Η συζήτηση για το φυσικό αέριο στην Ανατ. Μεσόγειο σε νέα-νέα βάση, και πάλι

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Αν πάμε πίσω, θα βρεθούμε σε έναν κόσμο με εντελώς διαφορετική οικονομικότητα οποιασδήποτε συζήτησης για το φυσικό αέριο: μετά την αιχμή της άνοιξης του 2009 και εκείνην (χαμηλότερη) του καλοκαιριού του 2012, ή έστω και εκείνην του 2018, είχαμε την μείζονα βύθιση του 2019 (προσέξτε εδώ: τότε που και η Ελλάδα, αλλά και άλλες χώρες, επεδίωξαν – και πέτυχαν – να φύγουν από τα μακρόχρονα συμβόλαια προμήθειας, π.χ. με Ρωσία, προκειμένου να ωφεληθούν από την βύθιση τιμών, και τώρα τρέχουμε!), με εκτόξευση το 2021 και ακραία υψηλή πτήση τώρα-τώρα, κι ας σκοντάφτει κάθε τόσο η χρηματιστηριακή καταγραφή τιμής στο πλατώ που διαμορφώθηκε.

Θα ήταν απλοϊκό να συσχετίσει κανείς αυτήν την εικόνα μονοσήμαντα με την είδηση ότι, π.χ. Exxon Mobil και Qatar Petroleum (60/40, με την Exxon να λειτουργεί ως operator) ξεκίνησαν ερευνητική/επιβεβαιωτική γεώτρηση στο Οικόπεδο 10 της Κυπριακής ΑΟΖ με το γεωτρύπανο Stena Forth (Κοίτασμα «Γλαύκος», εκτίμηση για 5-8τρις κυβικά πόδια).  Όμως η νέα ισορροπία στην αγορά του φυσικού αερίου, όσο και νάναι «μετράει», δίπλα στα γεωπολιτικά στοιχήματα. Λίγο νωρίτερα, η Κύπρος υπέγραψε με το ίδιο κονσόρτσιουμ για το παρακείμενο Οικόπεδο 5, γειτονικό του 10 προς τα Βόρεια/Βορειοδυτικά: εδώ δεν προβλέπεται γεώτρηση, αλλά «ερευνητικές εργασίες». Δυο καταδρομικά των ΗΠΑ, συν ένα υποβρύχιο κλάσης Λος Άντζελες – το τελευταίο σε επιδεικτική ανάδυση/για σύντομη στάση στην Λεμεσό – βρέθηκαν στην περιοχή. Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε εντόνως για την κίνηση της Λευκωσίας στο Οικόπεδο 5, ανοίγοντας πάλι προοπτική αντιπαράθεσης όπως με τον ερευνητικό πλοίο (ιταλικών συμφερόντων) Nautical Geo, προ εβδομάδων, όταν εκείνο επιχειρούσε βυθολογικές έρευνες ενόψει του (θεωρούμενου υπό εγκατάλειψη) αγωγού EastMed Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας-Ιταλίας. Στην αμέσως προηγούμενη φάση, το Nautical Geo είχε τραμπουκιστεί από το Τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό.

Για όποιον θέλει να «δει» τον χάρτη της Κυπριακής ΑΟΖ, το οικόπεδο 10 βρίσκεται Νότια, σαφώς δυτικότερα από το 12 όπου το βασικό κοίτασμα «Αφροδίτη» (επιβεβαιωμένα 4,5 τρις κυβικά πόδια – operator η Shell,με υποθαλάσσιο αγωγό προς terminal υγροποίησης στην Αίγυπτο), ενώ το Οικόπεδο 5 βρίσκεται βορειότερα, πάντα στα Δυτικά της Κύπρου. Στα δυτικά της Κύπρου, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει οριοθετήσει ΑΟΖ, εκεί και χωρεί άλλωστε η διεκδίκηση του «πατήματος»  του ΤουρκοΛιβυκού Μνημονίου (το οποίο έχει αποκτήσει, βέβαια, κάποιαν υπόσταση με την κατάθεση στον ΟΗΕ). Η επαναδραστηριοποίηση του Τουρκικού γεωτρύπανου Oruc Reis σε περιοχές όπου η Άγκυρα διεκδικεί ρόλο προστάτη των δικαιωμάτων της ΤουρκοΚυπριακής πλευράς (ως «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου») αποτελεί προεξαγγελμένη περιπλοκή.

