Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2021, τ.1013

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Ματιές στο μέλλον της αθλητικής βιομηχανίας: τεχνολογία blockchain και κρυπτονομίσματα

του δρα Χρήστου Αναγνωστόπουλου*

 

Παθιασμένοι οπαδοί αλλά και απλοί φίλαθλοι, όλοι χρήστες ψηφιακής τεχνολογίας, «καταναλώνουν» αθλητισμό και σχετικό περιεχόμενο πέρα από την πραγματική διάρκεια ενός αγώνα. Ομάδες, σύλλογοι και αθλητικοί φορείς καινοτομούν για να επιβιώσουν στη νέα ψηφιακή εποχή και να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των φιλάθλων-καταναλωτών.
Πράγματι, ο μετασχηματισμός των καταναλωτικών συνηθειών και η πανταχού παρούσα ψηφιακή τεχνολογία έχουν δώσει ώθηση σε μια ροή καινοτομιών που κυμαίνονται από την εικονική πραγματικότητα έως την ανάλυση μαζικών δεδομένων (big data), προσφέροντας έτσι νέες πηγές ανάπτυξης για τα ενδιαφερόμενα μέρη της αθλητικής βιομηχανίας. Επιπλέον, με τους περιορισμούς που επιβάλλονται στον κλάδο λόγω της πανδημίας Covid-19, η αθλητική βιομηχανία φαίνεται να ανταποκρίνεται επινοώντας νέες στρατηγικές προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι σύλλογοι και τα σωματεία, οι αθλητικές ομοσπονδίες, πρωτίστως όμως οι επαγγελματικές ομάδες και οι οπαδοί αυτών παραμένουν συνδεδεμένοι σε έναν κοινωνικά αποστασιοποιημένο κόσμο.
Η πλέον καινοτόμος ίσως εξέλιξη ‒η οποία μάλιστα παραμένει πλούσια σε ανεξερεύνητες δυνατότητες‒ είναι η τεχνολογία blockchain (όρος που αποδίδεται στα ελληνικά ως «αλυσίδα συστοιχιών»), που αποτελεί και τη βάση πάνω στην οποία δημιουργούνται τα ψηφιακά νομίσματα (κοινώς γνωστά ως «κρυπτονομίσματα»). Ο αθλητισμός ως βιομηχανία έχει ξεκινήσει, δειλά στην αρχή αλλά με αυξανόμενη ένταση, να συνειδητοποιεί τις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία blockchain και τα κρυπτονομίσματα όσον αφορά την περαιτέρω άντληση εσόδων τόσο από τη συμμετοχή των φιλάθλων-οπαδών όσο και από τη βιωματική εμπειρία αυτών που αθλούνται ή/και καταναλώνουν αθλητισμό, καθώς και από την προσέλκυση χορηγών και τη συμμετοχή σε μια παγκόσμια αγορά με τρόπους που ήταν ασύλληπτοι πριν από δεκαετίες.

Και όλα αυτά εντός του αθλητικού οικοσυστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ενός πολύπλοκου συνόλου διαδικασιών και παραγόντων, όπου οι διαφορετικές ομάδες συμφερόντων δεν διακρίνονται συνήθως για τα υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης μεταξύ τους. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνολογία blockchain επιτρέπει στους ανθρώπους που δεν έχουν ιδιαίτερη εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον να συνεργάζονται χωρίς να χρειάζεται η διαμεσολάβηση μιας ουδέτερης κεντρικής αρχής. Ο Economist, μάλιστα, ήδη από το 2015 έχει χαρακτηρίσει την τεχνολογία αυτήν ως «μια μηχανή δημιουργίας εμπιστοσύνης». Με απλά λόγια, το blockchain αφορά ένα μητρώο αποθήκευσης δεδομένων και πληροφοριών σε συνδεόμενα μεταξύ τους κρυπτογραφημένα τμήματα (blocks), με αποτέλεσμα τη συγκρότηση μιας συνεχούς αλυσίδας, όπου κάθε αλλαγή/εξέλιξη επηρεάζει τις επόμενες καταχωρίσεις – αναπτύσσοντας έτσι ένα αξιόπιστο ιστορικό και περιορίζοντας στην πράξη την ανάγκη μιας «κεντρικής αρχής».

