Η Ευρωπαϊκή ωρίμανση στο ενεργειακό

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Το πώς τελικά – στο «τελικά» βρίσκεται η ουσία, καθώς και στον χρονικό ορίζοντα στον οποίο θα επιτευχθεί – θα διαμορφωθεί η στάση της ΕΕ για την συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση και τις συνέπειές της, συνέπειες άμεσες στο βιοτικό επίπεδο και την κοινωνική συνοχή, συνέπειες πιο μακροπρόθεσμες στο παραγωγικό μοντέλο και την αυριανή Ευρωπαϊκή οικονομία, θα κριθεί σε δύο επίπεδα. Συνδέονται, αλλά και διαφέρουν.

Επίπεδο πρώτο, η αποτελεσματικότητα του πλέγματος μέτρων που θα αποφασισθούν – όταν/όπως αποφασισθούν. Δηλαδή: θα εξασφαλισθεί η σταθερότητα της προμήθειας ενεργειακών πόρων; (προσοχή! όχι μόνον άμεσα/τώρα, αλλά και σε βάθος δυο χειμώνων) και σε τι τιμές θα εξασφαλισθεί αυτή η ασφάλεια εφοδιασμού; (ήδη γίνεται αντιληπτό ότι, πάντως στο φυσικό αέριο, η Ευρώπη στο σύνολό της πληρώνει ακριβότερα, πολύ ακριβότερα απ’ ό,τι σε άλλες περιοχές του κόσμου). Εκεί, στο αποτέλεσμα θα κριθούν οι τωρινές αποφάσεις: για την ώρα, πάντως, σε επίπεδο τιμών δεν τα πάμε καλά.  Καθόλου καλά: η συμβολή της ενέργειας στον πληθωριστικό εκτροχιασμό είναι σημαντικό.

Επίπεδο δεύτερο, ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις. Ή… δεν λαμβάνονται Από νωρίς έγινε κοινός τόπος το ότι η αντίδραση στην τωρινή κρίση «πρέπει» να είναι Ευρωπαϊκή – όπως και οι πολιτικές της ενεργειακής μετάβασης που μας εγκατέστησαν στον αστερισμό της ακριβής ενέργειας (αναπόδραστα, λόγω κλιματικής κρίσης, αλλά και άγαρμπα όπως αποδεικνύεται π.χ. με μηχανισμούς τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το οριακό κόστος του ακριβότερου καυσίμου, ήδη του LNG Αμερικανικής προέλευσης) ήταν Ευρωπαϊκές, αλλά και τα διαδοχικά πακέτα κυρώσεων κατά των Ρωσικών ενεργειακών πόρων ήταν Ευρωπαϊκά (η παράκαμψή τους/circumvention αφέθηκε στην επιμέρους εφευρετικότητα).

Μένοντας για την ώρα στο δεύτερο επίπεδο, εκείνο της θεσμικής οργάνωσης της Ευρωπαϊκής αντίδρασης βλέπουμε – διαλέχτε! – είτε μια καινούργια αμφισβήτηση των Ευρωμηχανισμών λήψης αποφάσεων, όπως με την πρόσκληση/εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προς την Επιτροπή να υποβάλει σχέδιο για πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου που έκανε την Επιτροπή να υποβάλλει σχεδόν περιφρονητικά πρόταση με πλαφόν τόσο υψηλό, ώστε ακόμη και κατά την κορύφωση της τιμής φυσικού αερίου (τον Αύγουστο), αν υπήρχε το πλαφόν να μην ενεργοποιούνταν(!). Ή πάλι με την καθυστέρηση επί καθυστερήσεως για να αποφασισθεί ή και να συζητηθεί καν το ο,τιδήποτε που θα είχε σχέση με αμοιβαιοποίηση του κόστους από την κρίση.

