Οικονομική Επιθεώρηση, Μάιος 2021, τ. 1006

ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΤΡΙΑ της Αλεξάνδρας Κ. Βοβολίνη – vovolini@economia.gr

 

Αγαπητοί μου αναγνώστες,

Βρισκόμαστε ήδη στο δεύτερο έτος της εξουθενωτικής από όλες τις απόψεις πανδημίας του κορονοϊού και ο χρόνος κυλά με απελπιστικά αργούς ρυθμούς, πράγμα που γίνεται αισθητό σ’ όλη την κοινωνία, σ’ όλο τον κόσμο. Είναι η χρονιά που περιμέναμε με ανυπομονησία στην Ελλάδα για να γιορτάσουμε τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, η οποία μας οδήγησε στην ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Είναι η χρονιά κατά την οποία συμπληρώνουμε το 40ό έτος από την είσοδό μας στην Ενωμένη Ευρώπη. Χρονιά για αναστοχασμό σε όλα τα επίπεδα, χρονιά θετικής διάθεσης: χρονιά χάραξης στρατηγικής για τη μελλοντική πορεία μας. Κοιτάζοντας πέρα από τα σύνορά μας, παρά τις πολλαπλές εστίες έντασης, καταγράφεται μια επαναφορά στη λογική της πολυμερούς συνεργασίας με την «επάνοδο» των ΗΠΑ, μάλιστα με εντελώς πρόσφατη αιχμή την αναζωογόνηση των δεσμεύσεων για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, με τη σημαντική πρωτοβουλία Μπάιντεν. Όμως, η ατμόσφαιρα είναι παγωμένη και η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, με δραματική την εκτίναξη του δημοσίου χρέους, που με τόσες θυσίες είχε περιοριστεί.

Το τεύχος που κρατάτε στα χέρια σας περιέχει αφιέρωμα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δηλαδή τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, αφού αυτές περιλαμβάνουν σχεδόν το 90% των επιχειρήσεων της χώρας: αυτή ακριβώς η ραχοκοκαλιά είναι που θα δοκιμασθεί τώρα σκληρά, όσο θα επιχειρείται το σταδιακό άνοιγμα της αγοράς. Οι ελπίδες για μια θετική μετάβαση έχουν εναποτεθεί κυρίως στο Ταμείο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο όμως απαιτεί τη διαμόρφωση λειτουργικών σχεδίων και προτάσεων – και μάλιστα εμπροσθοβαρή, με άμεσο χαρακτήρα. Ακόμη περισσότερο απαιτεί την εφαρμογή τους με τήρηση των ευρωπαϊκών κανόνων. Η υλοποίηση είναι πάντα το σημείο στο οποίο χωλαίνουμε, με αποτέλεσμα να χάνουμε –η πείρα των ΕΣΠΑ το έχει δείξει– πολλές από τις ευκαιρίες που κατά καιρούς μάς προσφέρονται.
Μπορεί σε απορροφήσεις πόρων να τα μπαλώνουμε, όμως μέχρι τώρα οι διαρθρωτικές προσαρμογές της οικονομίας που προσδοκούσαμε δεν έχουν επιτευχθεί. Το γεγονός ότι το νέο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, βασισμένο στις προτάσεις της Έκθεσης Πισσαρίδη, βαφτίστηκε «Ελλάδα 2.0» δείχνει ακριβώς ότι η ανάγκη αλλαγής συνειδητοποιείται.

Όμως… θα επιτευχθεί στην πράξη κάτι τέτοιο; Μέχρι σήμερα, τα παθήματα δεν γίνονταν μαθήματα, δυστυχώς. Αποφυγή ανάληψης ευθύνης, αδιαφορία για τις καθυστερήσεις, ωχαδελφισμός: ο κοινωνικός ιστός βρίσκεται σε κρίση. Η ανάπτυξη απαιτεί το αντίθετο: απαιτεί συστράτευση δυνάμεων και όχι επαύξηση των διχαστικών λόγων, όπως παρατηρούμε και πάλι.
Παράλληλα, τα ελληνοτουρκικά βρίσκονται σε έξαρση, με αβέβαιο το αποτέλεσμα των προσπαθειών εκτόνωσης. Θα γίνει σε κάποια στροφή θερμό επεισόδιο; Θα πάμε τελικά στο Δικαστήριο της Χάγης; Θα δούμε συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη-Ερντογάν; Όλα τα σενάρια είναι ανοιχτά, ενώ οι προκλήσεις της τουρκικής πλευράς πολλαπλασιάζονται.

Είναι γεγονός ότι και η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε αναζήτηση νέου ρόλου. Μετά την αποτυχία διαχείρισης του ζωτικής σημασίας θέματος της διανομής των εμβολίων, πελαγοδρομεί προσπαθώντας να αποκτήσει νέο προσανατολισμό – ιδιαίτερα στο πεδίο των εξωτερικών σχέσεων. Η κούραση εξουσίας και η μείωση της δημοτικότητας κορυφαίων πολιτικών είναι εμφανείς τόσο στη Γερμανία όσο και στη Γαλλία. Εκλογές πλησιάζουν και αναζητούνται νέοι ηγέτες με ωρίμανση, π.χ. της πρωτοπορίας των Πρασίνων στην Γερμανία. Τουλάχιστον, μετά την «προσγείωση» του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου, το καλοκαίρι αναμένεται και η κοινή έκδοση χρέους της Ευρώπης για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης (και Ανθεκτικότητας: μην παραβλέπουμε το δεύτερο συνθετικό της ονομασίας!), που σηματοδοτεί ασφαλώς θετικές εξελίξεις. Το μέλλον θα δείξει κατά πόσο πρόκειται για προάγγελο μιας νέας φάσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Μεγάλες ανακατατάξεις σημειώνονται, λοιπόν, σε όλα τα επίπεδα, σε εσωτερικό και σε εξωτερικό μέτωπο. Υπομονή, επιμονή και αισιοδοξία είναι τα αναγκαία όπλα αυτή τη δύσκολη εποχή.