Η εναλλαγή προειδοποιήσεων και καθησυχαστικών δηλώσεων υπονομεύει τις αντοχές της κοινής γνώμης

Οικονομική Επιθεώρηση, Νοέμβριος 2022, τ.1024

AΝΑΛΥΣΗ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Αρχίζει να γίνεται λίγο κουραστική η εναλλαγή προειδοποιήσεων για τον «πολύ δύσκολο χειμώνα» που έχουμε μπροστά μας (στην ενεργειακή ανασφάλεια, στη βιωμένη ακρίβεια) με τις διαβεβαιώσεις ότι έχουν ληφθεί/λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μην υπάρξουν αδιέξοδα. Αντίστοιχα, στο μείζον μέτωπο της γεωπολιτικής αναταραχής στη γειτονιά μας, ζούμε την εναλλαγή εκτιμήσεων ότι η ρωσική εισβολή βρήκε πλέον αντίπαλον δέος στις ουκρανικές αντεπιθέσεις, με τις ανησυχίες για το τι μορφή θα λάβει πλέον η συνεχιζόμενη ρωσική επίθεση – με το φάσμα της χρήσης πυρηνικών να σκοτεινιάζει τον ορίζοντα. Πιο κοντά/πιο άμεσα σ’ εμάς, έχουμε την εναλλαγή απειλητικού/διεκδικητικού λόγου της Τουρκίας, με όλο και σαφέστερο εδαφικό χαρακτήρα (με το «εύρημα» της αμφισβήτησης κυριαρχίας με επίκληση της μη αποστρατιωτικοποίησης των νησιών), με την πρόδηλη προσπάθεια να μην αποκλεισθεί το «παράθυρο διαλόγου».

Είπαμε στην αρχή ότι αυτές οι εναλλαγές κουράζουν. Σωστότερο θα ήταν να πούμε ότι αποπροσανατολίζουν· ότι υπονομεύουν τις ήδη δοκιμαζόμενες από την ανασφάλεια αντοχές της κοινής γνώμης. Στη δε ελληνική πραγματικότητα, σε μια δημόσια ζωή που έμαθε (;) να ζει από κρίση σε κρίση, όλα αυτά εκτυλίσσονται με φόντο την πολύμηνη προεκλογική εκστρατεία του 2023.

Ας ξεκινήσουμε από τα στοιχεία με αμεσότερη επίδραση στη ζωή μας, στοιχεία που αφορούν την πορεία της οικονομίας – και τις αυριανές της προοπτικές, τώρα που κλείνει σιγά-σιγά περιπετειωδώς το 2022. Είχαμε στα μέσα Οκτωβρίου συζήτηση στη Βουλή για το μείζον πρόβλημα της ακρίβειας – και τα περισσότερα πολιτικά πολεμοφόδια δαπανήθηκαν στο αν η ευθύνη για την εκτόξευση του κόστους ζωής («μεγάλη καταιγίδα» κατά Κυρ. Μητσοτάκη) ανάγεται στην «εκβιαστική χρήση των ορυκτών καυσίμων από τη Ρωσία ως ασύμμετρου όπλου» (του ιδίου), ή πάλι στην καταγγελία ότι «αντί να είναι [η κυβέρνηση] προστάτης της κοινωνικής συνοχής, έγινε προστάτης των καρτέλ και φύλακας-άγγελος της αισχροκέρδειας» (κατά Αλ. Τσίπρα).

Ο πυρήνας των επιλογών αντιμετώπισης της κατάστασης, ότι δηλαδή «μόνο για το 2022 η δέσμη στήριξης πλησιάζει τα 13 δισ. ευρώ» (πάλι Κυρ. Μητσοτάκης), τη στιγμή που π.χ. το γιγαντιαίο πακέτο στήριξης της Γερμανίας άγγιζε τα 200 δισ., αφέθηκε γενικώς στο περιθώριο. Δηλαδή τι αφέθηκε εκτός συζήτησης; Ότι η στήριξη αυτή από μια Γερμανία με ΑΕΠ 3,5 τρισ. ευρώ συγκρίνεται με εκείνη στη δική μας πραγματικότητα ενός ΑΕΠ 200 δισ. ευρώ έμεινε εκτός συζήτησης. Βγαίνει πέρα η προοπτική του 2023, με την απόδοση των ελληνικών 10ετών ομολόγων να τρέχει γύρω από το 5% (θυμίζουμε: η περιοχή του 4-4,5% εθεωρείτο «ζώνη κινδύνου») και με τον πολιτικό κίνδυνο/country risk για την εκλογική Ελλάδα του 2023 να διώχνει όλο και μακρύτερα την περιλάλητη επενδυτική βαθμίδα/investment grade; Θέματα που δύσκολα συζητιούνται, πλην είναι και θα παραμείνουν παρόντα.

