Εν τω μεταξύ, στις Βρυξέλλες…

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ενώ στην λατρεμένη μας χώρα εγκαθιστάμεθα όλο και περισσότερο σε Εποχή Μειωμένων Προσδοκιών (Age of Diminished Expectations που έλεγε κάποτε και ο Πολ Κρούγκμαν…), με μόνη «προτεινόμενη» λύση σε στιγμές καιρικών φαινομένων να κλείνεται ο κόσμος στα σπίτια του για να μην αποκλεισθεί σε υπερσύγχρονο κλειστό αστικό αυτοκινητόδρομο ή/και να μην γκρεμοτσακιστεί στον πάγο στις γειτονιές 3-4 χιλιόμετρα από την έδρα του Κοινοβουλίου, με μόνη πολιτική απάντηση ένα σεμνοπρεπές «συγγνώμη» και ανανεωμένες υποσχέσεις αναδιοργάνωσης, κάποιες χιλιάδες χιλιόμετρα στα ΒορειοΔυτικά, ας καταγραφεί μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Ναι, στις Βρυξέλλες!

Στις Βρυξέλλες όπου τα δύο χρόνια αναμέτρησης με το τσουνάμι του κορωνοϊού χτίζουν – τελικά – κάτι το πιο ουσιαστικό ως μετεξέλιξη της ΕΕ. Εξηγούμαστε: υπό την πίεση της πανδημίας, ακριβέστερα υπό την πίεση της απειλής να επιδράσει η πανδημία αποδιαρθρωτικά για την ίδια την λειτουργία της Ένωσης, υπήρξαν ήδη τρεις ουσιώδεις εξελίξεις. Η πρώτη αφορούσε την διαχείριση των υγειονομικών μέσων αντιμετώπισης του κορωνοϊού που (μην το ξεχνούμε!) κάποια στιγμή έκλεινε σύνορα, απαγόρευε εξαγωγές από αναπνευστήρων μέχρι μασκών κοκ. Μετά την αρχική αμηχανία, γύρω απ’ αυτήν την εμπειρία χτίστηκε η καμπάνια της από κοινού προμήθειας εμβολίων (με ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), δίπλα στην αναγνώριση από τις εθνικές αρχές του ρόλου δεσμευτικού συντονισμού στον ΕΜΑ (Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων) στην έγκριση/αδειοδότηση των εμβολίων, αλλά και στην συντονιστική λειτουργία του ECDC (Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Ασθενειών).

Αυτά, ενώ τα θέματα Υγείας σαφώς και εκφεύγουν της αρμοδιότητας της ΕΕ – μην ξεχνούμε ότι σε χώρες όπως η (βαριά σε επιδραστικότητα) Γερμανία, η αρμοδιότητα δεν ανήκει καν στην Κεντρική Κυβέρνηση αλλά στις Περιφέρειες/Laender. Αυτή η υπόθεση είχε σκαμπανεβάσματα, πέρασε από Καφκικές φάσεις αποτυχίας με την προμήθεια των εμβολίων (υπόθεση Astra Zeneca), τελικά όμως «εμπεδώθηκε» στην κοινή συνείδηση. «Η Ευρώπη έχει (χρήσιμο) ρόλο».

Οι δύο άλλες περιοχές όπου η πανδημία λειτούργησε καταλυτικά ήταν αφενός η αποδοχή μερικής, έστω, από κοινού αναδοχής χρέους των «27» προκειμένου να χρηματοδοτηθεί (αχνά, δειλά, μετρημένα σε σύγκριση π.χ. με την Αμερικανική αντίστοιχη κίνηση) η επανεκκίνηση των οικονομιών με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (βαφτισμένο, Βρυξελλιανά, Next Generation EU). αφετέρου κοινές μεθοδεύσεις ελέγχου στα σύνορα με το ψηφιακό πιστοποιητικό εμβολιασμού. Στις  δυο αυτές περιοχές δράσης υπήρχε κάποιο έρεισμα αρμοδιότητας της ΕΕ – τα Διαρθρωτικά Ταμεία στην πρώτη, η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων στην δεύτερη – αλλά σαφώς και προέκυψαν υπό την πίεση της πανδημίας θεσμικές υπερβάσεις και επιτάχυνσης ωρίμανσης.

