26ος economia Φοιτητικός Διαγωνισμός

5A βραβείο ατομικής εργασίας

Νίκα Άννα Παναγιώτα

O Αλιευτικός Τουρισμός στην Ελλάδα

Πάντειον Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
Σχολή Επιστημών Οικονομίας και Δημόσιας Διοίκησης

Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης

Εισαγωγή :

Η Ελλάδα όντας προικισμένη με ιδιαίτερο φυσικό κάλος, με πάνω από 15.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και με περισσότερα από 6.000 νησιά έχει αφήσει το σημάδι της στον παγκόσμιο χάρτη τουρισμού προσελκύοντας 31.348.400 ταξιδιώτες (το έτος 2019). Μάλιστα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (World Tourism Organisation) κατέταξε την χώρα μας στην 13η παγκόσμια θέση χωρών με τους περισσότερους τουρίστες. Τα παραπάνω επιτεύχθηκαν χάρη στα ανταγωνιστικά της πλεονεκτήματα όπως η πλούσια πολιτισμική κληρονομιά και η γεωγραφική της ποικιλομορφία. Σημαντικό μέρος του συνολικού τουριστικού προϊόντος διατηρεί ο θαλάσσιος τουρισμός, στα πλαίσια του οποίου αναπτύσσεται τελευταία ο αλιευτικός τουρισμός. Η παρούσα εργασία θα επιστά την προσοχή στον αλιευτικό τουρισμό στην χώρα μας.

1. Τουρισμός :

1.1 Ορισμός:

Η έννοια του τουρισμού είναι πολυσύνθετη και δύσκολα προσεγγίσιμη. Ωστόσο σύμφωνα με τον ορισμό που υιοθετήθηκε από τη Διεθνή Ένωση Επιστημόνων Τουρισμού (International Association of Scientific ExpertsonTourism – AIEST) , τουρισμός ορίζεται ως το σύνολο των φαινομένων και των σχέσεων που προκύπτουν από το ταξίδι και τη διαμονή μη μόνιμων κατοίκων σε έναν προορισμό, εφόσον δεν οδηγούν σε μόνιμη διαμονή στον προορισμό και δεν συνδέονται με κάποια κερδοσκοπική δραστηριότητα.

1.2 Τουρισμός στην σύγχρονη Ελλάδα:

Τα τελευταία χρόνια, πλήθος σημαντικών τουριστικών επενδύσεων έχουν κατακλύσει την Ελλάδα ενισχύοντας την εικόνα της, αφενός ως τουριστικού προορισμού παγκόσμιου βεληνεκούς, και αφετέρου ως τουριστική αγορά με εξαιρετικές επενδυτικές ευκαιρίες. Αδιαμφισβήτητα η χώρα μας προσελκύει τουρίστες από διάφορες ηλικιακές και εισοδηματικές ομάδες. Παράλληλα καλύπτει ένα ευρύ πεδίο από ενδιαφέροντα και επιθυμίες των επισκεπτών της. Η Ελλάδα γνωρίζει κυρίως τον μαζικό τουρισμό, κατά τον οποίο μεγάλος όγκος τουριστών μετακινείται με χαμηλό κόστος οργανωμένα με ξεναγό τηρώντας πρόγραμμα.

Ωστόσο τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον λεγόμενο εναλλακτικό τουρισμό. Ο εναλλακτικός τουρισμός είναι πολυθεματικός και απευθύνεται κυρίως σε ομάδες ανθρώπων οι οποίοι έχουν την επιθυμία να κάνουν κάτι διαφορετικό από το συνηθισμένο, με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.

Στην Ελλάδα τα είδη του εναλλακτικού τουρισμού που γνωρίζουν μεγαλύτερη άνθιση είναι τα ακόλουθα:

  • Θεραπευτικός και Ιαματικός τουρισμός
  • Ορεινός και Ορειβατικός τουρισμός
  • Πολιτιστικός Τουρισμός
  • Αγροτουρισμός
  • Αθλητικός τουρισμός
  • Γαστρονομικός τουρισμός
  • Αρχιτεκτονικός τουρισμός
  • Οικοτουρισμός
  • Θαλάσσιος τουρισμός

1.3 Θαλάσσιος τουρισμός στην Ελλάδα:

