Επενδύσεις σε αεροδρόμια και υδατοδρόμια, μαρίνες και λιμάνια, ενεργειακές διασυνδέσεις και ΑΠΕ

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2021, τ. 1007

EΛΛΑΔΑ 1821-2021 της Μαρίνας Πρωτονοταρίου

Σε δράσεις για τον εκσυγχρονισμό των λιμανιών και των αεροδρομίων, τη δημιουργία υδατοδρομίων, τη βελτίωση των υποδομών ύδρευσης και διαχείρισης απορριμμάτων, καθώς και για τη διασύνδεσή τους με το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας, προχωρούν τα νησιά του Αιγαίου. Το πλέγμα αυτών των  παρεμβάσεων στοχεύει στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, στον εμπλουτισμό του τουριστικού προϊόντος αλλά και στη μείωση του ενεργειακού τους αποτυπώματος, με επενδύσεις σε ΑΠΕ και με τη δημιουργία αυτόνομων ενεργειακά νησιών.

Ένας ακόμα σημαντικός πυλώνας μεταρρύθμισης είναι η λιμενική πολιτική. Στόχος είναι η άμεση άρση των χρόνιων δυσλειτουργιών του Εθνικού Λιμενικού Συστήματος και η δημιουργία μιας νέας αναπτυξιακής δυναμικής, που θα αντιλαμβάνεται τους λιμένες ως κύτταρα ανάπτυξης και παραγωγής εισοδήματος, θέσεων απασχόλησης αλλά και κρίσιμη υποδομή για τη διασφάλιση της θαλάσσιας προσβασιμότητας.

Αεροδρόμια

Το αεροδρόμιο Λήμνου

Το επόμενο διάστημα δρομολογούνται οι διαδικασίες και για άλλα από τα 22 αεροδρόμια: Αλεξανδρούπολης, Ιωαννίνων, Κοζάνης, Καστοριάς, Ν. Αγχιάλου, Άραξου, Λήμνου, Χίου, Ικαρίας, Σκύρου, Μήλου, Νάξου, Πάρου, Σύρου, Καλύμνου, Αστυπάλαιας, Σητείας, Λέρου, Κάσου, Καρπάθου, Κυθήρων και Καστελόριζου. Ωστόσο, είναι άγνωστο αν όλα τα αεροδρόμια θα προσελκύσουν αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών συζητείται και η δυνατότητα δημιουργίας clusters, καθώς και άλλα εναλλακτικά σενάρια και δομές παραχώρησης, όπως η σύμβαση παραχώρησης, κατά τα πρότυπα του Ελευθέριος Βενιζέλος στην Αθήνα, των 14 περιφερειακών αεροδρομίων και του νέου αεροδρομίου Ηρακλείου Κρήτης. Στο τραπέζι είναι και συμβάσεις τύπου ΣΔΙΤ ή και η σύμβαση διαχείρισης, το λεγόμενο «management contract», που αποτελεί τη συγκριτικά απλούστερη μορφή παραχώρησης, στην οποία ένας ιδιωτικός φορέας αναλαμβάνει να παρέχει υπηρεσίες διαχείρισης και λειτουργίας των περιφερειακών αεροδρομίων ως έχουν, έναντι αμοιβής.

Στην Πάρο,  εγκρίθηκε η δημοπράτηση του έργου «Ανάπτυξη και Βελτίωση Υποδομών του νέου Αεροδρομίου Πάρου», συνολικού προϋπολογισμού 46.208.467,99 ευρώ. Το έργο έχει ενταχθεί από τον περασμένο Δεκέμβριο στο ΕΣΠΑ 2014-2020 (πρόγραμμα ΥΜΕ-ΠΕΡΑΑ) με ποσό ύψους 31.128.951,19 ευρώ. Η αποσφράγιση των προσφορών θα γίνει μέχρι τις 24 Ιουνίου, οπότε και θα προκύψει ο προσωρινός ανάδοχος.

Υδατοδρόμια

Το ελληνικό δίκτυο υδατοδρομίων ξεκινάει από Επτάνησα, Δυτική Ελλάδα και Δυτική Μακεδονία. Στις Κυκλάδες κοντά στη λήψη άδειας για ίδρυση υδατοδρομίων βρίσκονται μόλις τρία νησιά, η Τήνος, η Σίφνος και η Ίος. Στα υπόλοιπα νησιά οι διαδικασίες δεν έχουν προχωρήσει και φαντάζει δύσκολο να δημιουργηθούν υδατοδρόμια ακόμη και το καλοκαίρι του 2022.

Το μεγαλύτερο στοίχημα, σε όρους μεγέθους και βιωσιμότητας, είναι η δημιουργία δικτύου 33 υδατοδρομίων σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα, που προχωρεί με πρωτοβουλία της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Ήδη το υδατοδρόμιο της Πάτμου έχει κατασκευαστεί και υπό κατασκευή είναι της Τήνου. Οι τεχνικοί φάκελοι των 33 υδατοδρομίων βρίσκονται σε φάση εκπόνησης.

Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, πρόκειται να κατασκευαστούν υποδομές υδατοδρομίων σχεδόν σε όλα τα νησιά του νομού. Τριάντα εξ αυτών έχει αναλάβει την ολοκλήρωσή τους η Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, έχοντας συνάψει (ή πρόκειται να συνάψει στο μέλλον) συμβάσεις με Δήμους και Λιμενικά Ταμεία.

Μαρίνες

Η μαρίνα Μυκόνου βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες του ΤΑΪΠΕΔ, χωρίς να έχει υπάρξει μεγάλη πρόοδος τα τελευταία χρόνια. Στο Ταμείο έχει περιέλθει ολόκληρο το λιμάνι του νησιού, με τρεις διακριτές δραστηριότητες (επιβατική ναυτιλία, κρουαζιέρα και μαρίνα). Έτσι, για να προχωρήσει η παραχώρηση πρέπει να ολοκληρωθεί το master plan για το σύνολο του λιμανιού και στη συνέχεια να αξιολογηθεί ο βέλτιστος τρόπος παραχώρησης κάθε δραστηριότητας.

Τα περιφερειακά λιμάνια

Καβάλα

Σε εξέλιξη είναι οι διαγωνισμοί για τα Λιμάνια Αλεξανδρούπολης, Καβάλας, Ηγουμενίτσας, ενώ έχει προγραμματιστεί και για το Ηράκλειο (για τις 30 Ιουλίου). Το ενδιαφέρον είναι σημαντικό: τέσσερα επενδυτικά σχήματα στην Αλεξανδρούπολη, πέντε στην Καβάλα και εννέα στην Ηγουμενίτσα.

Το Ταμείο προετοιμάζει πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για τον Οργανισμό Λιμένος Βόλου, εν αναμονή απόφασης ΥΠΕΘΑ σχετικά με την ανάπτυξη ναυστάθμου στο λιμάνι (ακριβής προσδιορισμός έκτασης) για τη δημοσιοποίηση της πρόσκλησης.

Στις 30/03/2021 έγινε η επιλογή των υποψήφιων επενδυτών που θα προχωρήσουν στη Β΄ Φάση του Διαγωνισμού για τα λιμάνια της Αλεξανδρούπολης και της Καβάλας.

Ενεργειακές διασυνδέσεις

Αυτή τη στιγμή η ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν τα νησιά παράγεται από ρυπογόνες ντιζελογεννήτριες, οι οποίες σταδιακά θα αρχίσουν να αποσύρονται μετά τη διασύνδεσή των νησιών με το ηλεκτρικό σύστημα και την ανάπτυξη υβριδικών συστημάτων στα μικρότερα, τα οποία δεν θα διασυνδεθούν.

Με επενδύσεις που αγγίζουν τα 440 εκατ. ευρώ, έως σήμερα που έχουν ολοκληρωθεί οι τρεις πρώτες φάσεις διασύνδεσης των Κυκλάδων έχουν μπει «στην πρίζα» τα νησιά Σύρος, Τήνος, Μύκονος, Πάρος, Άνδρος και Νάξος. Το τελευταίο βήμα, η Δ΄ Φάση Κυκλάδων, έχει ήδη ξεκινήσει με τον διαγωνισμό για τη διασύνδεση της Σαντορίνης, που βρίσκεται σε εξέλιξη. Με επενδύσεις επιπλέον 386 εκατ. ευρώ, η Σαντορίνη, η Φολέγανδρος, η Μήλος και η Σέριφος θα προστεθούν στην οικογένεια των διασυνδεδεμένων νησιών μέσα στην επόμενη τετραετία.

Η πρώτη διασύνδεση που ολοκληρώνεται και μπαίνει σε δοκιμαστική λειτουργία τις επόμενες εβδομάδες είναι η μικρή διασύνδεση της Κρήτης (Κρήτη-Πελοπόννησος), που θα συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια του νησιού και θα βοηθήσει στο να αποσυρθούν σιγά-σιγά και οι πετρελαϊκές μονάδες.

Η μεγάλη διασύνδεση της Κρήτης (Κρήτη-Αττική) ολοκληρώνεται το 2023. Ακολουθεί η διασύνδεση των Δωδεκανήσων, επένδυση 1,5 δισ. ευρώ, που θα ξεκινήσει το 2025 και θα ολοκληρωθεί το 2027 (Κάρπαθος, Ρόδος, Σύμη, Κως-Κάλυμνος, Πάτμος και Αρκιοί). Μετά θα γίνει η διασύνδεση των νησιών του Βορειανατολικού Αιγαίου (Λήμνος, Άγιος Ευστράτιος, Σκύρος, Λέσβος, Χίος-Ψαρά, Σάμος-Φούρνοι-Θύμαινα, Ικαρία και Αγαθονήσι), προϋπολογισμού 935 εκατ. ευρώ, για ένα έργο που θα ξεκινήσει το 2025 και θα ολοκληρωθεί το 2029.

