«Όλα πρέπει να αλλάξουν, για να μείνουν όλα ίδια»

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2022, τ.1014

AΝΑΛΥΣΗ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

 

Υπάρχουν δύο εκδοχές του τι θα προκύψει στην πορεία της πανδημίας του SARS-CoV-2 μετά και την παραλλαγή Όμικρον, η οποία ταχύτατα απωθεί τη Δέλτα, που ήδη είχε κυριαρχήσει ανά τον κόσμο. Η πρώτη εκδοχή θέλει την ίδια παραλλαγή να είναι μεν περισσότερο μεταδοτική, αλλά να οδηγεί σε ελαφρύτερη νόσηση – και να αντιμετωπίζεται από τα διαθέσιμα εμβόλια. Την εκδοχή αυτή στήριξαν τα πρώτα ευρήματα επιδημιολογικών μελετών στη Νότια Αφρική, όπου ξεκίνησε η Όμικρον, αλλά οι εκεί πληθυσμοί είναι ούτως ή άλλως κατά πολύ νεότεροι… Η δεύτερη εκδοχή κάνει λόγο για ένα κύμα που θα σαρώσει τώρα, επιταχυνόμενο, την υφήλιο και θα θέσει υπό πίεση συστήματα υγείας και κοινωνίες με αστάθμητη τελική έκβαση.

Την πρώτη στήριξε με δημόσιες δηλώσεις του ο επικεφαλής της Pfizer Άλμπερτ Μπουρλά, που άλλωστε γενικώς είναι στην αισιόδοξη εκδοχή καθώς η εταιρεία (με βάση το ερευνητικό υπόβαθρο της BioNTech) βρίσκεται στην τελευταία φάση προώθησης του αντι-ϊικού φαρμάκου Paxovid για την Covid-19. Λίγο παραπέρα βρίσκεται το Molnupiravir της Merck. Τη δεύτερη έχει περισσότερο αναφέρει ο ομόλογος του Μπουρλά στη Moderna Στέφαν Μπανσέλ, ο οποίος μάλιστα αναφέρθηκε (και αυτό άρχισε να διαδίδεται σαν φωτιά στη σαβάνα) στο ενδεχόμενο «υπερ-μετάλλαξης», όσο τώρα η Όμικρον θα συναντά τη Δέλτα…

Φυσικά, οι δύο αυτές εναλλακτικές προβολές στο μέλλον αλέθονται από τα πολιτικά συστήματα και τις υγειονομικές υπηρεσίες. Ο ΠΟΥ δήλωσε με έμφαση: «Ανησυχούμε για το γεγονός ότι οι άνθρωποι θεωρούν την Όμικρον ήπια». Ο πρόεδρος Μπάιντεν, για να πάρουμε ένα παράδειγμα, ξεκίνησε με το «είναι λόγος ανησυχίας, όχι όμως αιτία πανικού» – ύστερα ταράχθηκε εμφανώς. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν –σε μια προσπάθεια να δείξει συντονιστικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής– είχε ξεκινήσει με το «πρέπει να κερδίσουμε χρόνο».

Όμως η δύσμοιρη η πραγματικότητα δίνει τους δικούς της τους ρυθμούς: ενώ αρχικά υπήρξε διστακτικότητα λήψης πρόσθετων μέτρων από Αυστρία (τα πιο έντονα) μέχρι Βρετανία (αρχικά χαλαρότερα), πέραν των πρωτοβουλιών, πέραν περιορισμού των κινήσεων στα σύνορα λόγω Όμικρον, εν συνεχεία επιχειρήθηκε αυστηροποίηση όσο προχωρούσε ο Δεκέμβριος για να σωθούν οι γιορτές. Στην Ελλάδα, ήδη από τα μέσα Δεκεμβρίου έχουμε περιορισμό των εισόδων στη χώρα από το εξωτερικό με την απαίτηση αρνητικού PCR τεστ.

Σε εμάς λοιπόν, το διαβόητο «τελευταίο μίλι» που υποτίθεται ότι διανύουμε από τον Φεβρουάριο του 2021 διαρκεί και διαρκεί! Η κοινή γνώμη δείχνει να έχει συνηθίσει σε μια κατάσταση όπου η συγκράτηση των καταγραφόμενων κρουσμάτων συνδυάζεται με 100 νεκρούς κάθε μέρα (η οροφή ήταν 130 νεκροί)· την ίδια στιγμή με άρθρο Σ. Τσιόδρα/Θ. Λύτρα στο Scandinavian Journal of Public Health καταγράφηκε μια φρικτή αλήθεια – διασωλήνωση εκτός Αττικής σημαίνει 35-40% αυξημένη θνητότητα, ενώ η πιθανότητα θανάτου εντός ΜΕΘ αυξάνεται κατά 25% όταν οι διασωληνωμένοι είναι άνω των 400 (τη στιγμή αυτή, διαμορφώνονται περί τους 700).