Αρκετοί Ευρωενθουσιώδεις είδαν σε όλο αυτό το πλέγμα επιτάχυνση της θεσμικής ωρίμανσης της ΕΕ, ακόμη και βήματα προς την ομοσπονδίωση. Όπως πάντα, «το μέλλον θα δείξει» – όμως να που, στην διαφαινόμενη κάμψη της πανδημίας (και όχι στην παρόξυνση, οπότε οι αποφάσεις λαμβάνονται πιο εύκολα…) στην πρώτη περιοχή που επισημαίνουμε πάει να γίνει ένα πιο παγιωμένο βήμα. Το Συμβούλιο της ΕΕ αποφάσισε, με αναθεώρηση του Κανονισμού του ΕΜΑ να δώσει στον – συντονιστικό, πάντα – ρόλο του Οργανισμού Φαρμάκων ευρύτερες και (κυρίως) μονιμότερες εξουσίες. Πηγαίνοντας πέρα από την τωρινή πανδημία, και ανταποκρινόμενοι σε ένα αίτημα υγειονομικής ετοιμότητας, οι «27» ναι μεν συνέχισαν να κρατούν σε εθνικό επίπεδο την αρμοδιότητα για θέματα Υγείας, όμως έδωσαν στον ΕΜΑ την εντολή/αποστολή και να παρακολουθεί σε σταθερή βάση τις ενδεχόμενες ελλείψεις φαρμάκων (και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού: θυμηθείτε τους αναπνευστήρες…), και να προβαίνει σε ταχύτερες εγκρίσεις φαρμάκων και αντίστοιχων προϊόντων. Προσοχή! αυτά σε περιστάσεις (ή: με ενδεχόμενο) κρίσης της δημόσιας υγείας. Άρα δεν υπάρχει κάποια πλήρης υποκατάσταση στις εθνικές αρμοδιότητες. Αλλά και, πάλιν προσοχή!, με επέκταση και στην πρόληψη, όχι μόνον την θεραπεία καταστάσεων.

Έχει ενδιαφέρον ότι στην τομή αυτής της εξέλιξης συναντώνται δυο λίγο-πολύ συντοπίτες μας. Ο ένας είναι ο Μαργαρίτης Σχοινάς (μίνι-Αντιπρόεδρος για την Προώθηση του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής, που βλέπει σιγά-σιγά να προσδιορίζεται περιεχόμενο για το χαρτοφυλάκιό του το οποίο αρχικά συγκίνησε κυρίως για την διατύπωση του τίτλου του!), ο οποίος ακριβώς καλωσόρισε ως «νέο εργαλείο» την καινούργια διατύπωση του Κανονισμού του ΕΜΑ «για ανταπόκριση, γρήγορη και αποτελεσματική, σε περίπτωση υγειονομικής κρίσης». Εκδοχή της L’ Europe qui protège, κατά Εμμανουέλ Μακρόν. Η άλλη είναι η – με αρμοδιότητα στα θέματα Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων –  Κύπρια Επίτροπος Στέλλα Κυριακίδου (η οποία κακοπάθησε στις ημέρες προμήθειας των Astra Zenaca, καπελώθηκε ευγενικά από τον Επίτροπο Εσωτερικής Αγοράς Τιερί Μπρεττόν αλλά τελικά παρέμεινε στην αρμοδιότητά της). Και τώρα νομιμοποιείται να μιλάει για «πορεία προς οικοδόμηση μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας» χωρίς μεγάλη αίσθηση αμηχανίας.

Κάτι είναι κι αυτό. Τελικά, μπορεί οι μεγαλαυχίες περί ομοσπονδίωσης να μην δικαιώνονται, αλλά η καημένη η Ευρώπη των μικρών βημάτων κατά Ζαν Μοννέ/Ρομπέρ Σουμάν περπατάει…