Όταν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας οδηγούν την ΕΕ στα όριά της

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δυο ήταν οι «εξωτερικές» παρουσίες στην χθεσινή Κορυφή της ΕΕ, όπου – σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Προεδρίας – «[υπήρξε] συμφωνία για την απαγόρευση εξαγωγής Ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ. Καλύπτεται αμέσως πάνω από τα 2/3 των εισαγωγών πετρελαίου από την Ρωσία, κόβοντας μια τεράστια πηγή χρηματοδότησης για την πολεμική της μηχανή». Η Σολομώντεια λύση που δόθηκε στην Κορυφή ώστε να παραμερισθούν οι αντιρρήσεις της Ουγγαρίας αλλά και επιφυλάξεις χωρών όπως η Τσεχική Δημοκρατία, η Σλοβακία ή και η Κροατία  (οι προηγούμενες 3 δεν έχουν διέξοδο στην θάλασσα για ενεργειακό εφοδιασμό, η Κροατία έχει…) ήταν το εμπάργκο να αφήνει «εκτός» τις ποσότητες αργού που μεταφέρονται μέσω του (νότιου κλάδου) του αγωγού Ντρούζμπα/«φιλία», ενώ καλύπτονται οι μέσω τάνκερ μεταφορές.

Η πρώτη, αναμενόμενη: ο Ουκρανός Πρόεδρος Ζελένσκι στην (δεκάλεπτη) συγκινησιακά φορτισμένη παρέμβασή του ζήτησε την επιτάχυνση της απόφασης για το 6ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ (καθώς «οι κυρώσεις είναι η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν») προβάλλοντας στους Ευρωπαίους ηγέτες το επιχείρημα ότι «μεταξύ 5ου και 6ου πακέτου, έχουν σκοτωθεί πολλά παιδιά και άμαχοι». Η δεύτερη εξωτερική παρουσία ήταν λίγο πιο περίπλοκη: στην Κορυφή των «27» έγινε μια ιδιότυπη, δυσάρεστη παρέμβαση από τους Ιρανούς «Φρουρούς της Επανάστασης»/IRGC και την Αμερικανική διπλωματία που αφορά τις μελλοντικές ροές ενεργειακών πόρων.

Τι εννοούμε; Ότι η λίγο-πολύ αποφασισθείσα επιβολή Ευρωπαϊκού εμπάργκο στις εισαγωγές Ρωσικού αργού με τάνκερ (γιατί «λίγο-πολύ»; διότι η τελική διατύπωση, δηλαδή το πώς θα λειτουργήσει η μεταβατική περίοδος «μέχρι τέλους του έτους», συν το πώς θα εξασφαλισθεί ότι δεν θα βρεθούν με ανταγωνιστικό μειονέκτημα οι χώρες που εισάγουν αργό δια θαλάσσης έναντι εκείνων που θα συνεχίσουν να εισάγουν μέσω αγωγού μέχρι αυτές… να πάψουν: η τελική διατύπωση θα γίνει από τους πρέσβεις των «27», θα επικυρωθεί δε «το ταχύτερο δυνατόν» και ύστερα θα αρχίσει να τρέχει ως μεταβατική περίοδος) έγινε την στιγμή που τα – Ελληνόκτητα/Δ. Διαμαντίδη και Σπ. Πολέμη – τάνκερ Delta Poseidon και Prudent Warrior κρατούνται στο Ιρανικό λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς από τους IRGC, το δε πετρέλαιο που μετέφεραν (αβέβαιη η προέλευση, όμως τα δυο πλοία έφευγαν από την Μπασρά του Ιράκ) μεταφορτώνεται και – το πιθανότερο – κατάσχεται από το Ιράν. Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Άντονι Μπλίνκεν – όπως άλλωστε και το Λονδίνο και οι Βρυξέλλες – έκανε «αυστηρές δηλώσεις» αποκήρυξης αυτής της ενέργειας. Λογικό, αφού κατ’ Αμερικανική επίνευση, πίεση είχε προηγηθεί από την ελληνική πλευρά κατάσχεση του Pegas (με Ρωσική σημαία) το οποίο μετέφερε Ιρανικό αργό και δεσμεύθηκε από τις Ελληνικές αρχές στην Κάρυστο για παραβίαση των κυρώσεων. Η περαιτέρω πορεία του δεσμευθέντος φορτίου, ασαφής, αλλά φαίνεται ότι θα κατευθυνόταν στις ΗΠΑ.

