Τα απόνερα των Γαλλικών εκλογών, η πύκνωση του οικονομικού χρόνου και η βιωμένη ακρίβεια

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάϊος 2022, τ.1018

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ενώ συνεχίζεται, έχοντας πλέον κλείσει δυο μήνες σε διάρκεια, ο πόλεμος στα Ανατολικά σύνορα της Ευρώπης με την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και όλη την αποσταθεροποίηση ασφαλείας και οικονομίας που αυτή επιφέρει, στο Δυτικό άκρο της ηπείρου – στην Γαλλία – είχαμε μια σταθεροποιητική κατ’ αρχήν επιλογή. Η επανεκλογή του Εμμανουέλ Μακρόν, με 58,55% των ψήφων, στην Προεδρία της Δημοκρατίας, έναντι 41,45% της Μαρίν Λεπέν απεμάκρυνε μια μείζονα ανατροπή των Ευρωπαϊκών ισορροπιών που είχε ανησυχήσει πολλούς. (Φάνηκε αυτό με κοινή ανοιχτή επιστολή Σολτς-Σάντσεθ-Κόστα που δημοσιεύθηκε σε πολλές μεγάλες Ευρωπαϊκές εφημερίδες προκειμένου να ξορκιστεί η υποψηφιότητα Λεπέν. Φάνηκε όταν ακόμη και η Liberation τάχθηκε υπέρ Μακρόν).

Μένει να δούμε, βέβαια, πώς θα διαμορφωθούν μετά τις επερχόμενες εκλογές για την Γαλλική Εθνοσυνέλευση – τον Ιούνιο – οι ισορροπίες, οι οποίες θα καθορίσουν την επί του πεδίου εφαρμογή πολιτικής στην δεύτερη θητεία Μακρόν. Μέχρι τότε, η Γαλλία προκύπτει βαθύτερα διχασμένη, με την ένταση και την αίσθηση αδικίας να υποφώσκει… Τουλάχιστον όμως, όσοι επένδυσαν σε μια συνέχιση της εποχής Μακρόν – η Γερμανική πλευρά του άξονα Βερολίνου/Παρισίων, οι Βρυξέλλες, η σημερινή Ελληνική Κυβέρνηση – δεν διαψεύσθηκαν.

Η μετάβαση στην εσωτερική μας σκηνή

Μετά πάντως την έκβαση των Γαλλικών εκλογών, κρισιμο για τους Ελληνικούς σχεδιασμούς το κατά πόσον η ΕΕ θα προχωρήσει πλέον σε κάτι σαν από κοινού (και… από κοινού χρηματοδοτούμενη)αντιμετώπιση της εκτόξευσης του κόστους της ενέργειας. Σε απόσβεσή του – μαζί και με της δυσάρεστα βιωμένης ακρίβειας – επεχείρησε ήδη να κινηθεί η προ-ανακοίνωση για αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 7,5% (στα 713 ευρώ από τα 663/μήνα). Ενώ και ο συνδυασμός βελτιωμένης εκτίμησης της εκτέλεσης του Προϋπολογισμού 2021, που αφήνει κάποιο πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο, με τα έσοδα 2,2 δις από τον μηχανισμό ρύπων/ΕΛΑΠΕ και τον Συμπληρωματικό Προϋπολογισμό 2+0,6 δις ευρώ, έρχεται να συμπαραταχθεί. Καίριο, αυτό, αν διαψευσθούν οι προσδοκίες για «Ευρωπαϊκή διέξοδο» από την ενεργειακή πίεση.

Εν τω μεταξύ, πασχαλινό δώρο στον Χρήστο Σταϊκούρα από την Standard&Poor’s με την αναβάθμιση κατά μια βαθμίδα, της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας, σε απόσταση αναπνοής πλέον από την επενδυτική βαθμίδα, που αντισταθμίζει το ότι οι αποδόσεις του Ελληνικού 10ετούς έφθασαν το 3%. (Το spread έναντι του Γερμανικού Bund , στην γειτονιά του 2%…). Μέχρι την καλοκαιρινή αναμενόμενη έξοδο από την ενισχυμένη επιτήρηση, ο πλους της οικονομίας θα είναι λοιπόν μέρα-με-την-ημέρα.

