Η αντιπαλότητα του Belt and Road με το BBBW

και κάποιες μνήμες Σχεδίου Μάρσαλ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Είναι μια αντιπαλότητα που σιγοβράζει – όσο κι αν η ουσία της δεν ανταποκρίνεται  αληθινά στο στερεότυπο του «νέου Ψυχρού Πολέμου» – μεταξύ των ΗΠΑ (που προσπαθούν να οργανώσουν μιαν συστράτευση της Δύσης πίσω τους) και της Κίνας (που επιδιώκεται να θεωρηθεί ο καινούργιος στρατηγικός αντίπαλος). Επεισόδια όπως η πρόσφατη σύμπηξη συμμαχίας ΗΠΑ-Βρετανίας-Αυστραλίας/AUKUS, με σαφή γεωστρατηγικό στόχο την ανάσχεση/containment της Κίνας σε Ειρηνικό και Ινδικό, ή νωρίτερα του QUAD με Ινδία, Ιαπωνία και Αυστραλία να συμπαρατάσσονται με τις ΗΠΑ σε κάπως ευρύτερη λογική (ακόμη παλιότερη ήταν η συμπαράταξη «Five Eyes», με ΗΠΑ, Καναδά, Βρετανία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και αντικείμενο την «συλλογή πληροφοριών) που έφεραν την Κίνα στην προσπάθεια να ενταχθεί στην CPTPP, δηλαδή την Συνολική και Προοδευτική Συμφωνία για Συνεργασία στον Ειρηνικό (Αυστραλία, Καναδάς, Χιλή, Ιαπωνία, Μαλαισία, Μεξικό, Περού, Σιγκαπούρη, Βιετνάμ) λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του AUKUS, αποτελούν το φόντο μιας συνολικότερης διαμάχης.

Η οποία, όσο κι αν ενδύεται επιμελημένα γεωστρατηγικό ένδυμα, ή αν προσλαμβάνει διακηρυκτικά στοιχεία ασφαλείας, δεν παύει να έχει ως φόντο βαθύτερες οικονομικές αντιπαλότητες. Και, πίσω/πέρα απ’ αυτές, ιδεολογικές αναβιώσεις. Η CPTPP είναι ούτως ή άλλως εμπορικού χαρακτήρα – ευθέως. Ωστόσο ενδιαφέρει να σημειώσει κανείς το πώς, στην πρόσφατη παρουσία του στην Ευρώπη, λίγο με 620 και λίγο με COP 26, ο Πρόεδρος Μπάιντεν φρόντισε να αναβαθμίσει την προσπάθεια να δημιουργήσει ένα «μέτωπο των Δημοκρατιών» απέναντι στο αυταρχικό μοντέλο που (θεωρεί ότι) αντιπροσωπεύει η Κίνα.

Σ’ αυτήν την προσπάθεια, ο Μπάιντεν ξιφούλκησε εναντίον του μοντέλου του “Belt and Road” / «Νέου Δρόμου του Μεταξιού», δηλαδή του πελώριου σχεδίου ανάπτυξης υποδομών με Κινεζική πρωτοβουλία και χρηματοδότηση (εκτιμώμενο κόστος 4-8 τρισεκατομμύρια δολάρια) που ξεκινώντας από την Ν.Α. Ασία καταλήγει στην Ευρώπη (δικό μας σημείο διεπαφής η Cosco/Πειραιάς, αλλά και η State Grid/ΑΔΜΗΕ). Υποστηρίζοντας ότι αυτή η πρωτοβουλία βαραίνει τις χώρες τις οποίες «βοηθάει» με δημόσιο χρέος, ή πάλι ότι τροφοδοτεί διαφθορά, ο Μπάιντεν/οι ΗΠΑ καλούν σε συστράτευση πίσω από το BBBW ή B3W/Να ξαναχτίσουμε έναν Καλύτερο Κόσμο (με έμφαση στην πράσινη μετάβαση και του τομέα της υγείας πέραν των παραδοσιακών υποδομών, χωρίς αναφορές σε κόστος πέραν ενός «θα λειτουργήσει ως καταλύτης κινητοποίησης για εκατοντάδες δις. δολαρίων»). Σ’ αυτό ζητά την συνεργασία και στήριξη των δημοκρατιών/των G7 «ώστε να συμβάλουμε στην στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, αντί να τους υπαγορεύσουμε [αναπτυξιακά] σχέδια από μακριά. έτσι, θα εξασφαλίσουμε το καλύτερο αποτέλεσμα για όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη».

Είναι λίγο περίεργο να διαβάζει κανείς αυτό το επιχείρημα, αν και έχει μια βάση στο ότι το σχέδιο Belt and Road και «δένει» τις χώρες όπου δημιουργείται υποδομή στο Κινεζικό άρμα (πρώτιστα το εμπορικό…), και πολλή διαφάνεια δεν φροντίζει να εξασφαλίζεται, και τις τοπικές ελίτ (πάντως στις φτωχότερες χώρες) φροντίζει να παίρνει με το μέρος του τις ελίτ μέσω των αδιαφανών χρηματοδοτήσεων που επιτρέπουν (στις ελίτ) να καρπούνται μέρος της ωφέλειας.

Πού το περίεργο; Ότι πριν κάποιες δεκαετίες, ταυτόσημα επιχειρήματα επιστρατεύονταν – βέβαια, από πιο Αριστερά!… – για να επικριθεί η αναπτυξιακή λογική του Σχεδίου Μάρσαλ στην μεταΠολεμική Ευρώπη. Πάντως στην Ελλάδα του ΄46 – ‘ 60.