Θα μείνει ουδέτερη η Κίνα ή θα συνεχίσει τη φρενήρη προσπάθειά της να αυξήσει τα πυρηνικά της προετοιμαζόμενη για την επόμενη σύγκρουση;

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2022, τ.1019

ANAΛΥΣΗ

του Αντώνη Κεφαλά

Η εικόνα από την Ασία είναι διαφορετική. Η χερσόνησος της Κορέας βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο μιας νοητής πεταλούδας, ως το σώμα της. Ο νέος δρόμος του μεταξιού, το Road and Belt Initiative, σχηματίζει το ένα φτερό. Ο συνδυασμός των Northwestern και Northeastern Passages, το άλλο. Γνωρίζοντας πολύ καλά την αποτυχία της Τουρκίας να αποτελέσει τη γέφυρα ανάμεσα στη Δύση και στο Κοσμικό Ισλάμ, η Ν. Κορέα είναι αποφασισμένη να αποφύγει το ίδιο λάθος. Διότι αυτή η χώρα, που τούτη τη στιγμή αποτελεί την πιο δυναμική και αντιπροσωπευτική δημοκρατία της Ασίας, επιδιώκει να εκμεταλλευτεί τη γεωγραφική της θέση, το δημοκρατικό της πολίτευμα, την πολιτική σταθερότητά της και την οικονομική της ευρωστία για να αποτελέσει τη γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Η Κορέα ζει με την απειλή πυρηνικών όπλων. Η δικτατορία του Βορρά αποτελεί μια διαρκή και πραγματική απειλή. Στο έδαφος της Ν. Κορέας έχουν εγκατασταθεί πυρηνικά των ΗΠΑ. Πιο πραγματικά… πεθαίνεις.

Ο πολιτικός κόσμος της Ν. Κορέας έχει τα αυτιά του ανοιχτά. Οι επαφές του στην ευρύτερη περιοχή είναι πολλές, βαθιές, ουσιαστικές. Η Δύση καλά θα κάνει τουλάχιστον να ακούσει τι έχει πει για τον πόλεμο στην Ουκρανία, τι εκτιμήσεις κάνει, ποιες αναλύσεις κυριαρχούν, ποιες προβλέψεις δραπετεύουν από την επιφανειακή κοινοτοπία και ασχολούνται με το βάθος της realpolitik.

Η κινεζική οπτική

Η μεγάλη διαφορά της Ασίας σε σύγκριση με τη Δύση εστιάζεται στο θέμα της Κίνας. Συγκεκριμένα, σ’ αυτό το σταυροδρόμι η εικόνα είναι η ακόλουθη:

  • Η Κίνα λειτουργεί με ορίζοντα πενήντα και – ούτε καν δεκαετιών. Η έννοια και αίσθηση του χρόνου είναι τελείως διαφορετική απ’ αυτήν της Δύσης.
  • Έχει πλήρη συναίσθηση των παγκόσμιων προβλημάτων – της κλιματικής αλλαγής, της τεχνολογικής επανάστασης, της μετανάστευσης, των πανδημιών, των τροφίμων, των πυρηνικών, της τρομοκρατίας.
  • Αναγνωρίζει, επίσης, ότι αυτά τα παγκόσμια προβλήματα επιδέχονται μόνο παγκόσμιες λύσεις.
  • Οι παγκόσμιες λύσεις συνεπάγονται παγκόσμιες συνεργασίες – ουσιαστικά ένα σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης. Το υπάρχον σύστημα δεν αποδίδει πλέον. Χρειάζεται, λοιπόν, από κάθε πλευρά και σε κάθε επίπεδο συνεργασία και συνεννόηση.
  • Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί, λοιπόν, ένα τεράστιο λάθος. Ανοιχτά δεν μπορεί να τον καταδικάσει. Με τη σιωπή της δείχνει πως δεν το υποστηρίζει. Τα προβλήματα που βλέπει συνοψίζονται ως εξής:
    • Η Ρωσία έμπλεξε σε πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει και που θα της κοστίζει οικονομικά και πολιτικά.
    • Με τις πράξεις της αναβίωσε το ΝΑΤΟ, το διεύρυνε και το ενίσχυσε. Ταυτόχρονα άνοιξε τον δρόμο για τον εξοπλισμό της Γερμανίας και της Ιαπωνίας.
    • Έδωσε δουλειά στην αμυντική βιομηχανία της Δύσης, που μπορεί έτσι κάλλιστα να αποτελέσει το οικονομικό αντίβαρο στην ενεργειακή κρίση.
    • Ενίσχυσε τις τάσεις για την αναβάθμιση της ΕΕ ως πολιτικής οντότητας με σαφή εξωτερική και αμυντική πολιτική.
    • Η «άνοδος» της Ευρώπης απελευθερώνει δυνάμεις (υλικές και πνευματικές) των ΗΠΑ ώστε να ασχοληθούν με την Ασία και ειδικά με την Κίνα.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Κίνας. Τώρα, λοιπόν, είναι η ευκαιρία να επιχειρηθεί μια προσέγγιση ΗΠΑ και Κίνας, με δύο κύριους στόχους (τουλάχιστον για αρχή): τον έλεγχο των πυρηνικών και την κλιματική αλλαγή. Αν υπάρξει αποτελεσματική συνεννόηση στα δύο αυτά θέματα κι αν προκύψουν μετρήσιμα θετικά αποτελέσματα, τότε θα έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για το επόμενο βήμα – που ουσιαστικά θα είναι η προσπάθεια ίδρυσης ενός νέου συστήματος διεθνούς διακυβέρνησης.

