Ακτινογραφία του τοπίου των άμεσων ξένων επενδύσεων

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Όπως έχει γίνει ήδη παράδοση, το (5ο πλέον) InvestGR Forum – που επανήλθε σε πλήρη ανάπτυξη μετά τα χρόνια του κορωνοϊού και των υγειονομικών περιορισμών – ξεκίνησε χθες με την παρουσίαση έρευνας σχετικά με την εξέλιξη του επενδυτικού κλίματος – ολισθηρή έννοια, ούτως ή άλλως, αυτή.

Την εναρκτήρια φάση του Forum αποτέλεσε η ανάλυση της EY Attractiveness Survey, που είναι διΕυρωπαϊκή από την εξαρχής σύλληψή της (μετέχουν 51 χώρες σ’ αυτήν): έδειξε δε συνολικά μιαν τάση ανάκαμψης των επενδύσεων μετά την βύθιση που έφερε η πανδημία του κορωνοϊού («ισχνή ανάκαμψη [το 2021] μετά την ισχυρή πτώση του 2020»). Τώρα όμως, με την Ουκρανική κρίση, με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τις επιπτώσεις σε επίπεδο δημιουργίας/επαναφοράς πληθωριστικού περιβάλλοντος με αιχμή την ενέργεια, προστίθεται μια ακόμη διάσταση αβεβαιότητας/ανασφάλειας – άλλωστε η καημένη η επενδυτική δραστηριότητα, με τον κατ’ ανάγκην μακροπρόθεσμο ορίζοντα στον οποίο κινείται, είναι ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο φυτό/quite sensitive a plant (κατά την διατύπωση ενός από τους συμμετέχοντες διεθνείς παίκτες του Invest GR). Οπότε, με δεδομένου ότι ο αριθμός άμεσων ξένων επενδύσεων διΕυρωπαϊκά ήταν για το 2021 αυξημένος κατά 5%, το γεγονός ότι στην Ελλάδα το 2021 πήγε ελαφρώς πίσω έναντι του 2020 αλλ’ ήταν ο δεύτερος υψηλότερος μετά το 2000 – και δίνει στην χώρα την κατάταξη 26ης στο σύνολο των 51 – έχει την σημασία του. Ομοίως και το γεγονός ότι, αθροιστικά, η τελευταία διετία έφερε ξένες στην αποξηραμένη επενδυτικά Ελλάδα, επενδύσεις ίσες προς 24% του συνόλου εκείνων που πραγματοποιήθηκαν την τελευταία 20ετία… και αποτελεί αυτή κατά την ΕΥ η επίδοση την δεύτερη καλύτερη στο Ευρωπαϊκό σύνολο. Πέραν τούτου, ένα 37% των επιχειρήσεων που μετείχαν στην έρευνα δήλωναν πρόθεση για δικές τους επενδύσεις στην Ελλάδα (έναντι 34% στην περσινή έρευνα). Πλην όμως, μια στις τρεις εταιρείες δηλώνει ότι θα καθυστερήσει επενδυτικά πλάνα για το 2023 ή και γι’ αργότερα, λόγω της τωρινής κρίσης, με το 54% να δηλώνουν αδιατάρακτο σχεδιασμό – μάλιστα ένα 13% να αναβαθμίζουν τις προθέσεις τους.

Πάντως, εκείνο που ενδιαφέρει περισσότερο είναι η παρατήρηση για επιταχυνόμενη στροφή των επενδύσεων προς τομείς και δραστηριότητες με υψηλή προστιθέμενη αξία. Το 2021 , ένα 30% των άμεσων ξένων επενδύσεων στην Ελλάδα αφορούσαν εγκατάσταση κεντρικών γραφείων/headquarters, έναντι μόλις 4% στην 20ετία (και 7% στο σύνολο ΕΕ). Κάτι απέδωσαν λοιπόν οι φορολογικές διαρρυθμίσεις των τελευταίων χρόνων, ιδίως για την προσέλευση υπερατλαντικών κεφαλαίων; Ίσως. Ακολουθούν, με 20%, οι βιομηχανικές δραστηριότητες, με 17% τα logistics. Αν το δει κανείς κλαδικά, στην κορυφή συναντά κανείς τα αγροδιατροφικά (20%) τις μεταφορές/logistics (20%) και οι υπηρεσίες πληροφορικής/λογισμικού (17%).