Μπορεί να βρισκόμαστε μπροστά στην γνώριμη πρακτική Ευρωπαϊκού αλογοπάζαρου. Και να δούμε στο ημιανακοινωμένο νέο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας (13 Δεκεμβρίου) , το οποίο αν γίνει τότε θα είναι ακριβώς πριν την Κορυφή της 15/16 Δεκεμβρίου (δεν έχει στην ημερήσια διάταξη τέτοιο ζήτημα; η κρίση τα αλλάζει όλα!) να μπαίνει στο τραπέζι κάτι λιγότερο περιπαικτικό από το πλαφόν-που-δεν-είναι-πλαφόν, μαζί όμως και με εκκίνηση συζήτησης για ένα νέο μηχανισμό στήριξης που να θυμίζει το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. (Αν θυμηθούμε πώς η Γερμανία ανακοίνωσε «δικό της» πακέτο 200 δις, δημιουργώντας βαρύ κραδασμό στις ΓαλλοΓερμανικές σχέσεις αλλά και στον ηγετικό  ρόλο της στην ΕΕ, θα βλέπαμε το «καινούργιο NGEU» να συζητείται κάπου στο διπλάσιο – από το οποίο βέβαια η ίδια η Γερμανία θα παίρνει πίσω ένα σημαντικό ποσοστό , μειώνοντας τα δικά της ανακοινωμένα 200 δις).

Την ίδια στιγμή, οι υπέρμαχοι του πλαφόν – τελικώς φαίνεται ότι οι 15 που συσπειρώθηκαν γύρω από Ελλάδα, Ιταλία, Βέλγιο, Πολωνία, με την προσχώρηση και της Ισπανίας, έχουν αποκτήσει μη-ευκαιριακή συνοχή θέσεων – θα δέχονταν αυτό που θα ονομασθεί «πλαφόν» να έχει τέτοια ελαστικότητα, ώστε να επιτρέψει να δοκιμασθεί στην πράξη (όπως είναι η κόκκινη γραμμή των Γερμανών), προτού καταστεί αληθινά δεσμευτικό. Όπως την προηγούμενη φορά, προ αρκετών μηνών αφού ήταν αρχές Μάϊου, Ισπανία και Πορτογαλία πέτυχαν την δική τους εξαίρεση σε επίπεδο τιμολόγησης του ηλεκτρικού ρεύματος όταν οι υπουργοί τους αποχώρησαν από τις εργασίες του Συμβουλίου Ενέργειας και έτρεχαν οι κλητήρες να τους μαζέψουν στους διαδρόμους, να γυρίσουν πίσω, έτσι και τώρα η δημιουργία μετώπου ώστε να συζητηθεί – σοβαρά, όμως – μηχανισμός πλαφόν (δεν άργησε να μπει το ταμπελάκι «βέτο», ενώ πρόκειται απλώς για κανονική λειτουργία του θεσμικού μηχανισμού, ΕΕ) ) ξεκούνησε τα πράγματα.

Η Ελληνική γραφικότητα, να περιγράφει πώς Ελληνικές προτάσεις είναι εκείνες που οδηγούν τα πράγματα, έχει εδώ έναν πυρήνα αλήθειας: ο τρόπος με τον οποίο ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας Κ. Σκρέκας ξεμπρόστιασε την παρελκυστικότητα της Επιτροπής Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν/Κάντρι Σίμσον και η οργάνωση προσυζητήσεων σε γκρουπάκια χωρών, καταγράφηκε.

Η συνέχεια επί της οθόνης. «Φυσικά» όταν κάποτε το Ευρωπαϊκό αλογοπάζαρο αποδώσει θεσμικό αποτέλεσμα – έχοντας δώσει, εν τω μεταξύ, στον Πρόεδρο Πούτιν χρονική ευκαιρία να ενεργοποιήσει τις απειλές του για αντίστροφο ενεργειακό εμπάργκο – θα δούμε την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανακοινώνει πως η Ευρώπη έκανε ένα ιστορικό βήμα μπροστά.