Η πορεία προς την Πράγα και η θεωρία του ποδηλάτου κατά Ντελόρ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δέκα μέρες μας χωρίζουν από την – μαθαίνουμε – πρώτη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, στην Πράγα. Όπου, μια μέρα αργότερα, η Κορυφή των ΕΕ «27» έχει τις προγραμματισμένες εργασίες της. Όμως…

Μπορεί δυο χώρες που ακόμη κηδεύουν αλλά τους – 100, για την ώρα – νεκρούς τους από μεθοριακή σύγκρουση (που αποτελεί επανάληψη πολεμικής σύγκρουσης προ δυο αλλά και προ 32 ετών) να συναντηθούν συμμετέχοντες σε μια διακρατική διάσκεψη όπου μετέχει τουλάχιστον ο ενεργός υποστηρικτής της μιας πλευράς; Μπορεί δυο άλλες χώρες να προσέλθουν στην ίδια διάσκεψη όταν τρίτη μετέχουσα χώρα κατέχει εδάφη της πρώτης (και δεν αναγνωρίζει καν την κρατική της υπόσταση), ενώ απειλεί ότι «θα έρθει νύχτα» σε νησιά της δεύτερης (νησιά των οποίων αμφισβητεί την κυριαρχία); Μπορεί μια άλλη χώρα – από τις μεγάλες – που μόλις αποχώρησε από τον Οργανισμό ο οποίος είναι βασικός διοργανωτής της τωρινής διακρατικής διάσκεψης, να έρθει να συμμετάσχει στις διεργασίες με πιο «δικούς της» πλέον όρους;

Η απάντηση που δίνεται σ’ αυτά τα ερωτήματα από την δίδυμη Προεδρία της ΕΕ «27» – τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ και τον Τσέχο προεδρεύοντα στην κυλιόμενη Προεδρία της ΕΕ Πέτρ Φιάλα που συγκάλεσαν/προσκάλεσαν σε συμμετοχή στην σύνοδο για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, είναι προδήλως «ΝΑΙ». Το ίδιο ισχύει και με τον Εμμανουέλ Μακρόν, πρόταση/πρωτοβουλία του οποίου απετέλεσε η EPC ήCPE ή ΕΠK (ιδού νέο ακρωνύμιο για τα Ευρωπαϊκά!) – με δικαιολογημένη διάθεση αυτεπιβράβευσης – αλλά και για τον Όλαφ Σολτς που στήριξε και στηρίζει.

Το σχήμα ερωτημάτων που μόλις παραθέσαμε δείχνει βέβαια πόσο η υπό εξέλιξη πρωτοβουλία βαδίζει σε λεπτό στρώμα πάγου. Το μαντέψατε: το πρώτο ζευγάρι που αναφέραμε είναι Αρμενία-Αζερμπαϊτζάν, με την Τουρκία να παρεμβαίνει δυναμικά (τα σμήνη drones σκοτώνουν, όπως στην Ουκρανία ή την Συρία άλλωστε). Το δεύτερο ζευγάρι  το αποτελούμε η Κύπρος και εμείς, με την Τουρκία και εδώ εν δράσει – στην μεν Κύπρο επί του πεδίου, σ’ εμάς μέχρι τώρα σε επίπεδο δηλώσεων ή/και τοποθετήσεων σε διεθνή fora. Η τρίτη αναφορά είναι στην (άλλοτε ποτέ Μεγάλη) Βρετανία που, δυόμιση χρόνια μετά το Brexit, αφήνει να διαφανεί πρόθεση επαναπροσέγγισης σε Ευρωπαϊκούς μηχανισμούς την ώρα που συνεχίζεται η ένταση στις σχέσεις της με την ΕΕ…