Στην αθλητική βιομηχανία, το blockchain θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως με δράσεις που εμπίπτουν σε έναν ή/και (συνδυαστικά) περισσότερους από τους παρακάτω πυλώνες:
• Διευκόλυνση του μαζικού συντονισμού μεταξύ πολλών και διαφορετικών εμπλεκομένων μερών μέσω της αποκέντρωσης
• Μείωση του επιχειρησιακού κόστους αφαιρώντας τρίτα μέρη
• Οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκομένων μερών
• Ασφάλεια και διαφάνεια των δεδομένων.
Οι συγκεκριμένοι πυλώνες θα μπορούσαν να αποτυπωθούν περαιτέρω σε διαφορετικές κατηγορίες δράσεων· δράσεις που δύνανται αφενός να επιλύσουν ζητήματα στα οποία ο αθλητισμός αντιμετωπίζει διαχρονικές δυσκολίες, αφετέρου να ενισχύσουν τόσο τις δυνατότητες άντλησης κεφαλαίων όσο και την εμπλοκή των οπαδών-φιλάθλων σε οργανωσιακές λειτουργίες. Αξίζει να αναφερθούμε με περισσότερες λεπτομέρειες σε κάποιες από αυτές τις κατηγορίες:
• Το ντόπινγκ εξακολουθεί να είναι ένα κρίσιμο ζήτημα σε πολλά αθλήματα. Είναι γνωστή η περίπτωση Ρώσων χάκερ που το 2016 παραβίασαν τη βάση δεδομένων του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντι-Ντόπινγκ (WADA) και άφησαν να διαρρεύσουν (ενδεχομένως και να τροποποιούσαν) δεδομένα αρκετών αθλητών. Το γεγονός ότι το blockchain από τη φύση του μπορεί να ελαχιστοποιήσει τις επιθέσεις και τις απειλές απομονώνοντας τα «θύματα» και ότι οι καταχωρίσεις δεν μπορούν να τροποποιηθούν δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον αποθήκευσης ευαίσθητων δεδομένων. Ίσως τα πλέον κατάλληλα δεδομένα για δημόσια προβολή χωρίς κίνδυνο χειραγώγησης να αφορούν το αντιντόπινγκ και τα βιομετρικά δεδομένα. Επειδή οι καταχωρίσεις στο blockchain είναι ορατές αλλά αναλλοίωτες, ευαίσθητα στοιχεία όπως τεστ ντόπινγκ και άλλα βιομετρικά δεδομένα μπορούν να αποθηκευτούν με ασφάλεια και χωρίς τον φόβο παραποίησης. Επιπλέον, αυτά τα δεδομένα μπορούν να επαληθευτούν με πρωτόκολλα που έχουν θεσπισθεί από το σύστημα blockchain, διασφαλίζοντας την αυθεντικότητά τους, καθώς και ότι δεν έχουν εισαχθεί ψευδή δεδομένα. Έχοντας στη διάθεσή τους μια δημόσια ορατή βάση δεδομένων με αρχεία αντιντόπινγκ, οι αθλητικοί οργανισμοί μπορούν να ακυρώσουν αβάσιμους ισχυρισμούς για ανήθικη συμπεριφορά. Η συγκάλυψη ή ο χειρισμός δεδομένων δεν είναι πλέον δυνατά από άποψη διοικητική. Το blockchain προσφέρεται για δομημένη δοκιμή και καταγραφή. Μόλις ελεγχθούν τα αποτελέσματα των αντιντόπινγκ τεστ, θα καταχωρισθούν εσαεί και θα προστατεύονται από χειρισμούς. Επιπροσθέτως, πρέπει να σημειωθεί ότι η δημοσιοποίηση του βιολογικού διαβατηρίου του αθλητή μπορεί επίσης να βοηθήσει στη βελτίωση των διακρατικών ελέγχων και της παρακολούθησης επιδόσεων, προσθέτοντας ένα επιπλέον επίπεδο στην ανάπτυξη της ελίτ των αθλητών.
• Είναι γνωστό ότι η παραχάραξη και η απάτη σχετικά με την έκδοση εισιτηρίων για αθλητικούς αγώνες και δραστηριότητες παραμένουν ένα τεράστιο πρόβλημα στον κλάδο του αθλητισμού. Δεδομένου ότι η κατοχή περιουσιακών στοιχείων (ένα εισιτήριο είναι περιουσιακό στοιχείο) αποτελεί ένα πεδίο που προσφέρεται ιδανικά για εφαρμογή της τεχνολογίας blockchain, η λειτουργία έκδοσης εισιτηρίων μπορεί (και θα πρέπει) να ωφεληθεί. Με αυτήν την τεχνολογία είναι πλέον δυνατόν τα εισιτήρια να αποθηκεύονται με ασφάλεια στο blockchain και να φαίνεται ποιος είναι ο νόμιμος κάτοχός τους.
