Με τον διεθνή ορίζοντα σκοτεινό και την απειλή «θα έρθουμε νύχτα» να επικρέμαται πάνω από το Αιγαίο, στενεύουν τα περιθώρια στο εσωτερικό για ενδοσκόπηση και τοξικότητα

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2022, τ.1025

AΝΑΛΥΣΗ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Σκωτσέζικο ντους γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ενώ υπήρχαν κάποια δείγματα μείωσης της έντασης μετά τη συνάντηση των επικεφαλής CIA και FVR (στην Άγκυρα), μετά και την τοποθέτηση Μπάιντεν/Σι στο περιθώριο του G-20 (στο Μπαλί), «χτύπησε κόκκινο» με την είδηση ότι πύραυλος έπεσε σε πολωνικό έδαφος, στα σύνορα με την Ουκρανία. Μέχρι και επίκληση του άρθρου 4 του ΝΑΤΟ (διαβούλευση όταν απειλείται η ασφάλεια ενός των μερών) υπήρξε. Πλην, ήδη ο πρόεδρος Μπάιντεν οδήγησε σε αποκλιμάκωση, ενώ φάνηκε ότι το πλήγμα προήλθε από αντιαεροπορικό πύραυλο που αναχαίτιζε ρωσική ομοβροντία κατά της Ουκρανίας

Δυο εκλογικές αναμετρήσεις που καταγράφηκαν στην διεθνή σκακιέρα διεκδικούν άμεση επίπτωση στην διαχείριση των Ελληνικών πραγμάτων – στο άμεσο μέλλον, ενδεχομένως. Η πρώτη αναμέτρηση ήταν οι ενδιάμεσες εκλογές/midterms στις ΗΠΑ, που έφεραν Ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στην Βουλή των Αντιπροσώπων με διατήρηση του ελέγχου των Δημοκρατικών στην Γερουσία (βέβαια με επαναληπτικές στην Τζώρτζια, αρχές Δεκεμβρίου). «Κρατήθηκαν» οι Δημοκρατικοί, δεν ενισχύθηκε με «κόκκινο κύμα» ο Τραμπισμός – όμως η αβεβαιότητα παραμένει.

Η δεύτερη αφορούσε το Ισραήλ, όπου μετά απ’ αυτό που απεδείχθη σύντομο διάλειμμα ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ξαναβρέθηκε στο πηδάλιο της χώρας.

Δεδομένη η αυξανόμενη ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο – και πάντως στα Ελληνοτουρκικά, όπου πλέον η φραστική πλειοδοσία απειλών από την τουρκική ηγεσία έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο, π.χ. με αναφορές στην εμβέλεια πυραύλων τουρκικής κατασκευής μετά το «θα έρθουμε νύχτα», κατέληξε μέχρι σε άρνηση εισόδου στη Σμύρνη στον περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απ. Τζιτζικώστα. Οπότε, το πώς θα διαμορφωθεί τώρα η «ματιά» των βασικών παικτών όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία. Και από μεν την πλευρά της Ιερουσαλήμ η επαναφορά Νετανιάχου υπόσχεται να ανακόψει την επιταχυνόμενη επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα των τελευταίων μηνών – αν δηλαδή η Ελλάδα χειριστεί με τακτική επιδεξιότητα τη συνέχιση της στρατηγικής που έχει διαμορφώσει ιδίως με Αίγυπτο-Κύπρο-Ισραήλ. Όμως, από την πλευρά της Ουάσινγκτον, οι νέες ισορροπίες θα αργήσουν να καταγραφούν στην πράξη. Πάντως η λογική του «εμείς έχουμε τον Μπομπ Μενέντεζ, άρα τα F-16 δεν θα τα λάβει η Άγκυρα» καλό θα ήταν να συγκρατηθεί.

Πάντως, το Κογκρέσο συνεχίζει μέχρι τον ερχόμενο Ιανουάριο με την έως τώρα σύνθεσή του. Ο δε, έστω lame duck, πρόεδρος Μπάιντεν δεν παύει να διαθέτει τα περιθώρια προεδρικών χειρισμών στην εξωτερική πολιτική. Όλα αυτά, ασφαλώς, με δεδομένο ότι η βασική αμερικανική γραμμή δεν παύει να είναι εκείνη που εξέφρασε ο πρέσβυς στην Αθήνα Τζορτζ Τσούνης: «Η πρωτεύουσα αρχή είναι Ελλάδα και Τουρκία να επιλύσουν τις διαφορές τους διπλωματικά και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο» – ενώ στο άβολο ερώτημα τι θα έκαναν οι ΗΠΑ σε περίπτωση ανάφλεξης/απρόκλητης επίθεσης, η απάντηση ήταν: «Ο ελληνικός στρατός είναι ικανός να προστατεύσει την πατρίδα». Λιγότερο διπλωματική, εξίσου σαφής, η αποστροφή του επίτιμου Α/ΓΕΕΘΑ και συμβούλου του Αλέξη Τσίπρα, Βαγγέλη Αποστολάκη: «Σε περίπτωση σύγκρουσης η Ελλάδα θα μείνει μόνη της […]. Οι πόλεμοι δεν μπορεί κανείς να προβλέψει πόσο θα κρατήσουν». Θέση που δεν απέχει και τόσο από της Ντόρας Μπακογιάννη το παλαιότερο: «Αν πάμε σε πόλεμο, θα είμαστε μόνοι μας […]. Διπλωματικά πάντως, μόνοι δεν είμαστε».