Πρώτο, ενδιάμεσο, συμπέρασμα: την ώρα που θεωρούσαμε ότι μπαίνουμε στο 2022 με όσο-και-να ‘ναι θετικές προοπτικές, αρχίζει να τίθεται ζήτημα του πότε θα αρχίσει –αληθινά όμως– το 2022!

 

Το μετέωρο βήμα της οικονομικής πολιτικής

Κατοπτρισμός αυτής της κατάστασης, η διαμόρφωση της εικόνας στις οικονομίες – και στην επιχειρούμενη οικονομική πολιτική. Το ενδεχόμενο να αποδειχθεί λάθος η σπουδή που υπήρξε αρχικά να θεωρηθεί η επανεμφάνιση του πληθωρισμού –διεθνώς, αλλά πρώτιστα στις ΗΠΑ ή πάλι στη Γερμανία, όπου κρίνονται οι κινήσεις– προσωρινό φαινόμενο. Χαρακτηριστική η κριτική που άσκησε, «από την αγορά», ο Μοχάμεντ Ελ-Εριάν (τώρα επικεφαλής της Allianz, τον θυμόμαστε ως ριζοσπαστική φωνή ήδη την εποχή της ελληνικής κρίσης) κατά της Fed, η οποία αρχικά χαρακτήρισε «παροδικό» τον αυξημένο πληθωρισμό, απευθύνοντας έκκληση να ανακτηθεί «ο έλεγχος του αφηγήματος».

Πάντως, με δεδομένη τη στάση της Fed στη σύνοδό της του Δεκεμβρίου, να φέρει νωρίτερα (από τον Ιούνιο στον Μάρτιο 2022) τη λήξη του προγράμματος στήριξής της επιταχύνοντας τη μείωση των αγορών ομολόγων κ.λπ. και με προοπτική κλιμακωτής αύξησης των επιτοκίων κατά 0,75% μέσα στη χρονιά και με δεδομένη έναντι αυτού την (αρχικά πάντως) υπερψύχραιμη αντίδραση των αγορών, μια αίσθηση εκκρεμότητας παραμένει.

Στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όπου η λήξη του PEPP/της στοχευμένης ποσοτικής χαλάρωσης λόγω πανδημίας είναι δεδομένη για τον Μάρτιο του 2022, δόθηκε επίσης σήμα αυστηροποίησης με προοπτική αύξησης επιτοκίων, χωρίς να εντυπωσιαστεί ουσιαστικά η αγορά. [Για την Ελλάδα, επιτυχία Στουρνάρα αυτό, επιφυλάσσεται ευνοϊκή για την κατάστασή της μεταχείριση.]

Όλα αυτά, όμως, αποτελούν μόνον πλαισίωση. Η βασική αρχή που έχει επανέλθει στο τραπέζι για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της συνεχιζόμενης –όπως είδαμε παραπάνω– πανδημίας των μεταλλάξεων του SARS-CoV-2 είναι η κάθε χώρα να κάνει ό,τι κρίνει/ό,τι αντέχει! Ο δημοσιονομικός μοχλός επανέρχεται, σίγουρα βέβαια με το Ταμείο Ανάκαμψης να λειτουργεί υποβοηθητικά. [Επειδή μόλις αναφερθήκαμε στο Ταμείο Ανάκαμψης: ήδη το πρώτο μπλοκάρισμα στη ροή πόρων του Ταμείου προς μια Ελλάδα η οποία έκανε ό,τι γινόταν προκειμένου να επισπεύσει καταγράφεται. Ομοίως και με το τωρινό ΕΣΠΑ. «Γραφειοκρατία Βρυξελλών»; Μακάρι να ‘ναι μόνον αυτό…]

Για να επικεντρωθούμε στα δικά μας, η τωρινή διαχείριση της κατάστασης που φέρνει η συγκυρία της μετάβασης από Δέλτα σε Όμικρον, όπως προέκυψε και από τη συζήτηση για τον Προϋπολογισμό 2022, βασίζεται στην προσδοκία/ελπίδα ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του β΄ 6μήνου του 2021, που επιτρέπει πρόβλεψη στην περιοχή του 7% για το σύνολο έτους και που δημιουργεί μέχρι υπερβάσεις στις εισπράξεις δημοσιονομικών εσόδων, δίνει βάση για την πρόβλεψη ανάπτυξης 4,5% για το 2022. Θα επιτρέψει αυτό να προσπεραστεί (και) η τωρινή αναταραχή; Θα αρκέσει;