Τα μικρότερα νησιά που θα παραμείνουν μη διασυνδεδεμένα θα γίνουν αυτόνομα με την εγκατάσταση υβριδικών συστημάτων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, από φωτοβολταϊκά και την εγκατάσταση μπαταριών, έτσι ώστε και αυτά να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.

Επενδύσεις σε ΑΠΕ

Σημαντική ώθηση στις τοπικές οικονομίες μπορούν να δώσουν και οι επενδύσεις σε ΑΠΕ, ως η θεμελιώδης επένδυση στον τομέα της πράσινης ενέργειας, τόσο κατά τη φάση κατασκευής νέων «πράσινων» μονάδων ηλεκτροπαραγωγής όσο και κατά τη λειτουργία τους. Το Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ) για τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη εξετάζει τα οφέλη για την Περιφέρεια της Κρήτης και τις Κυκλάδες, που έχουν αναγνωρισθεί ως επηρεαζόμενα εδάφη ως προς αυτή τη διάσταση.

Στην περιοχή των Κυκλάδων, η ευκαιρία εγκατάστασης έργων ΑΠΕ έως 66MW εκτιμάται σε 9,4 εκατ. ευρώ σε όρους ολικής προστιθέμενης αξίας και 209 θέσεις, όσον αφορά την κατασκευή των έργων. Η λειτουργία τους μεταφράζεται σε 0,6 εκατ. ευρώ ολικής προστιθέμενης αξίας και 14 θέσεις εργασίας.

Ενεργειακά αυτόνομα νησιά

Η Τήλος το 2017 έγινε το πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου

Με την ολοκλήρωση της κατασκευής της ανεμογεννήτριας των 800 κιλοβάτ, από το 2018 το νησί της Τήλου έγινε το πρώτο νησί στη Μεσόγειο που καταναλώνει αποκλειστικά αιολική και ηλιακή ενέργεια. Το έργο με την ονομασία TILOS έχει συντονιστή το Τμήμα Τεχνολογικού Τομέα του Πανεπιστημίου Πειραιά και 13 εταίρους από 7 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η ιδιωτική εταιρία EUNICE. Mε γρήγορους ρυθμούς προετοιμάζεται η μετατροπή της Αστυπάλαιας σε πρότυπο της βιώσιμης ανάπτυξης, με την εφαρμογή ενός ολιστικού σχεδίου που θα τη μετατρέψει σε «έξυπνο» και πράσινο νησί («Smart and Sustainable Island»). Το επενδυτικό σχέδιο «Smart & Sustainable Island» της Volkswagen αναμένεται να μεταμορφώσει το νησί. Περιλαμβάνει ολοκληρωμένο σχέδιο μετακινήσεων με ηλεκτρικά οχήματα, υποδομές ολοκληρωμένου δικτύου φόρτισης, εισαγωγή καινοτόμων υπηρεσιών
συγκοινωνίας κατά παραγγελία μέσω ψηφιακών εφαρμογών, υπηρεσίες διαμοιρασμού οχημάτων, e-μοτοποδηλάτων και e-ποδηλάτων που θα μπορούν να χρησιμοποιούν οι πολίτες οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και της χρήσης ΑΠΕ, όπως και δοκιμής νέων τεχνολογιών στην αυτόνομη οδήγηση.

Το σχέδιο για τη δημιουργία ενός αυτόνομου «πράσινου» νησιού στην Αστυπάλαια με την Volkswagen έφερε δεκάδες ανάλογες προτάσεις για άλλα νησιά και άλλες συνεργασίες και, σύμφωνα με πληροφορίες, τουλάχιστον 30 εταιρείες από όλο τον κόσμο έχουν εκφράσει το ενδιαφέρον τους. Ακολούθησε ενδιαφέρον γαλλικών εταιρειών για κάποιο νησί των Δωδεκανήσων, που λέγεται ότι είναι η Χάλκη. Με βάση το υψηλό κόστος της ενεργειακής κατανάλωσης, τα υποψήφια μικρά νησιά για συνεργασίες με ενδιαφερόμενες εταιρείες, προκειμένου να λειτουργούν αυτόνομα, είναι τα Αντικύθηρα, οι Αρκιοί, το Αγαθονήσι, οι Οθωνοί, η Γαύδος, η Ερείκουσα, ο Άη Στράτης, η Ικαρία, η Δονούσα, η Μεγίστη, η Ανάφη, η Μύκονος, η Σύμη, η Σίφνος, η Αμοργός, η Πάτμος, η Σέριφος, η Κύθνος, η Σκύρος.

Ήδη ο Άη Στράτης μετατρέπεται σε ένα ιδιότυπο ενεργειακά αυτόνομο νησί  και το έργο έχει αναλάβει η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή. Στόχος είναι η διείσδυση των ΑΠΕ να φτάσει σε ποσοστό άνω του 85% στο ηλεκτρικό σύστημα του Αγίου Ευστρατίου, με ταυτόχρονη κάλυψη του μεγαλύτερου μέρους των αναγκών θέρμανσης των κατοίκων.