Η δημιουργία στρατοπέδων και ο εκτροχιασμός των ελληνοτουρκικών

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούλιος 2022, τ.1020

AΝΑΛΥΣΗ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Ζούμε –μεσοκαλόκαιρο του 2022– στην ακόμη ταλαιπωρημένη, πολλαπλά, Ελλάδα την πραγματικότητα της εγκατάστασης σε προεκλογικό κλίμα. Η πρωθυπουργική επιμονή ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν στο τέλος της άνοιξης του 2023 (όταν η χώρα, εκτιμά, θα έχει ξαναπετύχει την επενδυτική βαθμίδα, θα έχει δε ζήσει και μια τουριστική χρονιά-ρεκόρ) συνδυάζεται με τα ακριβώς αντίθετα σημάδια απ’ όλο το πολιτικό φάσμα. Με πρωτοστατούντες βασικούς συντελεστές του κυβερνητικού στρατοπέδου, με πλειοδοτούντα τα κόμματα της Αντιπολίτευσης αλλά και με πλημμυρίδα μέτρων και ρυθμίσεων με προεκλογικό χρώμα: συνεπώς, είτε ζούμε σε άμεσο εκλογικό χρόνο είτε θα ζήσουμε μια μακρά και τοξική προεκλογική χρονιά.

Είναι παράξενο, αλλά κάτι ανάλογο –εκκρεμότητα με υπόσχεση/απειλή εξελίξεων– ζούμε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν –περίπου ντυμένη ουκρανική σημαία– να «υπόσχεται» καθεστώς υποψήφιας χώρας, τη στιγμή που όλοι γνωρίζουν ότι η «ένταξη» βρίσκεται χρόνια και χρόνια μακριά. Πλην όμως, η επιταγή «να βρεθούν από τη σωστή πλευρά της Ιστορίας» φαίνεται ότι οδηγεί και πολύ ουσιαστικότερους παίκτες του διεθνούς συστήματος σ’ αυτή τη στροφή: η κοινή παρουσία Μακρόν-Σολτς-Ντράγκι στο Κίεβο (κι αμέσως μετά, ασθμαίνουσα η προσέλευση Μπόρις Τζόνσον, φορέα του «να προετοιμασθούμε να πολεμήσουμε για μιαν ακόμη φορά στην Ευρώπη»…) δείχνει ότι η δημιουργία στρατοπέδων είναι η εικόνα του αύριο. Αξίζει κανείς να πάει ένα βήμα πίσω και να δει την έκβαση των γαλλικών εκλογών, όπου δεν είναι μόνον η απώλεια της αυτοδυναμίας από την παράταξη του Εμανουέλ Μακρόν ή η εγκατάσταση της Αριστεράς Μελανσόν ως αξιωματικής αντιπολίτευσης, αλλά και η άνοδος Λε Πεν που δείχνει προς νέα αβεβαιότητα.

Εν τω μεταξύ, η κίνηση των νημάτων στη Δύση από την αμερικανική πλευρά έχει σαφώς οδηγήσει από τις συμμαχίες των προθύμων –με ύπαρξη, παλιότερα, διστακτικών: κάποτε Γερμανίας και πάντως Γαλλίας– στην έννοια της κλειστής παράταξης (βέβαια, με ηχηρή διάψευση τη γείτονα Τουρκία). Η «τριπλέτα του Ιουνίου», της Κορυφής ΕΕ, της αντίστοιχης του ΝΑΤΟ και του G-7 (με παρουσία Βολοντίμιρ Ζελένσκι) αυτό ακριβώς αναδεικνύει. Ενώ, όπως φάνηκε και στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, η Ρωσία οικοδομεί μια παρουσία «απέναντι»· όπου μαζί με Κίνα και Ινδία βρίσκει κανείς εκείνο που κάποτε λέγαμε Τρίτο Κόσμο.

Και βέβαια, ενώ έτσι στήνονται τα γεωπολιτικά όρια με μια λογική στρατοπέδων, το κύμα πληθωρισμού, η ενεργειακή ανασφάλεια και ήδη η επισιτιστική κρίση λαμβάνουν υπόσταση. Εγκαθίστανται. Με τη «γραμμή άμυνας» των κεντρικών τραπεζών να αποδίδει ήδη εικόνες οικονομικής βύθισης, αν μη ύφεση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί όντως να επικαλείται ότι ήταν από τους πρώτους που το επεσήμανε: μήπως η ενεργοποίηση του εργαλείου/όπλου των κυρώσεων καταλήξει να τραυματίζει περισσότερο όσους τις επιβάλλουν, παρ’ ό,τι τη Ρωσία που στοχεύουν;

 

Η αγωνιώδης αναζήτηση αισιοδοξίας στο μέτωπο της οικονομίας

Τέτοια είναι η περιβάλλουσα των δικών μας εξελίξεων, στην ανήσυχη εδώ γωνιά του κόσμου.