Η δυτική οπτική

Από την πλευρά της Δύσης, η εικόνα είναι βέβαια διαφορετική. Το κοινό ανακοινωθέν συμμαχίας Ρωσίας-Κίνας, που η δεύτερη διαβαθμίζει ως προσωρινό και δημόσιες σχέσεις, θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει ουσιαστικά απειλή για τη δημοκρατία, ένα μανιφέστο υπέρ ενός αυταρχισμού που μπορεί να είναι και επιθετικός.

Οι δισταγμοί της Κίνας για τον πόλεμο είναι μεν απτοί και ουσιαστικοί, αλλά δεν εναπόκειται στη Δύση να την καθησυχάσει. Η απλή θέση της Δύσης παραπέμπει την Κίνα να τα βρει με τη Ρωσία. «Ας πιέσει τον σύμμαχό της να υποχωρήσει» υποστηρίζει Αμερικανός διπλωμάτης.

Εξάλλου, αυτή ακριβώς η μακρόχρονη οπτική γωνία της Κίνας είναι που ανησυχεί τη Δύση. Όπως το βλέπουν στα Υπουργεία Εξωτερικών της Δύσης, ο πόλεμος έχει φέρει και τις δύο χώρες (Ρωσία και Κίνα) σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Οι ΗΠΑ δεν έχουν σκοπό να αφήσουν την ευκαιρία ανεκμετάλλευτη. Ευκαιρία να «αδυνατίσει» η Ρωσία, ευκαιρία να στριμωχτεί η Κίνα.

Για τις ΗΠΑ, οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί απομακρύνουν την περίπτωση να συμβεί ο χειρότερος εφιάλτης τους: η εισβολή της Κίνας στην Ταϊβάν. Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται η Κίνα την πανδημία έχει σοβαρότερες επιπτώσεις στο εσωτερικό της απ’ ό,τι στη Δύση – άλλη μία ευκαιρία να στριμωχτεί στα «πραγματικά» της μεγέθη η Κίνα.

Μακροχρόνια, η Κίνα μπορεί να αποκτήσει τα εχέγγυα για να υποσκελίσει τις ΗΠΑ ως πρώτη μεγάλη δύναμη. Σίγουρα πάντως, η δεύτερη δεν θα της στρώσει και κόκκινο χαλί για να το πετύχει.

Κούρσα εξοπλισμών

Η απόσταση που χωρίζει τις δύο πλευρές είναι μεγάλη και επικίνδυνη. Ιστορικοί, που ορθά αρέσκονται στις ιστορικές συγκρίσεις, παρατηρούν ότι η κούρσα εξοπλισμών που έχει ξεκινήσει πράγματι ενέχει τον κίνδυνο μιας παγκόσμιας ανάφλεξης – τούτη τη φορά με πυρηνικά. Δεν είναι λίγοι οι παρατηρητές που στην αντίσταση στον Πούτιν βλέπουν τη Συμφωνία του Μονάχου του 1938 από την ανάποδη. Και που συγκρίνουν σε πολλά σημεία τη σημερινή κατάσταση με τον Μεσοπόλεμο.

Το θέμα είναι πως δεν μπορούμε στην ιστορία να αποφασίσει ποιος έχει δίκιο. Διότι, στη μία περίπτωση, ιστορία… δεν θα υπάρχει.

Το δίλημμα είναι πραγματικό – σε φιλοσοφικό και σε απτό επίπεδο: Μπορεί η Ρωσία να καθορίζει μονομερώς τις τύχες άλλων χωρών, όποια κι αν είναι τα ιστορικά γεγονότα; Μπορεί η Ρωσία να αρνείται το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης; Μπορεί η Ρωσία να καταπατά ατιμωρητί δημοκρατικά καθεστώτα;

Από την άλλη πλευρά, το δίλημμα είναι ανατριχιαστικό: Για μέρος της Ουκρανίας θα πάμε σε παγκόσμιο πόλεμο – με ό,τι αυτός συνεπάγεται;

Τελικά, το θέμα συμπυκνώνεται σε δύο ερωτήματα: Μπλοφάρει ο Πούτιν; Θα μείνει ουδέτερη η Κίνα ή θα συνεχίσει τη φρενήρη προσπάθειά της να αυξήσει τα πυρηνικά της προετοιμαζόμενη για την επόμενη σύγκρουση;