H Συνθήκη του Κυριναλίου, αντίβαρο στην Συνθήκη του Άαχεν ή σε εκείνην των Ηλυσίων;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Την έχει η Ευρώπη, δηλαδή το εγχείρημα της οικοδόμησης μιας Ευρώπης με κοινοτικό/ενωσιακό πρότυπο, μια τάση να αναζητά κάθε τόσο σταθμούς επανεκκίνησης. Και το πράττει, αυτό, μέσα από πρωτοβουλίες ηγετών των βασικών χωρών οι οποίοι βρίσκονται – οι ίδιοι – σε κομβικά σημεία της δικής τους διαδρομής. Και αποζητούν από την «Ευρώπη» στήριξη στην δική τους συνέχεια διαδρομής, επιστρατεύοντας μιαν μελλοντοστραφή εικόνα της Ευρώπης και τροφοδοτώντας έτσι τον ρόλο της χώρας τους και μάλιστα μέσα από «άξονες ειδικών σχέσεων» (μια άλλη αγαπημένη έκφραση-έννοια των Ευρωπαϊκών).

Την Συνθήκη του Κυριναλίου δημιούργησαν οι ανάγκες του Εμμανουέλ Μακρόν και του Μάριο Ντράγκι. Ο Μακρόν βρίσκεται στο κατώφλι της καίριας Προεδρικής εκλογής του Απριλίου 2022, με την δυσοίωνη άνθηση ακραίων σχηματισμών στα  εθνικιστικά/δεξιότερα του πολιτικού φάσματος της Γαλλίας (η Μαρίν Λεπέν ωχριά σε ένταση μπροστά στο φαινόμενο Ερίκ Ζεμμούρ), την έκλειψη των πιο παραδοσιακών πολιτικών σχηματισμών «ορθόδοξης» Δεξιάς και Αριστεράς, την επίμονη παρουσία κινημάτων τύπου «Κίτρινων Γιλέκων» στο προσκήνιο. Ο Μάριο Ντράγκι «κινδυνεύει» να βρεθεί στην Προεδρία της Ιταλίας με την λήξη της (επταετούς – ξεκίνησε αρχές 2015) θητείας του Σέρτζιο Μακαρέλλα, και μετά από μόλις ένα χρόνο δικής του πρωθυπουργίας, με ένα Ιταλικό πολιτικό σκηνικό σε αποσάθρωση (η άνοδος των Αδελφών της Ιταλίας, της Τζόρτζια Μελόνι, δημιούργησε νέα μετα-φασιστική συσπείρωση στην Δεξιά, με την έλξη της Λέγκας του Σαλβίνι κι ακόμη περισσότερο του Μπερλουσκονισμού να σβήνει, την στιγμή που και τα ιδιόμορφα «Πέντε Αστέρια» του Μπέππε Γκρίλλο έχουν ήδη δύσει, στην δε Αριστερά/ΚεντροΑριστερά επικρατεί πλήρης σύγχυση).

Και στις δυο χώρες, δυνάμεις απομάκρυνσης από την λογική της Ευρωπαϊκής προσέγγισης αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια – η συνεχιζόμενη κρίση του κορωνοϊού ενίσχυσε αυτή την τάση. ήδη δε η απειλή της Όμικρον επαναφέρει άγαρμπες κινήσεις προστατευτικού εθνικισμού/κλειστών συνόρων. Μπορεί ο παλιότερος αντιΕυρωπαϊσμός του Εθνικού Μετώπου, να έχει υποχωρήσει στην Γαλλία, όμως η παρουσία Ζεμμούρ δημιούργησε νέα ερωτηματικά. Την ίδια στιγμή, η soverenismo στην Ιταλία από την εποχή Σαλβίνι πέρασε σε εκείνην της Μελόνι δημιουργώντας χειρότερα ερωτηματικά.

Έτσι, λοιπόν, η Συνθήκη του Κυρινάλιου προσπαθεί να θέσει σε νέα βάση μιαν διεκδίκηση αυριανής Ευρωπαϊκής πορείας, με την ίδια λογική που η ΓαλλοΓερμανική Συνθήκη του Άαχεν (του 2019) με πρωτοβουλία τότε Μακρόν-Μέρκελ είχε επιδιώξει να στρέψει τον ΓαλλοΓερμανικό άξονα (ο οποίος τόσο συχνά θεωρήθηκε «κινητήρας» της ΕΕ) σε κάτι πιο πειστικά παραγωγικό, μετά την εποχή Μέρκελ-Σαρκοζί όπως είχε ταυτισθεί με το «πάγωμα» της κρίσης χρέους του 2010-17 (από την οποία διέσωσε την, νομισματική πάντως, Ευρώπη το “whatever it takes” του… Μάριο Ντράγκι).

Υπάρχει ο πειρασμός, τώρα, η Γαλλο-Ιταλική προσέγγιση που ακολούθησε σε περίοδο εντάσεων στις σχέσεις των δυο χωρών – πότε ήταν που ο Ιταλός ΥΠΕΞ Λουϊτζι Ντι Μάϊο /των «Πέντε Αστέρων» συνάντηση τα Κίτρινα Γιλέκα δηλώνοντας ότι «ο άνεμος της αλλαγής διέβη τις Άλπεις» με αποτέλεσμα την ανάκληση του Γάλλου Πρέσβυ; –  να ντυθεί και προβληθεί ως σχεδιασμός βάθους για μια επανισορρόπηση της Ευρώπης προς τον Νότο. Ο πειρασμός αυτός εντείνεται τώρα που η μετα-Μερκελική Γερμανία αναζητά, διστακτικά, νέο βηματισμό. Αυτή την εντύπωση επιδιώκουν να δώσουν όσοι βλέπουν την Συνθήκη του Κυριναλίου να αντικατοπτρίζει περισσότερο την υψιπετή εκείνη Συνθήκη των Ηλυσίων (1963), με πρωταγωνιστές Σαρλ ντε Γκωλ και Κόνραντ Αντενάουερ, που επεδίωξε να κλείσει αιώνες εχθρότητας και – μέσα από τον άξονα Παρισίων-Βόννης (τότε Βερολίνο δεν υπήρχε στον Δυτικό χάρτη…) – να δημιουργήσει δυναμική Ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Βέβαια, μετ’ ου πολύ, μπήκε φρένο σε εκείνη την Ευρωπαϊστική πρωτοβουλία, καθώς η συνθήκη των Ηλυσίων επικυρώθηκε από την Γερμανική Βουλή με εκκλήσεις/επιταγές για στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ κλπ. Οπότε, ας ευχηθεί μεν κανείς καλή συνέχεια στην Συνθήκη του Κυριναλίου, όμως ας μην την πολυφορτώνουμε με προσδοκίες πέρα από τα εσωτερικά σχεδιάσματα των εμπνευστών της.