Βέβαια, κάπου στην ίδια φάση είχαμε τον Θοδωρή Σκυλακάκη –αρμόδιο για τη δημοσιονομική πολιτική αφενός, αλλά και για τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης αφετέρου– να δηλώνει ότι «ίσως να μην έχουμε και τόσο δύσκολο χειμώνα», διαβλέποντας ύφεση στις τιμές της ενέργειας (αλλά και διαβεβαιώνοντας ότι «υπάρχει χώρος για όλους» στους πόρους/τις ευκαιρίες του Ταμείου Ανάκαμψης). Αυτά όλα, με την Τριμηνιαία Έκθεση του ΙΟΒΕ να κάνει λόγο για αύξηση του ΑΕΠ έως και 6% φέτος έναντι ενός 5,3% του Προσχεδίου Προϋπολογισμού 2023, της πρόβλεψης 5,2% του ΔΝΤ, ή πάλιν ενός ξεπερασμένου 4% των φθινοπωρινών προβλέψεων ΕΕ. Βέβαια… προσεκτική προσγείωση για την επόμενη χρονιά, όπου το κεντρικό σενάριο ΙΟΒΕ μιλάει για αύξηση ΑΕΠ 1,6% (με τον Προϋπολογισμό 2023 να έχει βασιστεί σε 2,1%, το ΔΝΤ να μας έχει στο 1,8%, η δε ΕΕ στο 2,4%). Πιο δυσμενή σενάρια υπάρχουν, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση –που «έσωσε» το 2022, μαζί με τον τουρισμό– θα αποεπιταχύνει και το περιβάλλον διεθνώς σκουραίνει.

Συνειδητοποιώντας, βέβαια, ότι η καθημερινότητα πορεύεται τον δικό της ανήφορο, είδαμε την προσπάθεια του Αδώνιδος Γεωργιάδη να διαμορφώσει ένα πλέγμα ελάφρυνσης της νοικοκυράς με το «καλάθι του σούπερ μάρκετ με τα 50 προσιτά προϊόντα» – και τούτο με ένα είδος συμφωνίας κυρίων στο μεγάλο λιανεμπόριο. Η προσέγγιση αυτή δεν έχει και τόσο καλή προϊστορία στην Ελλάδα περασμένων δεκαετιών. Βλέποντας ότι το ήδη ανακοινωμένο «πλαφόν στο περιθώριο κέρδους» μάλλον αμήχανα χαμόγελα προκαλεί, διαβλέποντας και την ψυχολογία του μέσου καταναλωτή –αλλά και την άρνηση των μεγάλων παικτών της αγοράς να δεχθούν δεσμευτικές παρεμβάσεις–, ο Αδ. Γεωργιάδης θέλησε, διά της πλατφόρμας e-katanalotis, να ενδυναμώσει τον καταναλωτή/τη νοικοκυρά ώστε να αναζητά τα εκάστοτε φθηνότερα προϊόντα του καλαθιού των «50 προσιτών» προϊόντων. Αυτά τα προϊόντα, οι αλυσίδες αυτοδεσμεύτηκαν να τα καταστήσουν διαθέσιμα κατά τρόπον ώστε «η τιμή να έχει αύξηση χαμηλή ως και μηδενική». Οι δε βιομηχανίες που παράγουν και τροφοδοτούν με τα είδη πρώτης ανάγκης υποσχέθηκαν «να βάλουν πλάτη». Όλα αυτά, βέβαια, με προσοχή στον τρόπο προβολής του συστήματος, ώστε το εν λόγω καλάθι να μην γίνει γνωστό ως «καλάθι του φτωχού», πράγμα που θα δημιουργούσε τη λάθος εντύπωση!… Εδώ, ας σημειωθεί ότι υπάρχουν ήδη στην αγορά αλυσίδες οι οποίες εφαρμόζουν από μόνες τους ανάλογα συστήματα προσφορών καλαθιού. Οπότε, η ριζοσπαστικότητα του μέτρου αμφισβητείται…

Πάντως, στο τέλος, όλα θα κριθούν στην πράξη. Όπως, άλλωστε, θα κριθεί και η προσπάθεια κάλυψης ενός πειστικού μέρους του εκτοξευμένου ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά, αλλά και για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Το μετέωρο βήμα της Ευρώπης μπροστά στην ενεργειακή κρίση