Μείναμε λίγο περισσότερο σ’ αυτήν την δεύτερη «παρέμβαση» στην πορεία των Ευρωπαϊκών κυρώσεων επειδή δείχνει – θέλουμε/δεν θέλουμε – πόσο δύσκολα διαχειρίσιμη θα είναι η υπόθεση των κυρώσεων, όταν θα σβήσουν τα φώτα των επισήμων διοργανώσεων, της Κορυφής των «27» κοκ. Γιατί, να το πούμε απλά, όχι μόνον η παρακολούθηση των φορτίων και της διακίνησής τους (ήδη, εδώ, είναι ασαφές ποια είναι η αληθινή/ τελική προέλευση των φορτίων) αλλά και οι συνθήκες στον Περσικό/Αραβικό Κόλπο και την Μαύρη Θάλασσα, για παράδειγμα τα ασφάλιστρα και οι διαδικασίες πλου, καθιστούν ήδη την διακίνηση αργού και σιτηρών άδηλη. Ο αναγνώστης σωστά μάντεψε ότι η αναφορά μας στην Μαύρη Θάλασσα αφορά ακριβώς την αλυσίδα προμήθειας των σιτηρών από Ουκρανία και Ρωσία – πάλι δύσκολο να οριστεί η προέλευση ενός τόνου σιταριού ή καλαμποκιού που θα φεύγει από Οδησσό, υπό συνθήκες εκκλήσεων για αποφυγή παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσεως! – αλλά η ίδια η επίσημη προειδοποίηση προς τα Ελληνικά τάνκερ που βρίσκονται στον Κόλπο  (πάνω από μια ντουζίνα…) δείχνει πώς θα πορευθεί η αγορά τους μήνες που έρχονται.

Επιστροφή, όμως, στις κυρίως Ευρωπαϊκές κυρώσεις και στο κλίμα στην πρώτη ημέρα της Κορυφής των «27»: η ουσία της Ευρωαπόφασης για τις κυρώσεις, εκεί που ήταν να αποτελέσει ανάδειξη της από κοινού πορείας της ΕΕ προς ρύθμιση των σχέσεων με την Ρωσία (έστω και υπό αμερικανική/ΝΑΤΟϊκή «ενθάρρυνση»), τελικώς κατέληξε να τονίσει το πόσο βαθιά διακρατική είναι – εδώ – η ιστορία. Δεν αναφερόμαστε μόνον στο πώς η Ουγγαρία/ο Βίκτορ Όρμπαν υπαγόρευσε εξαιρέσεις και ειδικές ρυθμίσεις. κυρίως πρέπει να δούμε πώς η Γερμανία και η Πολωνία, οι οποίες επίσης τροφοδοτούνται με Ρωσικό αργό μέσω αγωγού Ντρούζμπα, «προσέφεραν» αυτοδέσμευση σταδιακής διακοπής των εισαγωγών της – ώστε να έχει νόημα όλη αυτή η υπόθεση του Ευρωπαϊκού εμπάργκο για το πετρέλαιο.

Η ύψωση του πολιτικού προφίλ σχετικά με το πετρελαϊκό εμπάργκο άφησε προς στιγμήν σε δεύτερο πλάνο την – ακόμη πιο καίρια! – συζήτηση για το ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο (μην το ξεχνούμε…) αποτελεί τον βασικό παράγοντα ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από την Ρωσία. Και, βέβαια, η περικοπή «τεράστιας πηγής χρηματοδότησης για την πολεμική μηχανή της Ρωσίας» κατά Σαρλ Μισέλ /Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα κριθεί τελικώς από την πορεία των τιμών του αργού και του φυσικού αερίου υπό τις νέες συνθήκες. Διότι το άλλο Ευρωπαϊκό εγχείρημα, της απαγόρευσης συναλλαγών με συνθήκες πληρωμής …που ενισχύουν το ρωσικό ρούβλι, σιωπηρά έχει εγκαταλειφθεί.

Κατά τα άλλα, η απόφαση της Κορυφής για συνεισφορά της ΕΕ «27» με 9 δις ευρώ (εντός της φετινής χρονιάς) για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας – έναντι των 40 δις που ήδη ψηφίστηκαν από το Αμερικανικό Κογκρέσσο – συνοδεύθηκε, κατά πάγια ευρωπαϊκή πρακτική, από εμπλοκή για το αν θα πρόκειται για δάνεια μόνον, ή και για grants! Συζήτηση που αποτελεί τροχιοδεικτική βολή για το πώς θα πορευθεί, τώρα, η συζήτηση για ανεύρεση Ευρωπαϊκής απάντησης στην εσωτερική κρίση με την απογείωση των ενεργειακών τιμών: όπως με απρόσμενη ευθυκρισία επέμενε στην Κορυφή ο Έλληνας Πρωθυπουργός, αν δεν υπάρξει στήριξη σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά, τότε η όποια κοινωνική στήριξη στην βοήθεια προς Ουκρανία, σε εμπάργκο κλπ. κινδυνεύει να εξατμισθεί.

Να δούμε την συνέχεια. Όμως οι αρχικές απλοϊκές προσδοκίες ότι μέσα από την Ουκρανική κρίση η «Ευρώπη» θα προχωρούσε την ενοποιητική/ομοσπονδιωτική της διαδικασία (κατά το πρότυπο της ανταπόκρισης της κρίσης της πανδημίας) μάλλον θα πρέπει να ξανακοιταχτούν. Εν τω μεταξύ, παρά την μεγάλη οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ προς το Κίεβο, ο Πρόεδρος Μπάϊντεν, απέκλεισε τον εξοπλισμό της Ουκρανίας με οπλικά πυραυλικά συστήματα MLRS δυνάμενα να πλήξουν στόχους εντός Ρωσικού εδάφους – καίριο αίτημα Ζελένσκι – δείχνοντας τον δρόμο προς διαπραγματεύσεις χωρίς επανισορρόπηση των δυνάμεων επί του πεδίου.