Και τι είναι εκείνο που προσελκύει στην επιλογή «Ελλάδα»; Η ποιότητα ζωής (75% των αναφορών), οι υποδομές μεταφορών/logistics (73%), οι ψηφιακές/τηλεπικοινωνιακές υποδομές (72%), η Ελληνική εσωτερική αγορά (72%), οι δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού (70%). Βέβαια… αυτή η ευθυγράμμιση στην περιοχή του 70%-75% σε κάνει να αναρωτιέσαι μήπως πρόκειται περισσότερο για μια έκφραση καλής διάθεσης των ερωτωμένων!

Κατά τα άλλα, εκείνο που ξένοι επενδυτές θα προσδοκούσαν ώστε η Ελλάδα να βελτιώσει την ελκυστικότητά της, θα ήταν η βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος και των συνακόλουθων δεξιοτήτων (40%), η στήριξη προς κλάδους υψηλής τεχνολογίας, όπως π.χ. οι «καθαρές τεχνολογίες» (37%), η μείωση του φορολογικού και ασφαλιστικού κόστους (33%) και η ενίσχυση των ΜΜΕ (27%). Αν όλα αυτά ικανοποιούνταν, το 90% των ξένων επενδυτών θα ήταν πιο πρόθυμοι να επενδύσουν εδώ (έναντι ενός 86% που έλεγαν το ίδιο το 2021 και μόλις 67% του 2020).

Πέρα από αυτή την εισαγωγική παρουσίαση, το φετινό EY Invest Forum έδωσε – πάλιν κατά τα ειωθότα – την ευκαιρία σε υπευθύνους της άσκησης πολιτικής ανά τομείς, ο καθείς με την τονικότητά του, ενθουσιώδης ο Άδωνις Γεωργιάδης, πιο συγκρατημένοι ο Χρήστος Σταϊκούρας ή ο Κωστής Χατζηδάκης, στα ενεργειακά η απουσία Κ. Σκρέκα άφησε την εισήγηση σε έναν έντονα κριτικό για την Ευρωπαϊκή διάσταση Γιάννη Μανιάτη, να παρουσιάσουν την δική τους εικόνα. Με επιχειρήσεις που έχουν παρουσία στην Ελλάδα ως ξένοι επενδυτές – από τον αγροτοβιομηχανικό τομέα ή το φάρμακο, από τα ηλεκτρονικά, την διαχείριση ενέργειας/τις ανανεώσιμες ή και τα κατασκευαστικά – να καταθέσουν τις δικές τους εμπειρίες, προτεραιότητες – και προβλήματα.

Ως προς τα τελευταία, ήταν ίσως ένας τομέας όπου και οι συμμετέχοντες υπουργοί αναγνώρισαν, περίπου ομόφωνα, ότι οι καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης αποτελούν μείζονα πληγή. Που παραμένει ανοιχτή.

Κατά τα άλλα, μια πολιτικότατη παρατήρηση προήλθε από έναν μη-πολιτικό (τον Π. Παπάζογλου, της ίδιας της E.Y.) και έναν μη-ακριβώς πολιτικό (τον Γιάννη Μανιάτη): ότι άμα είναι να ριζώσει ένα θετικό επενδυτικό κλίμα, θα χρειαστεί ευρύτερη συμπαράταξη – των πολιτικών δυνάμεων, αλλά και της κοινωνίας πολιτών. (Το θέμα δεν κατορθώθηκε να συζητηθεί περαιτέρω…).