Στο τρίγωνο ΗΠΑ-Ελλάδας-Τουρκίας: συνειδητοποιήσεις και προετοιμασίες

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ας είμαστε προσγειωμένοι: όσο κι αν η επίσκεψη Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον, με την συνάντηση με τον Πρόεδρο Μπάιντεν στις 16 Μαΐου (και όσες συναντήσεις, πιο ουσιαστικά, την πλαισιώσουν) και την πανηγυρική ομιλία του στο Κογκρέσο στις 17 Μαΐου (και την προσέλευση της Ελλάδας στην μικρή ομάδα ηγετών/χωρών που έτυχαν αυτής της συμβολικής στήριξης: πιο πρόσφατα ο Εμμανουέλ Μακρόν και ο Πάπας Φραγκίσκος, παλιότερα η Άνγκελα Μέρκελ ή ο Τόνι Μπλερ, δυο φορές ο Μπινγιαμίν Νετανιάχου – αλλά και … η κυρία Τσάνγκ Και-Σεκ, το 1943), «ανεβαστεί» στην πάντα πρόθυμη μηντιακή μας σκηνή για τα στοιχεία-λάμψης και επικοινωνίας – δείγμα, το πόσο ήδη τονίζεται ότι δεν υπήρξε αντίστοιχη ευκαιρία για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – εκείνο που θα έχει σημασία είναι τι θα προταθεί/τι θα ζητηθεί από την Ελλάδα για την συνέχεια των πραγμάτων στις περιφερειακές ισορροπίες.

Δηλαδή στα ΕλληνοΤουρκικά, που βρίσκονται στο ρευστότερο/δυνητικά εκρηκτικότερο σημείο τους μετά τα Ίμια (ναι, δυνητικά εκρηκτικότερο σημείο από το καλοκαίρι του 2020 και την «επακούμβηση» φρεγατών). Δηλαδή στα ενεργειακά και τους σχεδιασμούς Ανατολικής Μεσογείου, με τον αποχωρούντα από την Αθήνα Τζέφρυ Πάιατ να αναλαμβάνει δυσπροσδιόριστο – ακόμη – πλην καίριο ρόλο στην προώθηση των ευρύτερων ενεργειακών σχεδιασμών σ’ αυτήν ακριβώς την συγκυρία της απεξάρτησης από τους Ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. (Το πέρασμα της Πρεσβείας από τον πολύπειρο διπλωμάτη καριέρας – θα αρκούσε να θυμηθεί κανείς τις ημέρες Μαϊντάν στην Ουκρανία – Πάιατ στον ΕλληνοΑμερικανό Τζώρτζ Τσούνη – «συμπαθέστατο αλλ’ αθώο οποιασδήποτε διπλωματικής προϊστορίας», είναι παράξενο πώς δεν έχει απασχολήσει την δική μας δημόσια συζήτηση). Είναι απλοϊκό να το πει κανείς, καθώς παρόμοιες επισκέψεις παραδοσιακά φωτίζονται χρόνια αργότερα: ωστόσο αν μαθαίναμε κάτι πιο ουσιαστικό από την υπό οριστικοποίηση ατζέντα Μπάιντεν-Μητσοτάκη, θα ήταν πολιτικά ασφαλέστερα τα επόμενα βήματα!

Τα οποία επόμενα βήματα, αναγκαστικά θα υπαγορεύονται από την τριγωνική σχέση ΗΠΑ-Ελλάδας-Τουρκίας. Για να είμαστε ακριβέστεροι: ΗΠΑ-Τουρκίας-Ελλάδας, γιατί μπορεί να μην κολακεύει την δική μας αντίληψη των πραγμάτων και της soft power της εννοίας «Ελλάδα» (και των 200 χρόνων από την Επανάσταση, που θα τα τιμήσει το Αμερικανικό Κογκρέσο ως 201, λόγω πανδημίας, όπως φρόντισε να προ-διευκρινίσει η Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Νάνσι Πελόζι), πλην όμως οι χειρισμοί της Τουρκικής ηγεσίας και η συγκυρία του Ουκρανικού έχουν εγκαταστήσει την Άγκυρα σε άβολη – για μας – κεντρικότητα. Εκείνη μάλιστα η ανακοινωθείσα αναβολή παραλαβής της δεύτερης συστοιχίας Ρωσικών S400 από την Τουρκία, που πάλι προ διημέρου ξανατέθηκε εν αμφιβόλω (η αναβολή…) από τον Πρόεδρο της Τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας SSB Ισμαήλ Ντεμίρ, δημιουργεί πάλιν αίσθηση κινούμενης άμμου. Προσθέτουν, εδώ, οι δηλώσεις του Αμερικανού ΥΠΕΞ Άντονι Μπλίνκεν περί «επίσπευσης των διαδικασιών πώλησης όπλων» σε συμμάχους όπως η Τουρκία (ή η Ινδία).