Ο θαλάσσιος τουρισμός αποτελεί μια εναλλακτική μορφή τουρισμού με ιδιαίτερη σημασία και εξαιρετικά περιθώρια ανάπτυξης στην χώρα μας. Η έννοια αυτή αναφέρεται στο σύνολο των τουριστικών δραστηριοτήτων που λαμβάνουν χώρα τόσο στον θαλάσσιο χώρο, όσο και στις ακτές μιας περιοχής υποδοχής τουριστών, με σκοπό την ψυχαγωγία και την πολιτισμική επικοινωνία. Ο θαλάσσιος τουρισμός χωρίζεται στις εξής κατηγορίες:

• Παράκτιο τουρισμό
• Υποβρύχιο – Καταδυτικό τουρισμό
• Θαλάσσιο αθλητικό τουρισμό
• Θαλάσσιο πολιτιστικό τουρισμό
• Τουρισμό κρουαζιέρας – γιοτ
• Θαλάσσιο αλιευτικό τουρισμό

2. Αλιευτικός Τουρισμός :

2.1 Ορισμός και δραστηριότητες :

Ο αλιευτικός τουρισμός παρέχει την δυνατότητα στον τουρίστα μίας νησιωτικής, παραθαλάσσιας ή περιοχής με λιμνοθάλασσα ή λίμνη, να μπει σε ένα επαγγελματικό σκάφος με την ειδική άδεια ,για αναψυχή και επίδειξη τρόπων ψαρέματος. Οι αλιευτικές εκδρομές βρίσκουν μεγάλη ανταπόκριση όχι μόνο από οικογένειες αλλά και από λάτρεις της θάλασσας.

Μάλιστα πολλοί είναι οι αθλητές αλιείς οι οποίοι επιλέγουν να ψαρέψουν ένα συγκεκριμένο είδος ψαριού που ευδοκιμεί στα ελληνικά ύδατα. Στα πλαίσια του αλιευτικού τουρισμού προσφέρονται τα ακόλουθα:

  • Εκτέλεση της καθημερινής διαδικασίας αλιείας με παράλληλη επεξήγησή της στους επιβάτες όπως ξεψάρεμα διχτυών ή μάζεμα οστράκων
  • Προτροπή ενεργούς συμμετοχής των επισκεπτών στην όλη διαδικασία, όπου εκείνη δεν είναι επικίνδυνη
  • Ενημέρωση των τουριστών σχετικά με την αλιευτική δραστηριότητα και την αλιευτική παράδοση
  • Επίσκεψη παραλιών, υποθαλάσσιων σπηλιών και ταξίδι με το σκάφος
  • Δυνατότητα κατάδυσης για ψάρεμα και παρακολούθηση θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας
  • Επαφή με τις ελληνικές γεύσεις και το παραδοσιακό μαγείρεμα της ψαριάς
  • Επιτόπου δοκιμή και πώληση παραδοσιακών προϊόντων αλιείας
  • Υπηρεσίες διανυκτέρευσης και εστίασης στα σπίτια ψαράδων ή άλλων εγκαταστάσεων με «ψαράδικο στυλ»

2.2 Νομοθετικό πλαίσιο στην Ελλάδα:

Το νομοθετικό πλαίσιο για τον αλιευτικό τουρισμό στην χώρα μας δημοσιεύτηκε μόλις το 2015, Κ.Υ.Α. αριθμ. 414/2354/12.1.2015 και για εσωτερικά ύδατα Νόμος 4492/2017, Άρθρο 10, §5 . Σύμφωνα με αυτό, αρμόδια αρχή για την υποβολή αιτήματος αναγγελίας για την διενέργεια αλιευτικού τουρισμού είναι η Υπηρεσία Αλιείας της Περιφερειακής Ενότητας που τηρεί τον φάκελο του σκάφους, η οποία συνεργάζεται με τις κατά τόπους Λιμενικές Αρχές.

2.3 Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός στην Ελλάδα:

Όσο πληθαίνουν και επεκτείνονται οι ανθρώπινες δραστηριότητες στον θαλάσσιο χώρο, τόσο οξύνεται και η ανάγκη αρμονικής οργάνωσης τους. Αυτή την ανάγκη προσπαθεί να καλύψει τα τελευταία σαράντα περίπου χρόνια ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, ο οποίος αποτελεί βασικό εργαλείο της Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης . Αναλυτικότερα ο ΘΧΣ ασχολείται με την στρατηγική χωροθέτηση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων στα θαλάσσια ύδατα, προκειμένου να επιτευχθούν οι οικολογικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί στόχοι που έχουν τεθεί, με απώτερο σκοπό την βιώσιμη ανάπτυξη και την αποφυγή των συγκρούσεων. Κατά την διάρκεια αυτών των δραστηριοτήτων απαιτείται συνεργασία όλων των stakeholders (εμπλεκόμενων φορέων), για την επίτευξη όσο το δυνατόν πιο επιθυμητού αποτελέσματος.

