Όταν ο Άγγελος Συρίγος συνάντησε τον Γεράσιμο Αρσένη – και ο Τάσος Γιαννίτσης τον ξαναεπισκέφθηκε

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Τυπικά είχε την μορφή παρουσίασης του βιβλίου «Γεράσιμος Δ. Αρσένης: Ένας επίμονος μεταρρυθμιστής», στις Εκδόσεις Gutenberg του Γ. Δαρδανού (ο οποίος, μιλώντας εισαγωγικά, δεν μπόρεσε να μην αναφερθεί στην τυπικά Ελληνική περιπέτεια του Προγράμματος Σχολικών Βιβλιοθηκών που είχε προχωρήσει οραματικά επί Αρσένη υπουργού Παιδείας, για να εκτροχιασθεί με τις αντιδικίες/διεκδικήσεις ΔΟΛ και Ελευθεροτυπίας και να εγκαταλειφθεί στην πράξη απαξιούμενο στην συνέχεια…). Στον ιδιαίτερο αυτό τόμο – επιμέλεια Β. Κολλάρου που είχε πρόσβαση στο Αρχείο Αρσένη – έχουν συγκεντρωθεί χαρακτηριστικές τοποθετήσεις του ίδιου του Γεράσιμου Αρσένη για τις θεματικές των τριών υπουργείων που χειρίστηκε – Οικονομία, Παιδεία, Άμυνα – που δείχνουν την ενότητα της προσέγγισής του και το είδος ανησυχιών που κουβαλούσε στην πολιτική του πορεία.

Την ίδια στιγμή, φιλοξενούνται σειρά από καταθέσεις/αποτιμήσεις της διαδρομής του – ως «επίμονου μεταρρυθμιστή» – από ανθρώπους που τον έζησαν σ’ αυτούς τους σταθμούς του: Κ. Βαΐτσος/Τ. Ρουμελιώτης/Μ. Σαπουντζόγλου (ΥΠΕΘΟ), Μ. Μπετενιώτης (ΥΕΘΑ) – Μχ. Κασσωτάκης/Α. Αλεξόπουλος (σ’ αυτόν «ανήκει» το «επίμονος μεταρρυθμιστής») στο ΥΠΠΘ.

Όμως, όπως θα μπορούσε να φανταστεί κανείς, η παρουσίαση του βιβλίου αυτού που οργανώθηκε με πρωτοβουλία Λούκας Κατσέλη/ΙΝΕΡΠΟΣΤ ξέφυγε αρκετά από τα παραδοσιακά πλαίσια. Ήδη το πάνελ που είχε συγκροτηθεί – Άγγελος Συρίγος, Τάσος Γιαννίτσης, Βίκυ Φλέσσα , Χρήστος Παπουτσής, Γιάννης Μαντζουράνης – προϊδέαζε για κάτι πιο ουσιαστικό. Ήδη πάντως, οι τοποθετήσεις των δυο πρώτων (Συρίγου/Γιαννίτση) δικαίωσαν την εντύπωση προσπεράματος του αναμενόμενου.

Η παρουσία Άγγελου Συρίγου ξέφευγε από το συνήθως συμβαίνον: υφυπουργός Παιδείας, σήμερα, αλλά με τι συνάφεια προς τον Γεράσιμο Αρσένη; Ο ίδιος φρόντισε να αιφνιδιάσει, λέγοντας ότι στον Αρσένη οφείλει την πολύ ιδιαίτερη θητεία του. καθώς το κοινό χαμογελούσε αμήχανα, ο Συρίγος εξήγησε ότι δεν εννοούσε ένα άνετο παρκάρισμα στο Πεντάγωνο ή σε καλά κρυμμένη υπηρεσία στην Πρωτεύουσα, αλλά την συμμετοχή του – με θητεία στην ακριτική Θράκη – σ’ ένα πρόγραμμα που είχε εγκαινιάσει ο Γ. Αρσένης για κοινωνική προσφορά των στρατεύσιμων, με έμφαση στους μειονοτικούς πληθυσμούς της Θράκης. Περιέγραψε ο Συρίγος πώς στρατεύσιμοι πήγαιναν στα σχολεία απομονωμένων ορεινών χωριών και άνοιγαν συζήτηση με τα παιδιά. πώς οι προσερχόμενοι σιγά-σιγά πύκνωναν. πώς, στο τέλος,  έφθασαν να ζητούν να συνεχισθούν οι συζητήσεις και τους καλοκαιρινούς μήνες. Αφηγήθηκε επίσης το πώς άρχισαν να παρέχονται υπηρεσίες υγείας από στρατιωτικούς γιατρούς στις γυναίκες της μειονότητας («τον πιο καταπιεσμένο πληθυσμό της χώρας») . πώς και εδώ πλήθυνε η προσέλευση μέχρι σημείου να ενοχληθεί το Τουρκικό Προξενείο. πώς, κάποια στιγμή κυκλοφόρησε η φήμη ότι οι στρατιωτικοί γιατροί φωτογράφιζαν κατά την εξέταση τις γυναίκες, και γυμνές φωτογραφίες τους κυκλοφορούσαν στους στρατώνες. πώς (φυσικά) μειώθηκε η προσέλευση. πώς ο Αρσένης επέμεινε να συνεχίζονται τα δωρεάν ιατρεία «ακόμη κι αν μόνο μια γυναίκα ερχόταν» . πώς μια μέρα προέκυψε ένα επεισόδιο με Πομάκο που έφερε λιπόθυμη την γυναίκα του με το μουλάρι, με οξεία σκωληκοειδίτιδα. πως, ειδοποιούμενος, ο επικεφαλής του Δ’ Σώματος Στρατού Μανούσος Παραγιουδάκης σήκωσε αμέσως ελικόπτερο να φέρει την γυναίκα στην Ξάνθη –  όπου και σώθηκε στο νοσοκομείο. πώς οι ντόπιοι έδειξαν την ευγνωμοσύνη αλλά και το σάστισμά τους («να στείλουν ελικόπτερο, και για γυναίκα!»). Η αφήγηση Συρίγου χρωμάτισε εντελώς ιδιαίτερα την λογική Αρσένη – πολύ πέρα από την οριστική κατάργηση της μπάρας στα Πομακοχώρια… Ακούμπησε και την υπόθεση του λεξικού της Πομακικής γλώσσας που προέκυψε κοκ.

