Η περίπτωση Παναγιώτη Κανελλόπουλου: ένα προφίλ πολιτικού που δεν «κινδυνεύουμε» να ξαναδούμε

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ξεκίνησε ως παρουσίαση ενός βιβλίου – του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του», του Μελέτη Μελετόπουλου στις Εκδόσεις Καπόν – αλλά εξελίχθηκε σε μια συζήτηση/αναστοχασμό με θέμα το τι λογής πολιτικό προσωπικό υπήρχε και τι παραμένει σήμερα επί σκηνής. Με συζητητές, πέραν του συγγραφέως, τον Άγγελο Συρίγο (περισσότερο ως μελετητή των Διεθνών Σχέσεων παρά ως κυβερνητικό στέλεχος) και τον Νέστορα Κουράκη (από τον χώρο της Νομικής/του Ποινικού Δικαίου-της Εγκληματολογίας) επισημάνθηκαν και αναλύθηκαν τα στοιχεία εκείνα της προσωπικότητας και της διαδρομής του Κανελλόπουλου που «μιλούν» για το πώς ένα δείγμα εκείνου που λεγόταν διανοούμενος ήρθε σε επαφή με την πραγματικότητα της πολιτικής και – σε χρόνια αληθινά τραγικά – με την Ιστορία.

Κάποια στιγμή έφθασε η συζήτηση να αγγίζει μια υποθετική διάσταση, ένα «als ob» που θάλεγαν και οι Γερμανοί (σπουδαστής Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας στην μεσοπολεμική Χαϊδελβέργη ο Κανελλόπουλος, είχε ισχυρή εγγύτητα προς την Γερμανική κουλτούρα – πράγμα που δεν τον εμπόδισε να ταχθεί γρήγορα εναντίον της Γερμανικής/Χιτλερικής επιιθετικότητας) δηλαδή το τι θα είχε σημάνει για την Ελλάδα της Μεταπολίτευσης αν η Δεξιά είχε αντιπροσωπευθεί από έναν Παναγιώτη Κανελλόπουλο αντί ενός Κωνσταντίνου Καραμανλή. Πολλοί από το ακροατήριο σχεδόν τρόμαξαν με την ιδέα – η λατρεία της σταθερότητας και της στιβαρής διακυβέρνησης ασκεί βαθιά σαγήνη! – αλλά το ερώτημα δεν φεύγει από την μέση εύκολα. (Βέβαια… ο Κωνσταντίνος Καραμανλής της Μεταπολίτευσης ήταν ήδη μια «εξευρωπαϊσμένη» εκδοχή Δεξιάς, με εσωτερικευμένη διαλλακτικότητα σε σχέση με το παρελθόν του. Πάντως το ερώτημα παραμένει).

Βέβαια, η ίδια η πολιτική διαδρομή του ανεψιού του Πρωθυπουργού Δημητρίου Γούναρη (ενός των εκτελεσμένων Έξη), που όχι απλώς αποφεύγει αλλά διώχνει από πάνω του την (κατά την λογική φορά των πραγμάτων) κληρονομιά του Λαϊκού Κόμματος του Μεσοπολέμου, κινείται από κάπου που δεν είναι μακριά από σοσιαλιστικές ιδέες, πάντως στην αριστερά πτέρυγα του Κέντρου. Για να βρεθεί τα χρόνια του Πολέμου και εν συνεχεία, αμέσως μετά την Κατοχή, στην Δεξιά. Δεν αποφεύγει μάλιστα ο Κανελλόπουλος χαρτοφυλάκια όπως του Αμύνης τα οποία τον φέρνουν στο κέντρο της πιο ορθόδοξης/αντικομμουνιστικής Δεξιάς. (Είχε προηγηθεί, βέβαια, η εθελοντική του προσέλευση στην επιστράτευση του ΕλληνοΙταλικού Πολέμου, με νωπή ωστόσο την εξορία του επί Μεταξά). Αυτή του η κίνηση τον οδηγεί στις τραγικές – για την συνολική διαδρομή που είχε κάνει – διατυπώσεις περί Μακρονήσου και του «Στρατηγέ, ιδού ο Στρατός σας» προς τον Βαν Φλητ (του 1948).

Πώς γίνεται η πορεία αυτή συμβατή με τον επιστημονικό-κοινωνιολογικό στίγμα του Π. Κανελλόπουλου; πώς με την λογοτεχνική φιλοδοξία του, την πλεγμένη και με ιστορική ματιά, καθώς και τον πρωτεϊκό χαρακτήρα της Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος; Ιστορίας γραμμένης μάλιστα στην Κύθνο όπου βρισκόταν υπό καθεστώς Μεταξικής εξορίας;

Η παρακολούθηση των γεγονότων, της διαδοχής στον χρόνο και της σημασίας τους λειτουργεί σαν φόντο για την παρακολούθηση των αντιθέσεων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η φιγούρα αυτή του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, πολιτική αλλ’ ωστόσο και ανθρώπινη. Διδάσκει πώς τον άνθρωπο, τον δημόσια κινούμενο, τον πολιτικό οδηγεί η δυναμική των γεγονότων προς τα οποία προσπαθεί να αναμετρηθεί. Ενώ δε θεωρεί ότι τα συνδιαμορφώνει, αυτά τον παρασύρουν…