Μπροστά σ’ αυτό το φόντο, εκ νέου ανακίνηση θέματος επέκτασης στα 12 μίλια των ελληνικών χωρικών υδάτων: τη θέση αυτή έχει υποστηρίξει και η αξιωματική αντιπολίτευση, με την κυβέρνηση να τηρεί επιφυλακτική στάση. Ωστόσο, απτή και η απόφαση –με κάπου 10 χρόνια καθυστέρηση, βέβαια– να ξεκινήσουν έρευνες για φυσικό αέριο (από την αμερικανική Exxon Mobil και τα ΕΛΠΕ, μετά την αποχώρηση της γαλλικής TOTAL) στα νοτιοδυτικά της Κρήτης. Ο Νόμος Μανιάτη, ν.2001/2011, με την αναφορά του στη μέση γραμμή οσάκις δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης –εδώ: με τη Λιβύη– έζησε μια περίοδο συζητήσεων/διαπραγματεύσεων για διμερή οριοθέτηση ΑΟΖ μέχρι το 2014, ύστερα σιωπή. Το γεγονός ότι μείζων διεθνής παίκτης όπως η ExxonMobil προσέρχεται, για την ώρα για σεισμικές έρευνες με την προοπτική γεωτρήσεων στο βάθος, έχει το ενδιαφέρον του. Με δεδομένη όμως την πρόσφατη τουρκολιβυκή συμφωνία για έρευνες ανατολικότερα, η κατάσταση αποκτά σασπένς.

Πώς συντονίζονται τα μέτωπα αντιπαράθεσης στο εσωτερικό

Η εικόνα αυτή του εξωτερικού περίγυρου θα οδηγούσε λογικά σε αναζήτηση συσπείρωσης στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Δικαιώνοντας το στερεότυπο της διχαστικότητας/συγκρουσιακότητας, που εν συνεχεία οδηγείται σε αδυνάτισμα της διεθνούς θέσης, προκύπτει το αντίθετο. Εκεί λοιπόν που στον θεμελιώδη προσανατολισμό στο διεθνές πεδίο είχε εξασφαλισθεί μια (συνολικά) ενιαία γραμμή –το καταγράφουμε με τις κεντρικές τοποθετήσεις όσον αφορά την καταδίκη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, το είδαμε τα τελευταία χρόνια στις περιφερειακές συμμαχίες, το βλέπουμε στο θέμα των σχέσεων με Τουρκία με αιχμή τα 12 μίλια, το βλέπουμε στο θέμα των εξοπλισμών (με ορισμένες διαφοροποιήσεις, όμως χωρίς αντίθεση), το διαπιστώνουμε και σχετικά με τις έρευνες για υδρογονάνθρακες– έχει έρθει να εγκατασταθεί το ζήτημα των παρακολουθήσεων/υποκλοπών/«επισυνάψεων». Με επίφαση νομιμότητας μέσω ΕΥΠ, πολύ πιο ζωηρά με τα παράνομα λογισμικά τύπου Predator και Pegasus. Εδώ, η κεντρική κυβερνητική στάση άρνησης σοβαρών εξηγήσεων και η πιεστική αντιπολιτευτική ανάδειξη του θέματος (αιχμή προεκλογικής τακτικής) φέρνει ήδη δυσάρεστες/δυσοίωνες επιπτώσεις. Επικριτική ματιά θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Επιτροπή PEGA του Ευρωκοινοβουλίου, ήδη όμως και Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σταδιακά, δυσπιστία όλο και ευρύτερων τμημάτων των διεθνών μίντια απέναντι στην Ελλάδα του 2023.