Η σημασία του ΘΧΣ για την χώρα μας είναι τεράστια, καθώς η Ελλάδα είναι κατά βάση ένα θαλάσσιο κράτος. Πέραν δηλαδή από τα κυριαρχικά δικαιώματά της στα θαλάσσια ύδατα για την αξιοποίηση των φυσικών και ενεργειακών της πόρων, η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί πλήρως από την αιγιαλίτιδα ζώνη για οικονομικούς και αναπτυξιακούς λόγους όπως η ναυσιπλοΐα και ο αλιευτικός τουρισμός. Η Οδηγία (2014/89/Ε.Ε) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου <<περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό>>, υποστηρίζει την σημασία των θαλασσών στην σύνδεση και συνεργασία των νησιωτικών κρατών της Ε.Ε., και όχι στην αποκοπή τους. Με άλλα λόγια, ενώ κάθε κράτος μέλος είναι ελεύθερο να οργανώνει το δικό του θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο, χάρη στον καθορισμό ελάχιστων κοινών απαιτήσεων που θέτει η Οδηγία εξασφαλίζεται η συνοχή του σχεδιασμού όσον αφορά τις κοινές θάλασσες. Επί του παρόντος, η ευθύνη και η δικαιοδοσία στην Ελλάδα ανήκουν στο Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας (για την εποπτεία των θαλασσών) και στο Υπουργείο Περιβάλλοντος (για τον χωροταξικό σχεδιασμό γενικώς).

Η Οδηγία προβλέπει αφενός την εναρμόνιση των κρατών μελών της Ε.Ε. και αφετέρου την σταδιακή κατάρτιση Θαλάσσιων Χωροταξικών Σχεδίων που πρέπει να κοινοποιηθούν στην Ε.Ε. το αργότερο μέχρι τον Μάρτιο του 2021. Η Ελλάδα οφείλει έως τότε να έχει συνειδητοποιήσει την αξία των χαρακτηριστικών της , και να έχει οργανώσει ένα ΘΧΣ για την βιώσιμη ανάπτυξη και εξέλιξη τους στο μέλλον

2.5 Μελέτη περίπτωσης : Λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου

Το ψάρεμα ήταν ανέκαθεν συνδεδεμένο με την ζωή των ντόπιων πληθυσμών τόσο για λόγους διαβίωσης όσο και για ψυχαγωγία. Μια διαφορετική προσέγγιση στον αλιευτικό τουρισμό προσφέρει η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί καθ’ όλη την διάρκεια του χρόνου. Πλέον ο υγροβιότοπός της χρησιμοποιείται για την προσέλκυση τουριστών, αφού προσφέρει απλόχερα την δυνατότητα παρατήρησης πτηνών ταυτόχρονα με το ψάρεμα της ξακουστής τσιπούρας του Μεσολογγίου . Οι επισκέπτες μπορούν ακόμα να χρησιμοποιήσουν τον τοπικό τύπο ξύλινων βαρκών που ονομάζονται γαΐτες και είναι εξοπλισμένες με το σταφνοκάρι, δηλαδή το εξάρτημα μιας τεχνικής με δίχτυα που απαντάται μόνο στην λιμνοθάλασσα . Εξίσου σημαντική, είναι η επίδειξη των ξύλινων σπιτιών – καταφυγίων των παλαιότερων ψαράδων που στέκουν πάνω στο νερό και ονομάζονται πελάδες. Η πλειοψηφία των τουριστών μένει ικανοποιημένη από την ξεχωριστή αυτή αλιευτική εκδρομή, την επαφή με τον πολιτισμό και τις τοπικές γεύσεις.

2.6 Προτάσεις για την Ελλάδα :

Είναι γεγονός ότι τρείς χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ιταλία, Γαλλία, Ιρλανδία) έχουν αφήσει το στίγμα τους στον αλιευτικό τουρισμό. Η προσέγγισή τους θα μπορούσε κάλλιστα να εμπνεύσει την Ελλάδα να κάνει πιο σίγουρα βήματα σε αυτό τον τομέα προκειμένου να γίνει πιο ελκυστικός προορισμός. Λαμβάνοντας υπόψιν τα προαναφερθέντα και τις διαθέσιμες πληροφορίες για αυτές τις χώρες, έχω να κάνω τις ακόλουθες προτάσεις :