Το 5ετές, πάντως, έφθασε σε απόδοση το 2% – κάτω από την μονάδα στις αρχές του χρόνου! –  ωθώντας προς τέτοιον ορίζοντα την επάνοδο του ΟΔΔΗΧ στις αγορές «για να μην χαθεί η επαφή». Μια δύσκολη διαχείριση βρίσκεται  λοιπόν μπροστά μας, με την – σημειώνει το ΙΟΒΕ – «δραματική αλλαγή δεδομένων»  και εκείνο που ο Νίκος Βέττας αποκαλεί «πύκνωση του οικονομικού χρόνου», όσο κι αν ο Χρ. Σταϊκούρας ενθουσιάστηκε από την αναβάθμιση S&P.

Βασικό στοιχείο της εφεξής διαχείρισης θα είναι, αναπόδραστα, η αντιμετώπιση σε άμεσο ορίζοντα της εκτόξευσης των τιμών ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου – μαζί με την παροχή κάποιας οικονομικής ενίσχυσης στους περισσότερο εκτεθειμένους στην (βιωμένη, πλέον) ακρίβεια.  Νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Εδώ, λοιπόν, καλόν είναι να κρατηθεί στη μνήμη για το υπόλοιπο της χρονιάς η επισήμανση/προειδοποίηση Στουρνάρα –στην ετήσια έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος– ότι «οι ελληνικές τράπεζες έχουν να αντιμετωπίσουν στο τρέχον περιβάλλον σημαντικές προκλήσεις, όπως τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που ενδέχεται να προκύψουν μετά την απόσυρση των μέτρων στήριξης αλλά και εξαιτίας του υψηλού πληθωρισμού». Μπορεί λοιπόν η έκθεση της ελληνικής οικονομίας σε Ουκρανία και Ρωσία να είναι συγκριτικά περιορισμένη, πλην όμως η απόσυρση των μέτρων στήριξης για την πανδημία, μέτρων που διατηρήθηκαν σε ισχύ περισσότερο απ’ όσο αρχικά προβλεπόταν και τώρα παρατηρείται πολιτική διστακτικότητα να τερματισθούν (όπως είναι η σύσταση του διοικητή ΤτΕ), δεν είναι απλή υπόθεση να καθυστερήσει κι άλλο. Βέβαια, η διατήρηση έως τώρα των μέτρων στήριξης είχε ως θετική παράλληλη επίπτωση την τεχνητή μεν, κοινωνικά σωτήρια δε, διατήρηση της ανεργίας χαμηλά, καθώς λειτούργησε ο όρος περί μη απολύσεων.

Περισσότερο όμως απ’ αυτήν τη διάσταση, η εγκατάσταση του πληθωρισμού σε μιαν οικονομία που δεν έχει χάσει (παρά την πίεση των Μνημονίων…) τα πληθωριστικά αντανακλαστικά της, με το α΄ 3μηνο να «γράφει» στο τέλος του/Μάρτιο ένα 8,9% κατά Eurostat, κάνει τις προβλέψεις για 5% στο σύνολο του έτους να μην ηχούν πειστικά. (Ο μέσος όρος Ευρωζώνης ήταν τον Μάρτιο στο 7,5%.)

Η μεταστροφή πολιτικής στην ενεργειακή σκακιέρα

Αυτή η δυσάρεστη συνάντηση του εντελώς βραχυπρόθεσμου με το πιο δυσοίωνα μακροπρόθεσμο γίνεται σχεδόν τραυματική όταν επικεντρώνει κανείς την προσοχή στα ενεργειακά. Τι εννοούμε; Στροφή 180ο επέλεξε να κάνει η κυβέρνηση με πιο ουσιαστική, υπό την έννοια ότι λειτουργεί άμεσα, την αναγγελία από τον ίδιο τον πρωθυπουργό –ο οποίος είχε καταστήσει εμβληματική τη σφραγίδα του στα ενεργειακά τη βίαιη/υπερενθουσιώδη απολιγνιτοποίηση– ότι η διαβόητη μονάδα «Πτολεμαϊδα-5», που πήγαινε να περάσει σε φυσικό αέριο ενώ είχε κατασκευασθεί (από Mitsubishi Power και ΤΕΡΝΑ) ως η πλέον σύγχρονη λιγνιτικής τεχνολογίας, θα λειτουργήσει τελικώς ως λιγνιτική μέχρι και το 2028· ενώ θα επανέλθουν ενδεχομένως οι λιγνιτικές «Αγ. Δημητρίου-5» και «Μελίτης». Αυτά όλα, με αύξηση κατά 50% της εξόρυξης λιγνίτη. (Βέβαια, μικρή λεπτομέρεια, θα χρειαστεί να εξασφαλισθεί τώρα η λειτουργία των λιγνιτικών πεδίων: η ναφθαλινοποίηση των πεδίων και η αποστράτευση του ανθρώπινου δυναμικού τους είναι απλούστερη, αποδεικνύεται, απ’ ό,τι η επανενεργοποίηση). Η «επαναλιγνιτοποίηση» αυτή επελέγη να ανακοινωθεί στα εγκαίνια μεγάλου φωτοβολταϊκού των ΕΛΠΕ κόστους 130 εκατ. ευρώ στην Κοζάνη, που, με ισχύ 204 MW, υπόσχεται παραγωγή ενέργειας 350 γιγαβάτ ετησίως με διασύνδεση 16 φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε έκταση 4.400 στρεμμάτων και παρουσιάζεται ως εκ των μεγαλυτέρων στην Ευρώπη. (Πάντως, έπονται από τα ΕΛΠΕ φωτοβολταϊκά πάρκα σε Φλώρινα, Τρίκαλα και Σερβία που, συνολικά, θα είναι σχεδόν τριπλάσιας ισχύος.)