Πρώτα, ματιά στην οικονομία: Η ισχυρή ανάγκη για ένα αισιόδοξο αφήγημα όσο προχωράει το 2022 μετά από τη διετία παγώματος της πανδημίας, που είχε διαδεχθεί το μακρότατο διάστημα των Μνημονίων, αλλά βρέθηκε τώρα και με την ανάγκη διαχείρισης της βιωμένης ακρίβειας και της ενεργειακής ανασφάλειας, οδηγεί σε παράδοξα. Παράδειγμα: Επιχειρείται να παρουσιαστεί ως μείζων επιτυχία ο τερματισμός της περιόδου της Ενισχυμένης Εποπτείας, ενώ ήταν δεδομένο ότι αυτή θα κάλυπτε με 3ετία μετά τη λήξη των Προγραμμάτων Προσαρμογής/Μνημονίων το καλοκαίρι του 2019. Το να διατηρηθεί η Ενισχυμένη Εποπτεία θα ήταν απόδειξη καταστροφικής μεταμνημονιακής διαχείρισης! Το γεγονός ότι ήρθε τώρα να εορτάζεται –περίπου– η λήξη της, και δη τη στιγμή που διατηρείται (πάλιν αυτονόητα) η Μεταπρογραμματική Επιτήρηση της ελληνικής οικονομίας από τον ESM, και τούτο πέρα από την κανονική παρακολούθηση από την Επιτροπή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, θα ‘πρεπε να ξαφνιάζει. Πάντως, στο άμεσο μέλλον κινήσεις με σημαντική δημοσιονομική διάσταση θα χρειάζονται σύμφωνη γνώμη Βρυξελλών. Το «δεν είμαστε πια το μαύρο πρόβατο της Ευρώπης» (Κυριάκος Μητσοτάκης) και το «ιστορική ημέρα για την Ελλάδα» (Χρήστος Σταϊκούρας) έρχονται και δένουν με το «αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα για την Ελλάδα» (Πάολο Τζεντιλόνι, Επίτροπος αρμόδιος για τα Οικονομικά) και με τη διαπίστωση της Έκθεσης του ESM ότι έχουν επιτευχθεί αρκετά από τα ορόσημα των μεταρρυθμιστικών υποχρεώσεων. Όμως… όλα αυτά συνέβαιναν τη στιγμή που η απόδοση του ελληνικού 10ετούς ομολόγου είχε αγγίξει το 4,7% και το spread του έναντι του αντίστοιχου γερμανικού Bund ξεπερνούσε τα 300 bps: δεν θα έπρεπε να οδηγεί σε αυτοσυγκράτηση; Αν μη τι άλλο, αποδόσεις του 10ετούς στη γειτονιά του 4,5% είχαμε την εποχή της «μεγάλης επιστροφής» του ΟΔΔΗΧ στις αγορές το 2014, ή πάλι στην έξοδο από το Μνημόνιο-3. Κι ας μην κοιτάξουμε πίσω στο 2009, στο ξεκίνημα της κρίσης…

Ενώ και τώρα-τώρα, προκειμένου να συγκρατηθεί η επικίνδυνη εξέλιξη στις αγορές για τα ομόλογα του Νότου (μην αυταπατώμεθα: το καμπανάκι χτύπησε όταν το ιταλικό 10ετές προσπέρασε ανοδικά το 4%…), η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα χρειάστηκε όχι μόνο να ενεργοποιήσει παρεμβάσεις με βάση την επαναγορά ομολόγων βάσει του προγράμματος ΡΕΡΡ/της πανδημίας, αλλά και να μουρμουρίζει περί νέου εργαλείου στήριξης των ομολόγων του Νότου προκειμένου να προστατευθεί η ενότητα της Ευρωζώνης.

Αν ήταν λίγο πιο συγκρατημένοι στην αναζήτηση αφηγήματος αισιοδοξίας, οι υπεύθυνοι της οικονομικής πολιτικής θα είχαν στραφεί περισσότερο στο γεγονός ότι ο (πρόσφατος ακόμη) Μάιος κατέγραψε συνέχιση στη βελτίωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης –που ως γνωστόν «φέρει» την ελληνική οικονομία– και στον δείκτη οικονομικού κλίματος του ΙΟΒΕ. Υπήρχε δε διαθέσιμο και το στοιχείο για άνοδο κατά 7% του ΑΕΠ στο α΄ 3μηνο της φετινής χρονιάς, σε σχετική μεν συγκράτηση σε σχέση με το 8,1% του δ΄ 3μήνου 2021, αλλά που δείχνει ότι συνεχίζεται η ανάκαμψη από την περιπέτεια της πανδημίας. Ίσως σημαντικότερο το άλλο: Η ενίσχυση των εξαγωγών, παρά τη συνεχιζόμενη αύξηση των εισαγωγών, δείχνει να φέρνει μια πρώτη συγκράτηση του εξωτερικού ελλείμματος.

