Το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών σε ολική επαναφορά: το αίτημα θεσμικής μόχλευσης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Την ολική επαναφορά του επιχειρεί φέτος το DEF/το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών. Που επιστρέφει – κυριολεκτικά – στον τόπο του/στο Δελφικό τοπίο το οποίο εξαρχής του εξασφάλιζε (πάντως μεταξύ των ξένων συμμετεχόντων!) μια μοναδική αύρα: βέβαια η πρώτη ημέρα του DEF 2022 συμπίπτει με … γενική απεργία, την δεύτερη μέρα διεκδικεί τα φώτα της δημοσιότητας η ομιλία Ζελένσκι στην Βουλή των Ελλήνων. Πάντως… οι Δελφοί είναι εκεί! Πέρσι, το DEF οργανώθηκε υβριδικό, με έδρα το Ζάππειο, καθώς βρέθηκε μέσα στα μέτρα ημι-lock-down. Ακόμη πιο τραυματικά, το προπέρσινο DEF 2020 ακυρώθηκε στην ουσία πέντε μόλις μέρες προτού ανοίξει τις εργασίες του, και μερικώς μόνον διασώθηκε – ιντερνετικά.

Πάντως, και φέτος, το με κάθε επιμέλεια προετοιμασμένο από την ομάδα του Σίμου Τσομώκου πρόγραμμα προσέκρουσε στον ύφαλο της Ουκρανικής κρίσης. Με την συναίσθηση ότι δεν ήταν νοητό μια τέτοια παγκόσμια ανατροπή να μην «φιλοξενηθεί» με την βαρύτητα που της αρμόζει, οι άνθρωποι του DEF χρειάστηκε (και κατορθώθηκε) να το επαναπρογραμματίσουν, έτσι ώστε και την γεωπολιτική ανατροπή να ενσωματώσει αλλά και τις πρώτες τουλάχιστον επιπτώσεις – ιδίως οικονομικές, αλλά και περιφερειακών ισορροπιών – να προσεγγίσει. (Εντυπωσιασμένοι δήλωναν από τα έγκατα του Μεγάρου Μαξίμου γι αυτό το γύμνασμα επαναπροσδιορισμού ης ατζέντας του DEF 2022. Και – είναι αλήθεια – βοήθησαν και οι ίδιοι ώστε οι αλλαγές να βρουν ευήκοον ους στην νομενκλατούρα της εποχής).

Έτσι, το Ουκρανικό επιχειρείται να προσεγγισθεί και σε επίπεδο επιπτώσεων στην Ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά όσον αφορά τις «νέες σφαίρες επιρροής» και στις μετενέργειες στην ΝοτιοΑνατολική Ευρώπη: εδώ, θάχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να δούμε αν/πώς θα ενσωματωθεί ο (διεκδικούμενος) νέος ρόλος της Τουρκίας, πώς η εφεξής προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων. Οι οικονομικές διαστάσεις ασφαλώς ενδιαφέρουσες, αν και μάλλον στο DEF 2023 θα αρχίσουν να ξεκαθαρίζουν! Πάντως το γεγονός ότι περιγράφεται ένα continuum κρίσεων (από την κρίση χρέους στην πανδημία, απ’ εκεί στο Ουκρανικό – προφανώς με συνδετικούς κρίκους την κατάρρευση των εφοδιαστικών αλυσίδων και την εγκατάσταση του «νέου» πληθωρισμού) δίνει ενδιαφέρουσα γωνία προσέγγισης. το ίδιο ισχύει και με την  διαπίστωση ότι μπαίνουμε σε «νέα εποχή» όπου οι αντίστοιχα νέες παγκόσμιες διαταραχές θα αποτελούν τον κανόνα. Κατά τα άλλα, αναμενόμενη – αλλά να δούμε πόσο προσγειωμένη – η πραγμάτευση της Ευρωπαϊκής διάστασης, του ρόλου της Ευρώπης, των επιπτώσεων στην ωρίμανση (ή την νέα διαίρεση) της Ευρώπης.

