Όταν το περιβάλλον «δαγκώνει» ήδη – Κράτη και πολυεθνικές

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δεν έχει λησμονηθεί ακόμη – και έχει ένα στοιχείο αισιοδοξίας, αυτό – η Κορυφή της Γλασκώβης για το Κλίμα, με τις όποιες δεσμεύσεις και προοπτικές  αναλήφθηκαν στα πλαίσια της COP26. Είναι και αυτό ενδεικτικό τού ότι συνειδητοποιείται, πλέον, από μια ευρύτερη στρώση της διεθνούς κοινότητας ότι οι έντονες διατυπώσεις γύρω από την κλιματική αλλαγή (που ήδη έγινε κρίση) έχουν κατά πολύ ξεπεράσει την σφαίρα της πολιτικής και των διεθνών σχέσεων. Και αποτελούν μέρος της βιωμένης πραγματικότητας – πολιτών/νοικοκυριών και επιχειρήσεων, σε σημείο ώστε να οδηγούν εξαναγκαστικά τις πολιτικές στάσεις.

Πλην όμως, οι προθέσεις έστω κι αν γίνονται δεσμεύσεις/commitments, οι νομοθετήσεις που προχωρούν προς εφαρμογή /implementation-implementation-implementation (για να θυμηθούμε τα χρόνια των δικών μας Μνημονίων) και πάλι δεν αρκούν. Μόνον άμα κάτι «δαγκώσει», θα υπάρξει επαρκής κινητικότητα στην πράξη.

Μιλώντας προ ημερών με θέμα «Επίλυση διαφορών σε θέματα περιβαλλοντικής αλλαγής» στο Energy Law Forum ο Νίκος Μουσάς, ιδρυτής εταίρος της «Μουσάς Δικηγορική Εταιρία», κατέθεσε μια σειρά από δικαστικές κινητοποιήσεις που είχαν – διεθνώς – συγκεκριμένες, απτές συνέπειες. Έτσι, το Ίδρυμα Urgenda στράφηκε εναντίον του Ολλανδικού Δημοσίου και απόφαση δικαστηρίου της χώρας διέταξε τον περιορισμό των εκεί εκπομπών αερίων άνθρακα κατά 25% το 2020, έναντι ενός 17% το 2019.

  • Το 2019, πάλι ομάδα νέων στην Γερμανία προσέφυγε κατά του Δημοσίου ζητώντας να επισπευσθεί η επίτευξη στόχων για το κλίμα καθώς η μείωση κατά 55% μέχρι το 2030 (σύμφωνα με τον Ομοσπονδιακό Κλιματικό Νόμο) σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1999 θα ήταν ανεπαρκής.
  • Σε άλλη πολύκροτη υπόθεση – Milieudefensive/Προστασία του Περιβάλλοντος εναντίον της μεγάλης πετρελαϊκής Royal Dutch Shell διατάχθηκε η τελευταία από το Πρωτοδικείο της Χάγης να περιορίσει τις εκπομπές αερίων άνθρακα μέχρι το 2030 κατά 45% σε σχέση με τα επίπεδα του 2019.
  • Στην Γαλλία – στα πλαίσια της «υπόθεση του αιώνα» – το Δημόσιο καταδικάστηκε επειδή δεν κατόρθωσε να πετύχει τις δεσμεύσεις για καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και διατάχθηκε να πετύχει τους στόχους αυτούς μέχρι τον Μάρτιο τού 2022 . Η προσφυγή είχε ασκηθεί από 4 ΜΚΟ: Fondation pour la Nature, Greenpeace Γαλλίας, Oxfam Γαλλίας, Notre Affaire à Tous).
  • Το 2019, η Client Earth – μέτοχος του Πολωνικού ενεργειακού ομίλου ΕΝΕΑ προσέφυγε κατά της ίδιας της ΕΝΕΑ επειδή απεφάσισε να δημιουργήσει μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με βάση άνθρακα. Επιχείρημα: το σχέδιο αυτό θα ήταν χρηματοδοτικά μη-υποστηρίξιμο, λόγω της αύξησης των τιμών του άνθρακα και της υποχώρησης του κόστους των ανανεώσιμων.
  • Η Exxon Mobil, ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος και τα μέλη του ΔΣ της αντιμετωπίζουν στις ΗΠΑ αγωγές για παραπλάνηση και παράβαση καθήκοντος προστασίας επειδή δεν απεκάλυψαν πλήρως σημαντικούς κλιματικούς κινδύνους.
  • Στην προσφυγή της Πολιτείας Rhode Island κατά της Chevron και άλλων μεγάλων πετρελαϊκών καταγγελλόταν η εκ μέρους τους μη-προειδοποίηση για τους κινδύνους από την άνοδο του επιπέδου της θάλασσας και την επίταση των κινδύνων για ακραίες πλημμύρες και βροχοπτώσεις.
  • Περουβιανός αγρότης προσέφυγε κατά της (Γερμανικής) RWE για την  από μέρους της ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα, με αποτέλεσμα  την επιδείνωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, που έφερε λειώσιμο των πάγων, κοντά στους αγρούς του με αποτέλεσμα ζημίες λόγω πλημμύρας.

Όπως διαπιστώνει κανείς, σε διαφορετικό βαθμό σοβαρότατων επιχειρημάτων και/ή δυνητικής δικαστικής προστασίας, πάντως το βαρύ όχημα της Δικαιοσύνης έχει τεθεί σε κίνηση ανά τον κόσμο όχι απλώς «στα περιβαλλοντικά», αλλά στις συνέπειες των διεθνών συμφωνιών για την κλιματική κρίση. Όσο «δαγκώνει» το θέμα, τόσο δύσκολα θα αποφεύγεται η συζήτηση.