Μεγαλύτερη όμως προβολή επιδιώχθηκε να δοθεί σε μιαν άλλη ανακοίνωση – ας την πούμε ευγενικά μελλοντοστραφή: ο ορίζοντας είναι 10ετίας, η δε αβεβαιότητα ακόμη μεγαλύτερη. Αναφερόμαστε στην ανάσυρση από την αφάνεια των ερευνών για φυσικό αέριο σε Ήπειρο/Ιόνιο/Κέρκυρα/Κυπαρισσία/Δυτική Κρήτη/ΝΔ Κρήτη. Λιγότερο από έναν χρόνο πριν, ο ΥΠΕΞ Νίκος Δένδιας δήλωνε: «Η Ελλάδα πιστεύει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δεν πρόκειται να αρχίσει να σκάβει τον βυθό της Μεσογείου για να βρει αέριο και πετρέλαιο». Πλην όμως, η –με πρωθυπουργική κι εδώ πρωτοβουλία– αναθέρμανση της προσπάθειας να πάψει να είναι η Ελλάδα η τελευταία χώρα της Μεσογείου που δεν έχει ερευνήσει ΑΝ διαθέτει καν υδρογονάνθρακες έρχεται όταν από τις εταιρείες που είχαν ενδιαφερθεί για άδειες ερευνών η μεν ισπανική Repsol έφυγε τρέχοντας, η γαλλική Total (πολιτικά σκεπτόμενη) το ξανασκέφτεται, η αμερικανική ExxonMobil κοιτάζει να δει μήπως υπάρχει άλλο ενδιαφέρον ΗΠΑ (ακουγόταν η Chevron). Οπότε, μετά τις προσφυγές στο ΣτΕ που μένουν αδίκαστες, μετά και τη λήξη των αδειών χωρίς ώριμες διαδικασίες παράτασης κ.ο.κ., φθάνει κανείς να διερωτάται μήπως… θα μείνουν κι εδώ τα ΕΛΠΕ και η Energean. Και μήπως ο ορίζοντας αβεβαιότητας ξεφεύγει τελείως.

Η άβολη κατάσταση των ελληνοτουρκικών

Μια λέξη, ακριβώς ως κατακλείδα, που όμως κάθε στιγμή μπορεί να επανέλθει στο κέντρο –εντελώς!– των πραγμάτων αφορά την αβεβαιότητα στα ελληνοτουρκικά. Η Τουρκία, ας μην αυταπατώμεθα, εκεί που τη φαντασιωνόμασταν «στη γωνία», έχει αναβαθμισθεί διεθνώς λόγω του ρόλου διαμεσολαβητή που διεκδίκησε (και πέτυχε).

Ενώ όμως η επένδυση της πρόσφατης συνάντησης Μητσοτάκη-Ερντογάν στα Θεραπειά της Πόλης υποτίθεται ότι έθεσε βάσεις για ήρεμα νερά σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι σχεδιασμοί για ΜΟΕ/Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης πάνε πίσω, τα μέτρα «θετικής ατζέντας» παρομοίως και νέες άμεσες αιχμές παρουσιάζονται – όχι δε σε Ανατ. Μεσόγειο, αλλά σε Αιγαίο.

Τι ρόλο θα παίξει, και εδώ, «η Ευρώπη»;