Από εκεί και πέρα, οι ενότητες συζήτησης Γεωπολιτικής/Ασφάλειας, Ν.Α. Ευρώπης, Άμυνας θα δοκιμασθούν ακριβώς από το πόσο όσοι κινηθούν μέσα τους θα ενσωματώσουν ικανοποιητικά την κατακλυσμιαία αλλαγή που ζούμε, δηλαδή την εγκατάσταση σε μια φάση (αληθινού, όχι στα λόγια, ενδεχομένως δε και υποδαυλιζόμενου από τους ισχυρότερους παίκτες) ανανεωμένου Ψυχρού Πολέμου.

Το ίδιο θα ισχύσει, πέρα από τα κυρίως οικονομικά όπου η κοντινή απόσταση της Κασταλίας Πηγής και της φιγούρας της Πυθίας αληθινά θα έχει κάτι να υποσχεθεί/εισφέρει στις προβλέψεις και προβολές, και προκειμένου περί των παραδοσιακών μετώπων των Επενδύσεων/Ανάπτυξης, Τεχνολογίας και Μέλλοντος της Εργασίας.

Η Ναυτιλία, τουλάχιστον , με την διακίνηση LNG και τους ναύλους κρίσης των υπερκερδοσκοπούμενων πρώτων υλών (μην λησμονείτε τα είδη διατροφής, φυσικά) θα έχει πολλά ενδιαφέροντα να καταθέσει – αν και κάτι μας κάνει να αμφιβάλλουμε κατά πόσον θα ενσωματώσει πολύ από την βαθύτατη πείρα παλαιότερων ταραγμένων εποχών στο πεδίο της «αντιμετώπισης» των κυρώσεων; Οι τωρινές κυρώσεις έχουν πολύ πιο δηλητηριώδη χαρακτήρα, για να μιλά κανείς καθαρά γι αυτές!

Στον Τουρισμό, τα πράγματα πιο ειρηνικά βέβαια, όχι όμως κατ’ ανάγκην και λιγότερο ευαίσθητα. Εδώ, πολύ περισσότερο από την διάσταση ανασφάλειας – ιδίως της περιφερειακής – και της απώλειας ενός 3,5-4% του τουριστικού ρεύματος που αποτελεί η Ρωσία/Ουκρανία, εκείνο που θα βαρύνει θα είναι οι (μεθ)αυριανές πιέσεις στο κόστος του τουριστικού προϊόντος. Και στα διαθέσιμα εισοδήματα των επίδοξων τουριστών: πώς θα ζυγιάσει στο φετεινό καλοκαίρι η λύσσα του κόσμου να ξεδώσει μετά από δυο καλοκαίρια με περιορισμούς Covid με την απώλεια ορίζοντα στην εισοδηματική ισορροπία λόγω νέας κρίσης και πληθωριστικού ροκανίσματος;

Στα μέτωπα της Ενέργειας – και ακόμη περισσότερο της Τουρκίας/των ΕλληνοΤουρκικών – έντονη έχουμε την αίσθηση ότι οι ουσιαστικές συζητήσεις (όσες) θα γίνουν «πίσω από κλειστές πόρτες». Από το πόση θα είναι η δεξιότητα των συμμετεχόντων και των πυλωρών των συζητήσεων, ώστε να αφήσουν να λειτουργήσουν οι παραδοσιακές διαρροές (όρα Νταβός, όρα Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όρα ΙΝSS του Ισραήλ, όρα Διάσκεψη Διεθνών Σχέσεων της Αγ. Πετρούπολης, όρα τώρα τελευταία Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας) απ’ αυτό κυρίως θα εξαρτηθεί η χρησιμότητα (και) του DEF 2022.