• Το πρόβλημα της παραχάραξης παρουσιάζεται και στα αθλητικά αναμνηστικά και συλλεκτικά αντικείμενα, που συνιστούν μια τεράστια αγορά, η οποία εκτιμάται ότι ανέρχεται στα 15 δισ. δολ. ετησίως και ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς. Μέσω του blockchain, κάθε επώνυμο συλλεκτικό αντικείμενο ή αναμνηστικό μπορεί να αποκτήσει μία μοναδική ψηφιακή ταυτότητα. Στη συνέχεια, οι αγοραστές και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διαπιστώσουν την αυθεντικότητα ενός αντικειμένου ή ενδύματος σαρώνοντας έναν κωδικό QR. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτόν μπορεί επίσης να επαληθευθεί η μέγιστη διαθέσιμη προσφορά και να εμφανισθεί μια αλυσίδα προηγούμενης ιδιοκτησίας. Ως αποτέλεσμα, τα επίσημα αδειοδοτημένα συλλεκτικά αθλητικά αντικείμενα μπορούν πλέον να διακινούνται με ένα συμβολικό πιστοποιητικό γνησιότητας.
• Ένας άλλος τομέας στον κλάδο του αθλητισμού όπου η τεχνολογία blockchain μπορεί να βελτιώσει τη διαχείριση δεδομένων είναι η διαπίστευση. Πράγματι, η τεχνολογία blockchain δύναται να διευκολύνει «έξυπνες συμβάσεις (ή συμβόλαια)» βελτιώνοντας σημαντικά τη διαδικασία διαχείρισης διαπιστευτηρίων όσον αφορά την επαλήθευση και την αναθεώρηση. Ειδικά για τις διαπιστεύσεις στα μεγάλα αθλητικά γεγονότα (π.χ. Ολυμπιακοί Αγώνες, Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου κ.ά.), θα ήταν μεγάλη έκπληξη η μη χρήση του blockchain. Σε αυτές τις διοργανώσεις ένα σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού σχετίζεται με την ασφάλεια. Μάλιστα, αυτό το κόστος έχει τα τελευταία χρόνια πολλαπλασιασθεί λόγω αυξημένων κινδύνων και πολύπλοκων απαιτήσεων ασφάλειας. Με τη χρήση της τεχνολογίας blockchain γίνονται πολύ πιο αποτελεσματικοί ο έλεγχος και η παρακολούθηση των εθελοντών και της κίνησης του εργατικού δυναμικού, καθώς και η πρόσβαση των μέσων ενημέρωσης και των χορηγών στους ιστότοπους των χώρων διεξαγωγής.
• Ένα ακόμη πρόβλημα που αντιμετωπίζει το αθλητικό οικοδόμημα συνδέεται με την «πειρατεία» των δικαιωμάτων μετάδοσης μεγάλων αθλητικών γεγονότων, δικαιωμάτων εικόνας και περιεχομένου. Τεράστια χρηματικά ποσά διακινούνται στις μέρες μας για την απόκτηση και την εκμετάλλευση αυτών των δικαιωμάτων. Επί παραδείγματι, η αγγλική Premier League ανανέωσε προσφάτως τα τηλεοπτικά δικαιώματα για την τριετία 2022-2025 έναντι 4,8 δισ. αγγλικών λιρών. Ωστόσο, σημειώνονται πολλές παραβιάσεις από άτομα που δεν είναι κάτοχοι αυτών των δικαιωμάτων. Το blockchain είναι κατάλληλο για τους κατόχους δικαιωμάτων για να παρακολουθούν τα δικαιώματα που έχουν αδειοδοτήσει. Επιπλέον, μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία αυτή για να διευκολύνουν τις πληρωμές δικαιωμάτων. Ο έλεγχος ταυτότητας των διαδικτυακών χρηστών θα γίνει πολύ πιο εύκολος και δεν θα απαιτούνται πλέον μεσάζοντες. Ταυτόχρονα, το τοπίο των μέσων ενημέρωσης μετασχηματίζεται. Σήμερα, όχι μόνο αλλάζουν οι συνήθειες προβολής και οι πλατφόρμες διανομής των αθλητικών γεγονότων, αλλά ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι μπορούν επίσης να παραγάγουν περιεχόμενο και να το διανείμουν. Επιπροσθέτως, η ιδέα μιας υπηρεσίας on demand για μεμονωμένες αθλητικές εκδηλώσεις, η οποία υποστηρίζεται από «έξυπνα συμβόλαια» που απελευθερώνουν το περιεχόμενο μόλις πραγματοποιηθεί η πληρωμή, υπόσχεται πολλά για τους θεατές, τα πρωταθλήματα και τα δίκτυα.
