακού κόστους και την υπερεπιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, μια τέτοια υπερ-προσδοκία κινδυνεύει να φέρει την ΕΕ «27» σε αποκαρδιωτική εικόνα. Και να αποδομήσει εκείνο που (θεωρείται ότι) έχτισε το Next Generation EU και η αμοιβαιοποίηση χρέους μετά την πανδημία.

Να το πούμε κι αλλιώς: εδώ δεν είναι οι «φειδωλοί» του Βορά σε αντιπαράθεση με τους «αδύναμους» του Νότου – είναι δυο αντιλήψεις διαφορετικής λειτουργίας των οικονομιών. Εντελώς διαφορετικής λειτουργίας:  μην ξαφνιαστούμε αν π.χ. κάποια Ολλανδία ή Φινλανδία θυμίσει ότι… παραμένουν πολλά δις ευρώ αδιάθετα στο Next Generation EU, οπότε προς τι η νέα συζήτηση για άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία; ούτε αν τεθεί το ερώτημα γιατί οι ενεργειακές εταιρείες στον Νότο έχουν με την κρίση υπερκέρδη, ενώ βορειότερα καταγράφουν ζημίες.

Κυρίως όμως, η Ευρώπη «των μικρών βημάτων» (πάλιν μνήμη Jean Monnet) επιχειρείται να γίνει εκείνη των μεγάλων αλμάτων. Διόλου αυτονόητο.