Δυο σημεία ως κατακλείδα: πρώτον, πέρα από τα συνηθισμένα πολιτιστικού χαρακτήρα events, έγινε – αν καλά καταλάβαμε – η ανηφορική επιλογή να υπάρξει μια ενότητα Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών. Ναι, στα Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά! Στο τόλμημα αυτό, βέβαια, συμμετέχουν άνθρωποι από το Πανεπιστήμιο του Λατερανού, από την Ακαδημία Vivarium Novum της Ρώμης (τι είναι αυτό; το μόνο πανεπιστημιακό ίδρυμα παγκοσμίως όπου οι σπουδαστές μιλούν Αρχαία και λατινικά, και στην τάξη και στις καθημερινές συναναστροφές τους), το Καίμπριτζ, την Οξφόρδη, το Μάνστεστερ, το Ζάγκρεμπ. Μοναχική Ελληνική παρουσία, της Ομότιμης Καθηγήτριας Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου (ΕΚΠΑ, με μακρά θητεία στο Κέντρο Εκδόσεων Ελλήνων Συγγραφέων της Ακαδημίας Αθηνών).

Το δεύτερο, τώρα, σημείο-κατακλείδα: διερευνώντας με τους ανθρώπους του DEF τις προοπτικές εξέλιξης του Φόρουμ, ενώ σαφώς και υπάρχει μια αίσθηση ανοίγματος και επέκτασης της ακτινοβολίας του, εκείνο που ακόμη φαίνεται να λείπει είναι να αποκτηθεί institutional leverage. Τι είναι αυτό; Δεν – ΔΕΝ – είναι η κρατική στήριξη ή/και επιρροή, η οποία μπορεί έως και κακό να κάνει. (Άλλωστε η οργάνωση «κύκλων συζήτησης» για Παιδεία, Υγεία, Πολιτισμό κοκ περί τα ομώνυμα υπουργεία, έχει κάτι το παλιοκαιρινό – όχι;) Είναι η έμμεση βοήθεια ώστε να προσέλθουν προσωπικότητες πρώτου μεγέθους, οι οποίες εν συνεχεία «φέρνουν» μια δυναμική. Για φέτος, π.χ. ο Κυριάκος Μητσοτάκης αντί να πει «τα δικά του», έστω με συνομιλητή σημαντικό ξένο δημοσιογράφο, θα συζητήσει με τον νεοεκλεγμένο Γ.Γ. του ΟΟΣΑ Ματίας Κόρμαν. Όχι ακριβώς λαμπερή προσωπικότητα, βέβαια, πλην έτσι που ο ΟΟΣΑ μπορεί να παίξει τώρα ρόλο στις νέες χωριστικές γραμμές/στον επαναπροσδιορισμό της Δύσης, έχει το ενδιαφέρον της, η επιλογή. Άλλωστε, και άλλα δυο-τρία πάνελ ενσωματώνουν ΟΟΣΑ: π.χ. με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, ήδη Πρόεδρο του Global Strategy Group του ΟΟΣΑ.

Πάντως, η πρόσκτηση institutional leverage/θεσμικής μόχλευσης, μπορεί να φέρει εν συνεχεία και κεντρικότητα και να εξασφαλίσει μονιμότερη επιρροή/viscosity of impact, όπως τα λένε και τα διδάσκουν αυτά εν Εσπερία. Κλείνοντας, μια παρατήρηση έστω και «εν παρόδω»: αν κατορθώσει το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών να ευρύνει κι άλλο τους ορίζοντες και την επιδραστικότητά του, μέσα από αυτό που αποκαλέσαμε (και οι ίδιοι κάπως έτσι το βλέπουν, άλλωστε) ως θεσμική μόχλευση, θα βρεθεί αντιμέτωπο με μια βαριά – για Ελλάδα – επιλογή. Θα μπορέσει να καλλιεργήσει γνήσια, πειστικά μια δημόσια συζήτηση η οποία να καταλήγει σε κάτι σαν συναινέσεις, και μάλιστα σε λειτουργικές συναινέσεις, σε συναντήσεις δηλαδή που να οδηγούν «κάπου» τα πράγματα;

Μέχρι στιγμής, το DEF απέφυγε την εύκολη παγίδα του σκυλοκαυγά, αν και όχι πάντα εκείνη της ευπρεπούς έστω μονομέρειας. με παρουσίες διαφυγής από την μονόδρομη σκέψη, όπως π.χ. φέτος με την φιλοξενία ενός Adam Tooze (εισήγηση του Ετερον/Γαβριήλ Σακελλαρίδη). Όμως, κάτι ας πούμε σαν το spirit of Davos δεν δημιουργείται τόσο εύκολα.