Η αίσθηση της ακρίβειας, εν τω μεταξύ, με αιχμή αλλά με διόλου αποκλειστικό πεδίο τις τιμές ενέργειας/ηλεκτρικού/φυσικού αερίου, προσθέτει τα δικά της ερωτηματικά. Πάντως ήδη οι κάθε τόσο παρατάσεις μέτρων στήριξης (με ένα μικρό άγχος των υπευθύνων πολιτικής να διαφαίνεται πίσω από τις όλο και συχνότερες αναφορές σε εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια), αλλά και οι υποσχέσεις για δύο διαδοχικές αυξήσεις του κατώτατου μισθού μέσα στο 2022, δείχνουν συναίσθηση ότι ο λογαριασμός δεν βγαίνει. Πάντως όχι εύκολα.

Συνολικά, και εδώ διαμορφώνεται μια κατάσταση αναμονής, που δεν «επιτρέπει» στο 2022 να αρχίσει με έναν σαφή βηματισμό.

Οι πολιτικές διαστάσεις της αβεβαιότητας

Αυτό το κλίμα, μιας αβεβαιότητας που έχει τη ρίζα της στη συνεχιζόμενη πίεση της πανδημίας αλλά ανεβάζει στην επιφάνεια και τις (πολλές) λανθάνουσες συστημικές αδυναμίες της εποχής, αποτυπώθηκε στην έξοδο της χρονιάς –για παράδειγμα– στην Κορυφή της ΕΕ του Δεκεμβρίου.

Στο τραπέζι της Κορυφής βρέθηκαν ανόμοια αλλ’ εξαιρετικά πιεστικά πράγματα, όπως η προσπάθεια να δοθεί μια κοινή γραμμή αντιμετώπισης της πανδημίας με επελαύνουσα την Όμικρον (συζήτηση περί υποχρεωτικότητας των εμβολιασμών)· η έναρξη της συζήτησης για τη μεταβολή των ισορροπιών στην απαίτηση δημοσιονομικής αρετής/λιτότητας (περιπλέκει η εμμονή των πληθωριστικών φαινομένων στην ΕΕ και την Ευρωζώνη, με Γερμανία να μην μπορεί να πιστέψει το 5,2% που καταγράφηκε στο τέλος της χρονιάς)· η από κοινού ανησυχία για τις ενεργειακές προοπτικές, από πλευράς εφοδιασμού και τιμών (λέγε με Nord Stream 2)· η αρχή συζήτησης για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ (με τη συνήθη μεγαλοστομία περί «Στρατηγικής Πυξίδας» να αναμετράται π.χ. με την αμηχανία για την Ουκρανία). Μόνον όποιος ζει την οφθαλμαπάτη μιας ΕΕ που προσεγγίζει τη φάση Πολιτικής Ένωσης μπορεί να πιστεύει ότι υπάρχει ουσιαστική δυνατότητα προόδου στα μέτωπα αυτά. Πλην εκδήλωσης προθέσεων –και ανταλλαγής απόψεων και πληροφοριών: εδώ, ο ημέτερος Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αληθινά ουσιαστικά πράγματα να μεταφέρει από τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Πούτιν (αλλά και την πιο πρόσφατη Τριμερή Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ)– γι’ αυτό άλλωστε υπάρχουν και τα γεύματα και δείπνα της Κορυφής.

Όσον αφορά την αδυναμία να υπάρξουν λειτουργικές αποφάσεις, αρκεί να θυμηθεί κανείς την εξ αναβολής και αναβολής και αναβολής παραπομπή –σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών: τουλάχιστον αυτό το φρόντισαν!…– της συζήτησης περί ενδεχόμενων κυρώσεων (ή έστω «μέτρων») κατά της Τουρκίας για τη συμπεριφορά της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μάλλον και εδώ, δηλαδή στα πολιτικά της Ευρωσυζήτησης, βλέπει κανείς το 2022 να διστάζει να ξεκινήσει. Οπότε, τα μικρότερα δικά μας, π.χ. με τη νέα ηγεσία του ΚΙΝΑΛ/ΠΑΣΟΚ, μάλλον θυμίζουν τρικυμία στο φλιτζανάκι του καφέ.