• Πέρα από την επίλυση διαχρονικών προβλημάτων, η τεχνολογία blockchain προσφέρει επίσης στους αθλητικούς οργανισμούς πάσης φύσεως ευκαιρίες για την εμπλοκή και την περαιτέρω αφοσίωση των οπαδών-φιλάθλων. Οι σύλλογοι θα είναι πλέον σε θέση να δημιουργούν μοναδικά διακριτικά (αυτά μπορούν να θεωρηθούν περιουσιακά στοιχεία) προς χρήση για κάθε είδους σκοπό που σχετίζεται με τους οπαδούς-φιλάθλους. Πρόκειται γι’ αυτό που στη γλώσσα του blockchain αναφέρεται ως tokenization: αφορά τη διαδικασία μετατροπής μιας μορφής περιουσιακού στοιχείου σε ένα ψηφιοποιημένο διακριτικό, το οποίο μπορεί να διακινηθεί, να καταγραφεί ή να αποθηκευτεί σε ένα σύστημα blockchain. Στο μέλλον, λοιπόν, μεγάλες «αλυσίδες συστοιχιών» όπως το Ethereum μπορεί να δουν ομάδες και συλλόγους να πωλούν μετοχές με η μορφή των tokens. Η εξέλιξη αυτή υποδεικνύει μια νέα διαδρομή συγκέντρωσης κεφαλαίων, επιτρέποντας στους ενδιαφερομένους να συνεισφέρουν άμεσα σε αθλητικούς οργανισμούς μέσω της αγοράς tokens. Οι μικροεπενδυτές θα δύνανται πλέον να αποκτήσουν μερίδιο στον αγαπημένο τους αθλητή ή σύλλογο ως μια πλατφόρμα crowdfunding. Η επιστροφή ενδεχομένως να είναι ένα καθορισμένο ποσοστό του μελλοντικού εισοδήματος του αθλητή ή του συλλόγου. Οι κάτοχοι αυτών των μεριδίων θα μπορούν, ως ανταμοιβή για τη βοήθεια που προσφέρουν στον σύλλογο, να έχουν αποκλειστικά δικαιώματα στη λήψη αποφάσεων, συμμετοχή σε προγράμματα επιβράβευσης ή προνομιακή πρόσβαση.
• Το 2020 η βιομηχανία αθλητικών στοιχημάτων ξεπέρασε παγκοσμίως τα 203 δισ. δολ. Αυτή είναι μια τεράστια αγορά, την οποία το blockchain έχει τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσει πλήρως. Θα μπορούσε να εξαλείψει εντελώς τον ρόλο του πράκτορα στοιχημάτων, εξοικονομώντας με τον τρόπο αυτόν χρήματα μέσω της ανάπτυξης ενός νέου συστήματος στοιχηματισμού peer-to-peer, με πολύ μεγαλύτερη διαφάνεια και πολύ χαμηλότερο κόστος. Άλλωστε, καθώς τα «έξυπνα συμβόλαια» αναπτύσσονται και εκτελούνται σχεδόν αμέσως, τα κέρδη μπορούν να παραληφθούν σε ένα «ηλεκτρονικό πορτοφόλι» εντός δευτερολέπτων.
• Όλο και περισσότεροι αθλητές και σύλλογοι χρησιμοποιούν αισθητήρες για να συγκεντρώσουν τα δικά τους δεδομένα. Αυτά τα δεδομένα μπορούν να χρησιμεύσουν για την ανάλυση και τη βελτίωση των επιδόσεων ή για τη χαρτογράφηση των επιδόσεων. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και, συνεπώς, όλο και περισσότεροι αθλητές και σύλλογοι χρησιμοποιούν αυτά τα δεδομένα αποκλειστικά για δικούς τους σκοπούς. Τα δεδομένα μπορεί να είναι πολύτιμα και επομένως πρέπει να προστατεύονται. Καθώς οι αθλητές και οι σύλλογοι είναι αποκλειστικοί ιδιοκτήτες και τα αναλυτικά στοιχεία είναι πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία, το blockchain παρέχει μια ιδανική λύση για την προστασία τους. Η κοινή χρήση δεδομένων από τους προπονητές, τους γενικούς διευθυντές και τους ίδιους τους αθλητές χωρίς παραβίαση, αντιγραφή ή εξαγωγή άνευ εξουσιοδότησης θα παρέχει άμεσα και εύκολα ακριβή εικόνα, εμποδίζοντας τους «αποστάτες» να παίρνουν μαζί τους κρίσιμους αλγόριθμους και δεδομένα όταν αποχωρούν για να ενταχθούν σε κάποιο νέο σύλλογο. Σε ατομικά αθλήματα, το blockchain δίνει στον κάθε αθλητή την ευκαιρία να αποκτήσει (επιπλέον) έσοδα πωλώντας αυτά τα δεδομένα σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