 

«Τι αποφασίζεται για σένα χωρίς εσένα»

Στο πολύ βαρύτερο, τώρα, πεδίο των διεθνών σχέσεων της Ελλάδας, με το κλίμα στα ελληνοτουρκικά σε πλήρη επιδείνωση και με ευθεία πλέον προβολή εδαφικών διεκδικήσεων επί των νησιών του Αιγαίου και των Δωδεκανήσων –και με σκωτσέζικο ντους Ερντογάν να δηλώνει «Μητσοτάκης γιοκ», ενώ Ακάρ/Τσαβούσογλου να χαμογελούν με Παναγιωτόπουλο/Δένδια– το φλερτ με θερμό επεισόδιο (που θα συγκρίνουμε με τα Ίμια ή το καλοκαίρι του 2020) διερωτάται κανείς μήπως δείχνει προς το στήσιμο «μεγάλου τραπεζιού διαπραγμάτευσης» Αθηνών/Άγκυρας.

Γιατί μπορεί ΗΠΑ και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (και Βερολίνο, εντέλει) να τοποθετούνται «απέναντι» στις τουρκικές διεκδικήσεις, αλλά… πάντα στο τέλος συνιστούν διάλογο. Με μια Τουρκία που ανακινεί ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης των νησιών στο ΝΑΤΟ. Με Πέτρο Μολυβιάτη να οργίζεται επιστολογραφικά με τον Γ.Γ. του Οργανισμού Στόλτενμπεργκ. Υπ’ αυτήν την έννοια το «πρόσεχε τι αποφασίζεται για σένα χωρίς εσένα» παραμένει επίκαιρο, οπότε μια διπλή απουσία της Ελλάδας από σημαντικά διεθνή φόρουμ, θα ‘πρεπε να είχε δημιουργήσει σοβαρότερη συζήτηση.

Πρώτον, συνάντηση προετοιμασίας ενόψει της Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη έφερε στο ίδιο τραπέζι τον Σύμβουλο Ασφαλείας των ΗΠΑ Τζέικ Σάλιβαν, τον Βρετανό ομόλογό του, τον εκπρόσωπο του Γερμανού καγκελαρίου και τον διευθυντή Πολιτικών Υποθέσεων του Κε ντ’ Ορσέ – μαζί με τον Τούρκο εκπρόσωπο της Προεδρίας/«δεξί και αριστερό χέρι του Ερντογάν», Ιμπραήμ Καλίν. Δεν περίμενε κανείς να κληθεί Έλληνας σε τέτοια στενή ομήγυρη όμως… σοβαρή αναζήτηση του ποιος/πώς κουβάλησε τις ελληνικές ανησυχίες θα ήταν πολύτιμη!

Η δεύτερη ελληνική απουσία ήταν από τη Διάσκεψη για τη Λιβύη, όπου –συνεχίζοντας τη γερμανική στάση που είχε εξαιρέσει την Ελλάδα από τις προσκλήσεις συμμετοχής, ήδη η Ιταλία, προκρίνοντας ένα σχήμα ΗΠΑ-Βρετανίας-Γαλλίας-Ιταλίας-Γερμανίας-Αιγύπτου-Τουρκίας, αφήνει την Ελλάδα «εκτός». Όμως τώρα, υπάρχει η εντύπωση ότι θα προετοιμαστεί η ωρίμανση σχεδίου για τη Λιβύη σε συνάντηση Ιταλίας-Αιγύπτου-Τουρκίας, ενώ τα ενεργειακά της Ανατολικής Μεσογείου μένουν ψηλά στην ατζέντα. Με δεδομένο το τουρκολιβυκό Μνημόνιο –κυρίως δε τη διάχυτη αίσθηση ότι θα υπάρξουν κινήσεις της Άγκυρας για έρευνες υδρογονανθράκων, ενδεχομένως και για γεώτρηση στην περιοχή μεταξύ Κρήτης-Καρπάθου-Ρόδου «υπό τη σκιά» του εν λόγω Μνημονίου– αυτή η ελληνική απουσία προβληματίζει.

Κατά τα άλλα, τρέχει διεθνώς και η τουριστική καμπάνια Aegean-GoTurkiye…