Κατά τα άλλα, με δύο πολιτικές καταθέσεις άγεται στο τέλος της όσον αφορά τα οικονομικά η πολυτάραχη χρονιά του 2022. Παρά τον επικοινωνιακό χρωματισμό της, βαθύτερα πολιτική είναι η καμπάνια του Αδώνιδος Γεωργιάδη για το «καλάθι του νοικοκυριού» προκειμένου να συγκρατηθεί η σταθερή, ζωηρή και οριζόντια αύξηση των τιμών στα ράφια των σούπερ μάρκετ (ο απόλυτος ορισμός της βιωμένης ακρίβειας, μαζί με την άνοδο των τιμών της ενέργειας αλλά και των ενοικίων). Προβολή της θέσης: «Ό,τι μπορούμε κάνουμε! Δείτε το!» που ξεκίνησε με τα συστήματα επιδοτήσεων τύπου Fuel Pass/Power Pass στο vouchers/gov κ.ο.κ. Επίσης, επιστράτευση του ψηφιακού μοντέλου που εισφέρει η πλατφόρμα e-katanalotis, η οποία παραπέμπει στην αντίστοιχα πολιτική λειτουργία των ψηφιακών καινοτομιών που εγκατέστησε στην καθημερινότητα η «εποχή Πιερρακάκη».

Η δεύτερη κατάθεση, πιο χαμηλότονη και αρχικώς τεχνική, ήρθε από τον Γιάννη Στουρνάρα. Αυτός –μιλώντας στο POLITICO– επεξηγούσε την προοπτική για πάνω από τις προσδοκίες αναπτυξιακή επίδοση του 2022 (έως και 6% αύξηση ΑΕΠ αντί πρόσφατης σχετικά πρόβλεψης για 3,2%…), με αναφορά στις «πολύ υψηλότερες εισπράξεις από τον τουρισμό». Αλλά και από τον άλλο μεγάλο λευκό ελέφαντα της ελληνικής (πάντως) οικονομίας: «Όπως φαίνεται, οι καταναλωτές ξόδεψαν επιθετικά όλες τις αποταμιεύσεις που είχαν συσσωρεύσει κατά τη διάρκεια της πανδημίας». Αν, τώρα, φέρει κανείς σε λειτουργική επαφή τα δύο αυτά επίπεδα προσέγγισης, έχει μπροστά του δύο συμπεράσματα για το πού θα διαμορφωθεί η ισορροπία των επόμενων μηνών. Το αν το γύμνασμα Γεωργιάδη θα οδηγήσει σε συγκράτηση των τιμών θα το διαπιστώσει άμεσα/αδιάψευστα η κάθε νοικοκυρά – το κάθε σπίτι (ανεξαρτήτως επικοινωνιακής κάλυψης). Όμως, σε ένα ουσιαστικότερο επίπεδο, το αν τελικά θα ανακοπεί η κούρσα των τιμών θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον η προθυμία για μετατροπή αποταμιεύσεων σε άμεση κατανάλωση (stocks to flows), όπως την επεσήμανε ο Γιάννης Στουρνάρας, θα φθάσει σε μια οροφή.

Πέραν τούτου, όμως, υπάρχει και το πιο διαρθρωτικό που επεσήμαινε (στην Καθημερινή και σταθερά στο KReport) ο Κώστας Καλλίτσης: Αυτή τη φορά, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, ένας πληθωρισμός νέας εποχής αναπτύσσεται ως πληθωρισμός επιχειρηματικών περιθωρίων και κερδών. Ειδικότερα στην ελληνική περίπτωση, με τον συνδυασμό ολιγοπωλιακών δομών και διαχειριστικής/κυβερνητικής επανάπαυσης ως προς τη λειτουργία της αγοράς, αυτή η διάσταση βαραίνει ιδιαίτερα. Το διαβόητο «καλάθι της νοικοκυράς» κινδυνεύει να αποδειχθεί τρύπιο και εξ αυτού του λόγου…

Αυτό ακριβώς έρχεται να διασυνδεθεί με τη διάβρωση του εισοδήματος των εργαζομένων – και μάλιστα των πιο πιεσμένων. Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, έχουμε ένα σοκαριστικό 40% απώλειας για όποια νοικοκυριά βρίσκονται με μηνιαίο εισόδημα κάτω των 750 ευρώ. Ποσοστό που αποκλιμακώνεται σε μειώσεις μέχρι 9% όσο τα εισοδήματα ανεβαίνουν – και μέχρι τα 3.500 ευρώ/μήνα.

Όσον αφορά για τη συμπεριφορά του ΜΕΣΟΥ μισθού, αυτόν το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ τον βρίσκει να μειώνεται τόσο σε πραγματικούς (δηλαδή μετά την επίδραση του πληθωρισμού) όσο και σε ονομαστικούς όρους. Η πραγματική υποχώρηση πλησίαζε (το α΄ 3μηνο του 2022) το -4,5%, ενώ η ονομαστική το -12%. Πέρα δε από την πίεση του πληθωρισμού στα εισοδήματα, η μελέτη δείχνει και προς μια κατεύθυνση αύξησης της απασχόλησης στα χαμηλότερα μισθολογικά κλιμάκια. Διόλου παράξενο μετά την πολυετή μνημονιακή αποσάθρωση της αγοράς εργασίας…