Το επίφοβο δίπολο για τα ΕλληνοΤουρκικά: Ευρωπαϊκή Ένωση και ΝΑΤΟ (με G-7 στο φόντο)

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Χρειάζεται να πάει κανείς πάνω από 4 δεκαετίες πίσω, για να ξαναβρεί το απλουστευτικό σύνθημα που δονούσε κάποτε τους δρόμους και – προς απελπισίαν του Κωνσταντίνου Καραμανλή… – συνέβαλε αποφασιστικά στο να εγκατασταθεί το ΠΑΣΟΚ του ριζοσπάστη (έλεγαν τότε…) Ανδρέα Παπανδρέου στο κέντρο των Ελληνικών πραγμάτων: «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ, το ίδιο συνδικάτο!». Τα πράγματα, αποδείχθηκε, πήγαν εντελώς αλλού απ’ εκεί που αρχικά νομιζόταν: το αντιΑμερικανικό/αντιΝΑΤοϊκό αντανακλαστικό, που πήγε να συμπαρασύρει και την ΕντιΕυρωπαϊκή στράτευση, διατηρήθηκε για ένα διάστημα αλλά η Ελληνική κοινή γνώμη «πέρασε» σε όλο και πιο φιλοΕυρωπαϊκή στάση, έφθασε μάλιστα να είναι από τις πιο Ευρωενθουσιώδεις. αυτό, τελικά διατηρήθηκε εν πολλοίς ακόμη και μετά την βαρύτατη περιπέτεια των Μνημονίων.

Πιο πρόσφατη, αλλά πάντως των τελευταίων χρόνων «κεκτημένο» , η αντιστροφή του αντιΑμερικανισμού (και συνεπώς των αρνητικών αντανακλαστικών έναντι του ΝΑΤΟ: έτσι πάνε τα πράγματα…) που επέτρεψε μεν προ 30ετίας στον Κώστα Σημίτη να εκφωνήσει από βήματος της Βουλής – με ρίσκο προσωπικό/πολιτικό – το «Ευχαριστούμε τους Αμερικανούς» για την διαχείριση/πυρόσβεση των Ιμίων, κυρίως όμως τα τελευταία χρόνια οδήγησε μια διαδοχή πολύχρωμων Κυβερνήσεων να πυκνώσει την παρουσία Αμερικανών Βάσεων ανά την Ελλάδα, πάντως την δημιουργία ισχυρού διαδρόμου Σούδας-Αλεξανδρούπολης ακριβώς την παραμονή της έκρηξης πολέμου στην Ουκρανία, και τούτο με εξαιρετικά περιορισμένες αντιδράσεις.

Σε τι χρησιμεύει η υπενθύμιση αυτή; Όσο θα αναμένεται, τώρα-τώρα, ο συντονισμός τοποθετήσεων αυτών των δυο πόλων – ΕΕ και ΝΑΤΟ, με την Κορυφή των G7 (με φιλοξενούμενο Β. Ζελένσκι…) να παρεμβάλλεται – στο μέτρο που ο εν λόγω συντονισμός αγγίξει την ΕλληνοΤουρκική ένταση, τόσο αυτές οι βαθύτερες μνήμες θα ορίζουν την ανάγνωση των πραγμάτων σ’ αυτήν την πλευρά του Αιγαίου.  Έχει σημασία η εσπευσμένη δήλωση ικανοποίησης Μιλτ. Βαρβιτσιώτη/Κυριάκου Μητσοτάκη από τα – ήδη εν σχεδίω –  Συμπεράσματα της Κορυφής σχετικά με την Τουρκία. Δηλαδή την «βαθιά ανησυχία [του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου] για τις επαναλαμβανόμενες πρόσφατες ενέργειες και δηλώσεις της Τουρκίας», την υπενθύμιση των προηγουμένων Συμπερασμάτων και Δηλώσεων της Κορυφής ότι «αναμένεται από την Τουρκία να σεβαστεί πλήρως το Διεθνές Δίκαιο, να αποκλιμακώσει τις εντάσεις […] και να προωθήσει τις σχέσεις καλής γειτονίας με διατηρήσιμο τρόπο», κυρίως δε την επισήμανση ότι  «η Τουρκία πρέπει να σεβαστεί την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα όλων των Κρατών μελών της ΕΕ» Και τούτο επειδή δείχνει ότι η Αθήνα γνωρίζει ότι αυτό είναι το ανώτατο όριο που μπορεί να φθάσει, υπό τις παρούσες συνθήκες, η συνδρομή των εταίρων στην συγκράτηση/εκτόνωση των ΕλληνοΤουρκικών. [Ογκώδης λεπτομέρεια: το «κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα όλων των Κρατών μελών της ΕΕ» ηχεί κούφια μόνο και μόνον άμα θυμηθεί κανείς όχι απλώς την τουρκική κατοχή της Βόρειας Κύπρου, όχι απλώς τις θερινές κινήσεις στα Βαρώσια, αλλά και τις υπό εξέλιξη/προώθηση έρευνες στην Κυπριακή ΑΟΖ].