  • Οργάνωση αλιευτικών αγώνων μεγάλου βεληνεκούς, συνδυάζοντας την παρουσίαση αλιευτικών δραστηριοτήτων με τη συμμετοχή των τουριστών (βλέπε Ιταλία)
  • Αξιοποίηση όχι μόνο των θαλασσών, αλλά και των εσωτερικών υδάτων της χώρας αφού έχουν πιο σταθερό κλίμα και μπορούν να επεκτείνουν την εποχική ενασχόληση (βλέπε Ιταλία, Γαλλία)
  • Προσφορά ολοκληρωμένων πακέτων θεματικών διακοπών με διαμονή, φαγητό και αλιευτικούς αγώνες , η οργάνωση των οποίων θα γίνεται από αλιευτικούς συλλόγους και σωματεία της χώρας (βλέπε Ιρλανδία)
  • Συνεργασία όλων των stakeholders για την κατασκευή περισσότερων θεματικών καταλυμάτων, τα οποία θα μπορούν να υποστηρίξουν την ζήτηση για αλιευτικό τουρισμό στην περιοχή
  • Επιμόρφωση των ψαράδων σχετικά με την βιώσιμη αλιεία και την προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων
  • Ιδιαίτερη μέριμνα στις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές
  • Εκμάθηση ξένων γλωσσών και υποστήριξη νέων μορφών επικοινωνίας (social media)
  • Διεθνή προβολή της Ελλάδας ως εξαιρετικό προορισμό για εναλλακτικό τουρισμό

Συμπεράσματα :

Συγκεφαλαιώνοντας, η Ελλάδα δεν είναι τυχαία κορυφαίος τουριστικός προορισμός, αφού κατέχει αξιοζήλευτα πλεονεκτήματα ώστε να υπερτερεί έναντι άλλων χωρών. Πλεονεκτήματα όπως η θάλασσα , το κλίμα και η παράδοση στην αλιεία χαρακτηρίζουν εδώ και αιώνες την χώρα μας και είναι χρέος μας να τα διαφυλάσσουμε και να τα αξιοποιούμε λελογισμένα.
Η ορθή διαχείρισή τους είναι εκείνη που θα κάνει την χώρα μας να γυρίσει σελίδα και να γράψει ιστορία και στον αλιευτικό τουρισμό.

 

Βιβλιογραφία:

Βενετσανοπούλου Γ. Μάρω , Η κρατική συμβολή στον τουρισμό (εναλλακτικές μορφές τουρισμού) , Εκδόσεις Interbooks
Στέλλα Κυβέλου , Θαλάσσια χωρικά ζητήματα , Εκδόσεις Κριτική
Jacek Zaucha, Kira Gee, Maritime spatial planning, Εκδόσεις Palgrave Macmillan

Διαδικτυακοί τόποι

https://www.greekaffair.gr/enallaktikes-morfes-tourismou-thalassios-tourismos-stin-ellada/
http://okeanis.lib2.uniwa.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/2738/%CF%80%CF%84%C F%85%CF%87%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%B7%20%CF%84%CE%B5%CE%BB
%CE%B5%CE%B9%CE%B1%21%21%21%21.pdf?sequence=1&isAllowed=y
https://www.enterprisegreece.gov.gr/ependyste-sthn-ellada/kladoi-aixmhs/toyrismos

http://nefeli.lib.teicrete.gr/browse/sdo/tour/2010/ChalkiadakisEmmanouil,ChaniotakisAris/att ached-document-1291280770-151950-6501/Chalkiadakis_Chaniotakis2010.pdf
https://www.taxheaven.gr/circulars/20271
http://www.thalassafoundation.com/_files/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85
%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%83%CE%B7%20FishingTrips.pdf
https://www.ypaithros.gr/%CF%84%CE%B1-
%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%AC-
%CE%B2%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-
%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF
%CF%8D-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B9%CF%83/
https://www.eirinika.gr/article/186722/apokl-made-greece-i-fishingtripsgr-o-k-loyrdis- protoporos-toy-alieytikoy-toyrismoy
http://www.ptaba.gr/dyn/banner/052716103947_b.pdf
http://visitmes.gr/el-gr/what-to-do/activities2/fishing.html
http://www.wondergreece.gr/v1/el/Perioxes/N_Aitwloakarnanias/Fysi/Limnes/11833

https://www.mspcygr2.info/%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%B3%CE%BA%CE%B7-
%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%B8%CF%87%CF%83/
https://www.huffingtonpost.gr/entry/peri-thalassioe-chorotaxikoe-schediasmoe-kai- dioiketikes_gr_5b10e477e4b023ad6ac0cc26
https://www.taxheaven.gr/circulars/20271