Στο μεταξύ, ο Αμερικανός Σύμβουλος για την Παγκόσμια Ενεργειακή Ασφάλεια Έημος Χόχσταϊν βρίσκεται σε συνεχείς επαφές προκειμένου να προχωρήσει «αμοιβαία αποδεκτή» προσέγγιση Ισραήλ-Λιβάνου για την χάραξη και οριοθέτηση ΑΟΖ – αυτή είναι η εικόνα στα Ανατολικά της Κύπρου (της οποίας την οριοθέτηση ΑΟΖ με το Ισραήλ επικαλείται ο Χόχσταϊν έναντι του Λιβάνου). Συνολικά όμως, η Διοίκηση Μπάϊντεν επιδιώκει με την δραστηριοποίηση Χόχσταϊν να δώσει πειστικότερη υπόσταση στην συνολική πολιτική της για την Ανατολική Μεσόγειο, με προέχουσα την ενεργειακή διάσταση.

Πλην όμως, η στήριξη που παρέχει το Στέητ Ντηπάρτμεντ στις Κυπριακές έρευνες για υδρογονάνθρακες («οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν το δικαίωμα της Κύπρου να αναπτύσσει τους ενεργειακούς πόρους στην ΑΟΖ της»), συνοδεύεται, με κάθε προσοχή (α) με την αναφορά στον «ίσο διαμερισμό των πόρων μεταξύ των δυο Κοινοτήτων» (που αποτελεί άλλωστε διακηρυγμένη αρχή και της Λευκωσίας), καθώς και (β) με το ότι «σε περιοχές αλληλεπικαλυπτόμενων διεκδικήσεων, καλούνται τα μέρη  να λύνουν τις διαφορές τους ειρηνικά και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο» (εδώ το έδαφος γκριζάρει, αισθητά).

Κατά τα άλλα, οι άλλοι δυο διεθνείς παίκτες επί της Κυπριακής ΑΟΖ – TOTAL/Γαλλίας και ENI/Ιταλίας, που είχαν αναβάλει τις δικές τους έρευνες του2021 «για λόγους κορωνοϊού», ξανασκέφτονται την στάση τους για το 2022.

Εδώ, να θυμηθούμε ότι η ΕΝΙ (που κατείχε δικαίωμα στα Οικόπεδα, 2,3,8 και 9 – εν πολλοίς βορειότερα – στην Κυπριακή ΑΟΖ) είχε εκχωρήσει δικαιώματά της στην TOTAL. πέραν τούτου όμως είχε «απειληθεί» αποτελεσματικά από την Άγκυρα (το 2020), με αφορμή το Οικόπεδο 7, όπου η Τουρκία διεκδικούσε τμήμα ως ευρισκόμενο στην δική της υφαλοκρηπίδα. Στο Οικόπεδο 6, κονσόρτσιουμ TOTAL/ENI στοχεύει σε γεώτρηση στο κοίτασμα «Καλυψώ» που (από το 2018) έχει δυνητικά αποθέματα 4-6 τρις κυβικών ποδιών. Ωστόσο, η TOTAL δείχνει να έχει μετακινήσει το ενδιαφέρον της στην ευρύτερη περιοχή, προς την Μαύρη Θάλασσα… Εδώ, πάντως, η νέα οικονομική ισορροπία του φυσικού αερίου μπορεί να αλλάξει και πάλι τις προτεραιότητες.

«Και η Ελλάδα;», ίσως διερωτηθεί ο αναγνώστης. «Τα περί Κρήτης και αντίστοιχων ερευνών;». Η Ελλάδα, έχοντας ανακαλύψει ως νέο Γκράαλ την Πράσινη Μετάβαση, μάλλον δεν μετέχει παρά μόνον λεκτικά στην συζήτηση για την Μεσόγειο και τα ενεργειακά – πλην ίσως αγωγών/συνδέσεων.