Ενώ η προ μηνός συνάντηση του Ισραηλινού Προέδρου Ισαάκ Χέρτζοκ με τον Πρόεδρο Ερντογάν ναι μεν δεν έλαβε την άμεση συνέχεια στα ενεργειακά όπως ο δεύτερος είχε αφήσει να διαφανεί («είμαι πολύ, πολύ αισιόδοξος» ήταν η διατύπωσή του, όταν ανακοίνωνε επίσκεψη Τσαβούσογλου και Ντονμέζ – υπουργών Εξωτερικών και Ενέργειας – στο Ισραήλ το τρίτο δεκαήμερο του Μαΐου: ενδιαφέρουσα χρονική σύμπτωση!), όμως έχει αφήσει πίσω την αίσθηση συνολικότερων ανακατατάξεων. Ας μην ξεχνούμε ότι από το Eastern Mediterranean Gas Forum, όπου δίπλα σε Ελλάδα, Ισραήλ, Κύπρο, Αίγυπτο, Γαλλία, Ιταλία έχουμε ΗΠΑ και ΕΕ ως παρατηρητές, λείπει η Τουρκία.

Ευλόγως ο αναγνώστης θα διερωτηθεί πώς και, ενώ ξεκινήσαμε να μιλούμε για τις επαφές κορυφής ΗΠΑ-Ελλάδας θέτουμε τόση Τουρκία στο τραπέζι; Ο λόγος είναι, φοβούμεθα, προφανής: στην δική μας κοινή γνώμη, η οποία τώρα ξαφνικά χρειάστηκε να προσγειωθεί ανώμαλα από την «θετική ατζέντα» και τα Μέτρα οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μετά την συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στην Ταραμπίγια/στα Θεραπειά στην ψυχρή πραγματικότητα των όλο και περισσότερων υπερπτήσεων οπλισμένων Τουρκικών F-16 και UAVs πάνω (και) από μεγάλα Ελληνικά νησιά, στο βγάλσιμο από την ναφθαλίνη των αντιαεροπορικών πυροβολαρχιών, στην μαγκωμένη Ελληνική αντίδραση καταγγελίας σε διεθνή fora και στην έκφραση απορίας/αδυναμίας κατανόησης(!) των Τουρκικών κινήσεων, στην κοινή γνώμη που είχε τροφοδοτηθεί με μια εικόνα Τουρκίας (περίπου) στην γωνία και μιας Τουρκικής ηγεσίας «στα σκοινιά», γίνεται απότομα συνείδηση ότι η διεθνής κοινή γνώμη – εκείνη δηλαδή που θα συναντήσει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Ουάσιγκτον! – έχει τροφοδοτηθεί πολύ-πολύ λιγότερο και πολύ αποτελεσματικότερα με τις Ελληνικές θέσεις για το τι συμβαίνει στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επειδή επ’ εσχάτων έχει πυκνώσει η αναφορά σε «εθνικούς στόχους» – από την ενεργειακή απεξάρτηση μέχρι την απόκτηση επενδυτικής βαθμίδας, για παράδειγμα – μήπως θάταν καιρός να προστεθεί σ’ αυτούς τους στόχους και κάτι από την ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης, ενημέρωση ουσίας και όχι παραπόνων; Και, σε αυτήν πλέον την βάση, να αρχίσει να προετοιμάζεται και η εδώ κοινή γνώμη για τις – επαναλαμβάνουμε – προτάσεις αν μη πιέσεις διεξόδου, τις οποίες θα συναντήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στους διαδρόμους της Ουάσιγκτον;