Αυτό το συναπάντημα των καλών προθέσεων και εξισορροπιστικών σχεδιασμών (χαρακτηριστική η χαλαρότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) με τα άμεσα αδιέξοδα, των διαβεβαιώσεων ότι τελικώς όλα θα ξεπεραστούν με τη συνειδητή δημιουργία ταραχής διά προειδοποιήσεων για «πολύ δύσκολο χειμώνα» –που κατά Βόλφγκανγκ Σόιμπλε θα ‘πρεπε να αντιμετωπισθεί με ψυχραιμία, ένα-δυο πουλόβερ παραπάνω και (καλού-κακού) κανένα φακό και κεριά για τυχόν διακοπές ηλεκτροδότησης– χρωματίζει, μήνες μετά το ξεκίνημα της σχετικής ευρωπαϊκής συζήτησης, το μετέωρο βήμα της ΕΕ στην ενεργειακή κρίση. Αλληλοδιάδοχες εξισορροπιστικές προτάσεις της Επιτροπής, σύνοδοι των υπουργών Ενέργειας και των αρχηγών κυβερνήσεων και κρατών σπρώχνουν την αληθινή απόφαση παρακάτω. Οι πολιτικές εκκλήσεις και συμβουλές και προτάσεις για «ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση», για από κοινού αγορά φυσικού αερίου από τους «27», ή πάλι για επιβολή πλαφόν στη μια ή την άλλη διόδευση ενεργειακών πόρων (ιδίως φυσικού αερίου), με μπόλικη αναφορά στην αρχή της αλληλεγγύης και με θεσμική επένδυση, αρχίζουν να ηχούν τζούφιες.

Η στήριξη στην προσδοκία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής απάντησης κινδυνεύει να γίνει –πολιτικά– μπούμερανγκ, ενώ η επίκληση του πολιτικού προηγουμένου της ευρωπαϊκής απάντησης στην κρίση του κορονοϊού πείθει όλο και λιγότερο. Αφήνοντας κατά μέρος τους Σόιμπλε του κόσμου τούτου, είχαμε τον νυν αντικαγκελάριο και υπουργό Οικονομίας και Κλίματος της Γερμανίας Ρόμπερτ Χάμπεκ (των Πρασίνων) να θέτει ευθέως τη γερμανική λογική: η μονομερής ανακοίνωση πακέτου στήριξης από τη Γερμανία προσδοκάται να συγκρατήσει τη γερμανική οικονομία· αν η οικονομία αυτή τουμπάρει σε σοβαρή ύφεση, τότε όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες απειλούνται. Τόσο απλά…

Το σκωτσέζικο ντους στα Ελληνοτουρκικά συνεχίζεται

Το κλίμα των απειλών και προειδοποιήσεων, που εν συνεχεία τρέπονται σε καθησυχαστικές τοποθετήσεις και εκτιμήσεις, έχει εν τω μεταξύ δυσάρεστη επενέργεια στην κοινή γνώμη. Που, με εκλογές στον ορίζοντα μέσα στο πρώτο 6μηνο του 2023 και σε Ελλάδα και σε Τουρκία, κινδυνεύει να πέσει θύμα του μύθου με τον μικρό βοσκό και τον λύκο. Οι υψηλότονες τοποθετήσεις της Άγκυρας, η συνεχής παρουσία τουρκικών drones πάνω από νησιά του Αιγαίου (όχι στα 10 ή στα 6 μίλια εναέριου χώρου, πάνω από τα ίδια τα νησιά), η αμφισβήτηση διά του «ενισχυμένου» Τουρκολιβυκού Μνημονίου θαλασσίων ζωνών νοτίως της Κρήτης, εναλλάσσονται με διαβεβαιώσεις ότι ουδεμία διεκδίκηση υπάρχει κατά της Ελλάδας. Και με πολυφωτογραφισμένη αποκατάσταση «κόκκινης γραμμής» μεταξύ Νίκου Παναγιωτόπουλου και Χουλουσί Ακάρ.

Σ’ εμάς, το Υπουργείο Αμύνης δηλώνει διαρκή ετοιμότητα, αλλά δεν εντάσσει στην πιθανολόγησή του θερμό επεισόδιο. Το ΥΠΕΞ είναι πολύ πιο απαισιόδοξο. Το Μέγαρο Μαξίμου, προσώρας, μάλλον πείθεται με τις εκτιμήσεις της Μεσογείου, παρά της Βασιλίσσης Σοφίας.