Όμως και στο πέρασμα του Γεράσιμου Αρσένη από το Παιδείας, ο Άγγελος Συρίγος –όσο κι αν ασφαλώς κινείται σε διαφορετικά ιδεολογικά αζιμούθια – αναγνώρισε την ειλικρινή μεταρρυθμιστική βούληση του Αρσένη. πρόβαλε την διάθεσή του να συνεργασθεί για ουσιαστικές τομές, μαζί με ανθρώπους της εκπαίδευσης. να αναδειχθεί το πολιτικό κόστος, από τις πολύπλευρες αντιδράσεις και τα αντίστοιχα κέντρα αντίστασης που συνάντησε (εδώ, αναμενόμενο, έφερε στην πρώτη γραμμή τα συνδικαλιστικά μπλοκαρίσματα άρνησης κάθε κίνησης…). Για να αναγνωρίσει στον Αρσένη το πολιτικό θάρρος ενός ανθρώπου που δανείστηκε το εναντίον του σύνθημα των καταλήψεων και συλλαλητηρίων – «Κάτσε καλά, Γεράσιμε!» – και το έβαλε στο ίδιο του το προεκλογικό υλικό ,στην συνέχεια.

Ο Τάσος Γιαννίτσης, πάλι, από αυτονόητα (;) διαφορετική γωνία προσέγγισης είδε την περίπτωση του Γεράσιμου Αρσένη ξεκινώντας από την υπόσχεση που έφερνε η διεθνής του καριέρα σε ΟΟΣΑ και κυρίως UNCTAD, η στράτευσή του στα θεσμικά οικονομικά και την προσέγγιση της ανάπτυξης, Στάθηκε να εξηγήσει πώς η συμμετοχή του Αρσένη σε μια ριζοσπαστική τροπή της οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα της δεκαετίας του ΄80 συνέπεσε με ένα μείζον διεθνές κύμα της αλλαγής/paradigm shift στην κρατούσα διεθνή προσέγγιση, από τα Κεϋνσιανά στα νεοφιλελεύθερα Οικονομικά. Έτσι, προσέγγισε με κομψότητα τα ιδεολογικά αδιέξοδα που προέκυψαν στον δρόμο του Γ. Αρσένη και την γραμμή που επιχείρησε να ακολουθήσει ως υπεύθυνος της οικονομικής πολιτικής. Αφήνοντας αρκετά γρήγορα κατά μέρος τις Ευρωπαϊκές επιλογές και προτεραιότητες – όπου η διαφοροποίησή του με τον Αρσένη υπήρξε ισχυρότερη – ο Τάσος Γιαννίτσης επέμεινε στο πείσμα Αρσένη να προωθεί μεταρρυθμίσεις, δηλαδή να δίνει κίνηση στα πράγματα. Είτε μιλήσει κανείς για μεταρρύθμιση (εδώ ο Γιαννίτσης του 2022 ήταν φανερό ότι έχει συνειδητοποιήσει πόσο ο όρος αυτός έχει αποκτήσει αρνητικό κοινωνικό χρωματισμό μετά τα Μνημόνια), είτε για αλλαγές, είτε για μετασχηματισμό είτε για …. καναρίνι! ένα είναι το βασικό ζητούμενο: η κίνηση, η αντιμετώπιση των διαχρονικών διαρθρωτικών αδυναμιών στην οικονομία.

Από το πόστο του Οικονομικού Συμβούλου του Ανδρέα, ο Γιαννίτσης είχε την ευκαιρία να δει και την οικονομική διάσταση του περάσματος Αρσένη από το Αμύνης, με διαφαινόμενη ήπια αντίθεση στις επιλογές του γι’ αυτόν τον λόγο. Αλλά και από το πέρασμα Αρσένη από το Παιδείας – εδώ ο Τ Γιαννίτσης είχε και την ιδιότητα του πανεπιστημιακού… – η μεταρρυθμιστική διάθεση ήταν εκείνο που κρατήθηκε.

Ωστόσο, και από πλευράς Γιαννίτση, ένα στοιχείο που επισημάνθηκε ήταν η πολιτική ηθική Αρσένη – η αποδοχή των κανόνων του πολιτικού παιχνιδιού όπως αυτό παιζόταν, που εξηγεί τις αποχωρήσεις του όταν διαφωνούσε, με κορύφωση το κλασικό «Γιώργο, χάσαμε!» με το οποίο υποδέχθηκε την ήττα του στην κούρσα Σημίτη-Τσοχατζόπουλου-Αρσένη για την διαδοχή του Ανδρέα. Περισσότερο από ένα ανέκδοτο για αποδοχή της ήττας σε μια ψηφοφορία, ήταν αυτή κατά Γιαννίτση μια βαθύτερη πολιτική αποδοχή από πλευράς Γεράσιμου Αρσένη.