Εν κατακλείδι, και δεδομένου ότι ο αθλητισμός έχει ανάγκη επίλυσης πολλών ενδογενών προβλημάτων που τον καθιστούν αναξιόπιστο και προβληματικό, η τεχνολογία blockchain κομίζει μια πληθώρα επιλογών, καθεμία των οποίων προσφέρει λύση ή βελτίωση σε παραδοσιακές υποδομές, προς όφελος τόσο των αθλητών, των φιλάθλων, των διοικητικών παραγόντων όσο και της πολιτικής ηγεσίας του αθλητισμού. Εντούτοις, η αξία των κρυπτο-περιουσιακών στοιχείων είναι ασταθής και, παρά τη φαινομενική ανάπτυξη, το νομικό και ρυθμιστικό τοπίο παραμένει αβέβαιο. Η έλλειψη σταθερότητας σε αυτόν τον τομέα θα απαιτήσει από επιχειρήσεις και οργανισμούς του ευρύτερου αθλητικού οικοσυστήματος να υιοθετήσουν ρυθμίσεις που θα αντισταθμίζουν τα προφανή ρίσκα. Σε διεθνές επίπεδο ωστόσο, η ανάπτυξη των κρυπτο-περιουσιακών στοιχείων προσφέρει ευκαιρίες και ενθουσιάζει τον αθλητικό κόσμο. Μένει να δούμε πόσο γρήγορα (και όχι εάν) ο αθλητισμός θα επωφεληθεί από την εν λόγω τεχνολογία.

* Ο Δρ Χρήστος Αναγνωστόπουλος είναι αναπληρωτής κοσμήτορας της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων στο University of Central Lancashire Κύπρου. Αρθρογραφεί επί θεμάτων που αφορούν τη διακυβέρνηση, τη διαχείριση και την επιχειρηματικότητα στον αθλητισμό.

 

[1] «The promise of the blockchain: The trust machine. The technology behind bitcoin could transform how the economy works», The Economist (31 Οκτωβρίου 2015).

[1] Άποψη που έχει διατυπώσει και αναλύσει ο διευθυντής του Institute for The Future του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, καθηγητής Γιώργος Γιαγλής.