Η Άγκυρα προσπάθησε τις τελευταίες μέρες, εφαρμόζοντας όλο και περισσότερο την – κατά Νίκου Χριστοδουλάκη – «ρητορική της αρπαγής», να αποθαρρύνει την Ελλάδα/τον Κυριάκο Μητσοτάκη από το να θέσει τα ΕλληνοΤουρκικά δυναμικά στην ΕΕ με την απειλή ότι, σε αντίθετη περίπτωση, θα θέσει ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε επίπεδο ΝΑΤΟ την επιθετικά διατυπωμένη θεωρία περί αμφισβήτησης της Ελληνικής κυριαρχίας στα μη-αποστρατικοποιημένα νησιά Β. Αιγαίου και Δωδεκανήσου. Οι πιθανότητες να τεθεί το ζήτημα αυτό έτσι σε μια Κορυφή με εντελώς σαφή ημερήσια διάταξη όπου κυριαρχεί το Ουκρανικό και πάντως η μείζων εκκρεμότητα της διεύρυνσης προς Σουηδία/Φινλανδία, με όλη την transactional/συναλλακτική ή παζαρευτική λογική της Άγκυρας εν προκειμένω, είναι περιορισμένη.

Πλην όμως εκείνο που επιδιώκεται – αντιλαμβανόμαστε – με άκρα φορτικότητα στους μεσαιοϋψηλούς διαδρόμους. Του ΝΑΤΟ, είναι να δοθεί γραμμή να (ξανα)προσεγγισθεί ο σχεδιασμός ασκήσεων στην ευρύτερη περιοχή των ΕλληνοΤουρκικών διαφορών (ξανα)διαβάζοντας τις Τουρκικές προσεγγίσεις. Ας θυμηθούμε παλιότερες περιπτώσεις αποκλεισμού νησιών (Λήμνου) ή ζωνών από στρατιωτικές ασκήσεις ας θυμηθούμε το Ελληνικό παράδοξο του εναερίου χώρου των 10 μιλίων, με χωρικά ύδατα στα 6 (προσοχή: με τα μάτια των άλλων, αυτό).

Ποτέ δεν είναι εύκολη υπόθεση να φαντασθεί κανείς πού θα ισορροπήσει η μπίλια για εκείνα που – στους άλλους – ακούγονται τυπικά/περιορισμένα/μικρά. Είναι φρίκη να το σκέφτεται και να το αντιμετωπίζει κανείς, αλλά τα ΕλληνοΤουρκικά ακόμη και στο πιο επικίνδυνο σημείο τους, δεν «κερδίζουν» την προσοχή, όσα κι αν λέγονται σεμνοπρεπώς περί σταθερότητας της ΝοτιοΑνατολικής Πτέρυγας της Συμμαχίας κοκ. Γι αυτό και επισημαίναμε ότι μεταξύ Κορυφής ΕΕ και Κορυφής ΝΑΤΟ, παρεμβάλλεται η σαφώς βαρύτερη Κορυφή των G7 (μετά Ζελένσκι), όπου δίπλα στο Ουκρανικό θα έχει βρεθεί και η μείζων διάσταση διαχείρισης της ενεργειακής κρίσης.

Οπότε; Οπότε στην ΝΑΤΟϊκή κονίστρα, αφού βέβαια σημειώσουμε μια σχετική διόρθωση της θέσης του Γ.Γ. Γιενς Στόλτεμπεργκ από πλήρως υπέρ Τουρκίας σε «να προσέχουμε τις ισορροπίες», θα χρειαστεί μεγάλη ψυχραιμία προκειμένου να διαβάσουμε σωστά την Πυθία της Κορυφής της 29ης/30ης Ιουνίου στην Μαδρίτη. [Στην οποία Μαδρίτη, σχεδόν μέρα-προς-μέρα πριν 25 χρόνια , είχε διαμορφωθεί το … μετά τα Ίμια/μετά τις γκρίζες ζώνες modus vivendi για το Αιγαίο, με το οποίο τα «νόμιμα και ζωτικά δικαιώματα» της Τουρκίας (δεν είναι ευχάριστη η ανάγνωση του κειμένου, αλλ΄ αυτό είναι…) πήραν την σφραγίδα συμφωνίας σε πλαίσια ΝΑΤΟ, α, ναι, και με μια δέσμευση περί χρήσης όλων των μέσων ειρηνικής επίλυσης διαφορών (πληθυντικός) με ultimum remedium Χάγη].