Η προσπάθεια για δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας – η τελευταία από πολλές που έχουν διαχρονικά προωθηθεί, ιδίως στα πλαίσια του ΕυρωΚοινοβουλίου ή της δυναμικής που πασχίζει κατά καιρούς να αναπτύξει γύρω της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μάλιστα τώρα επί Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν – ξεκίνησε τον περασμένο Μάϊο. Τότε, ο Εμμ. Μακρόν, προσπερνώντας τις εκκλήσεις και τους σχεδιασμούς για αναθεώρηση των Ιδρυτικών Συνθηκών της Ένωσης (που απαιτεί και θα συνεχίσει να απαιτεί ομοφωνία για να ξεκινήσει και επικύρωση από τα Κοινοβούλια ή και από δημοψηφίσματα για να ολοκληρωθεί…), πρότεινε – εν μέσω Ουκρανικού, με το Κίεβο να ζητεί και την Ουάσιγκτον να πιέζει για επίσπευση ενταξιακής πορείας προς την κυρίως ΕΕ – να δημιουργηθεί μια «νέου τύπου» Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα. Ανοιχτή και προσβάσιμη σε χώρες εκτός ΕΕ ώστε «να προσέλθουν στις βασικές Ευρωπαϊκές αξίες». και να δημιουργηθεί, τελικά, ένα «νέο πλαίσιο πολιτικής συνεργασίας και ασφάλειας».

Έτσι μετά από ικανό παρασκήνιο – ναι, η Ελλάδα συμμετέχει αλλά κρατώντας πολύ χαμηλό προφίλ – στην Πράγα καλούνται δίπλα στους «27» της ΕΕ οι «6» των Δυτικών Βαλκανίων, συν όσοι μπορούσαν αλλά δεν θέλησαν να συμμετάσχουν στην ΕΕ (Νορβηγία, Ελβετία), συν χώρες που προσπαθούν να κρατηθούν μακριά από την επικυριαρχία ή την άμεση κυριαρχία της Μόσχας (πέρα από την Ουκρανία, η Μολδαβία και η Γεωργία), συν οι σχεδόν εμπόλεμοι του Καυκάσου (Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν). Και, μετά απ’ όλους αυτούς στο τραπέζι, τα δυο βαρύτερα στοιχήματα: το ένα αφορά την επαναπροσέγγιση της Βρετανίας από την ΕΕ (ή, αν το δει κανείς αντίστροφα, της ΕΕ από την Βρετανία). το άλλο την εξεύρεση ενός τρόπου αντιμετώπισης της Τουρκίας, των συμπεριφορών της αλλά και των συμφερόντων που έχουν χτιστεί γύρω της για να μιλήσουμε «Ευρωπαϊκά».

Έως εδώ, μιλούμε για δυνατότητες που αναζητά η «Ευρώπη» συνεχίζοντας την πορεία ολοκλήρωσης με την οποία πορεύθηκε έως τώρα, αλλά και για υπέρβαση των περιορισμών τους οποίους αντιμετωπίζει – ιδίως στον τρόπο λήψεως αποφάσεων στα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αυτό το τελευταίο, άλλωστε, αποτελεί προσέγγιση σταθερά επανερχόμενη π.χ. στα πλαίσια της συζήτησης για «Το Μέλλον της Ευρώπης».

Το ερώτημα που υπάρχει όμως στο τραπέζι – και που θα κρίνει αν η πρώτη συνάντηση των «27» με τους υπόλοιπους προσερχόμενους στα περί Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας θα αποδειχθεί ένα ξεκίνημα, μια εκδήλωση καλών προθέσεων ή απλώς μια (ακόμη) διεθνή διάσκεψη – είναι τι λογής συνθέσεις είναι διατεθειμένες να αναζητήσουν οι ηγεσίες όσων βρεθούν στην Πράγα. Και για να το πούμε πιο άμεσα: αν ΑΝ – η «στιγμή της Πράγας» (ήδη γίνεται λόγος για Prague moment!) αποδώσει κάτι άξιο λόγου π.χ. σε εκτόνωση της σοβούσας αντιπαράθεσης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, αν ακόμη περισσότερο υπάρχει κάποια τάση (επανα)προσέγγισης Μητσοτάκη-Ερντογάν, τότε η συζήτηση περί ΕΠΚ έχει δείξει ότι μπορεί και να οδηγηθεί κάπου.

Άλλοτε, για την κυρίως Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ο Ζακ Ντελόρ διατύπωνε την θεωρία του ποδηλάτου: πρέπει συνεχώς να προχωράει για να μην πέσει! Αν αντιθέτως υπάρξει απλώς ανταλλαγή εντάσεων ή ψυχρότητας, θα έχει προκύψει μια ακόμη απόδειξη ότι οι ωριμάνσεις στην Ευρώπη απαιτούν επιμονή και υπομονή που στην τωρινή ιστορική φάση σπανίζει: δείτε λίγο και προς την στάση των «27» της κυρίως ΕΕ στα ενεργειακά…