Άνθρωπος 4.0

Μια πρώτη… γεύση από το νέο βιβλίο του Δημήτρη Λακασά,

που κυκλοφορεί προσεχώς

Ο άνθρωπος πρέπει να αξιοποιήσει στο έπακρο τις τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά στο πλαίσιο των αρχών και των αξιών που τον χαρακτηρίζουν». Ο Δημήτρης Λακασάς μόλις εξέδωσε το βιβλίο του περί της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και μιλάει για αυτό στον Κώστα Μπλιάτκα.

«Όπως συνέβη και με τις προηγούμενες βιομηχανικές επαναστάσεις», εκτιμά ο ίδιος, «έτσι και αυτή αναμένεται να αλλάξει καθολικά τη ζωή μας. «Αξιοποιώντας με σοφία τις νέες τεχνολογίες», προσθέτει, «ο άνθρωπος μπορεί να επιτύχει μοναδικά επιτεύγματα, αν όμως δεν καταφέρει να τις διαχειριστεί τότε θα περάσει στη σκοτεινή πλευρά της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης».

Πώς εμπνευστήκατε το βιβλίο «Άνθρωπος 4.0»;

Η σκέψη να γράψω ένα βιβλίο για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση ξεκίνησε από ένα επιχειρηματικό ταξίδι στη Σουηδία το 2005, όπου διαπίστωσα ότι τα ρομπότ θα κατακλύσουν την παγκόσμια αγορά. Στην πραγματικότητα όμως η εμπειρία μου ξεκίνησε πολύ νωρίτερα και ήταν κυρίως βιωματική, καθώς μεγάλωσα βλέποντας την εξέλιξη της Olympia Electronics. Έκτοτε οι τεχνολογικές εξελίξεις έγιναν κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Ο άνθρωπος πρέπει να αξιοποιήσει στο έπακρο τις τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά στο πλαίσιο των αρχών και των αξιών που τον χαρακτηρίζουν. Οι σκέψεις αυτές σε συνδυασμό με την εξάπλωση του κορωνοϊού το έτος που μας πέρασε με την υποχρεωτική καραντίνα, την άνοδο των τηλεσυνεδριάσεων, των ψηφιακών εκθέσεων και της τηλεργασίας αποτέλεσαν την σπίθα για να τις μεταφέρω στο χαρτί.

 Σε ποιους είναι χρήσιμο το βιβλίο   τι κομίζει;

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση δεν αφορά αποκλειστικά τις επιχειρήσεις, αλλά και τους ανθρώπους και την κοινωνία στην οποία ζούμε. Επομένως, το βιβλίο «Άνθρωπος 4.0» απευθύνεται σε όλους εκείνους που θέλουν να ενημερωθούν και να προετοιμαστούν για τις επερχόμενες εξελίξεις μέσα από απτά παραδείγματα και ηθικά διδάγματα του παρελθόντος και του παρόντος. Ποιες είναι οι σύγχρονες τεχνολογικές «σειρήνες» που πλανεύουν τον άνθρωπο;

Με ποιον τρόπο ένας σύγχρονος τεχνολογικός Κένταυρος θα βοηθήσει τον Άνθρωπο 4.0;

Γιατί ο άνθρωπος προσπαθεί να μιμηθεί την επικοινωνία των μελισσών; Τι ρόλο θα παίξουν οι GAFAM;

Θα αντικαταστήσουν οι μηχανές τον άνθρωπο;

Το φιλόδοξο πρόγραμμα του Ίλον Μασκ και της SpaceX του στρώνουν άραγε τον δρόμο για την 5η Βιομηχανική Επανάσταση;

Θα δούμε τον Άνθρωπο 5.0 να επεκτείνεται και στο διάστημα, πέρα από τη γη;

Ο «Άνθρωπος 4.0» επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που δημιουργεί η έλευση της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης και με επιχειρήματα τάσσεται υπέρ του ανθρώπου. Το βιβλίο προλογίζει πρόεδρος της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος Σταύρος Ανδρεάδης και την επιμέλειά του έκανε ο Οικονομικός Αναλυτής στον Σύνδεσμο Εξαγωγέων-ΣΕΒΕ Δημήτριος Γούλιας

 

Προδημοσίευση – Μία Μέρα στη ζωή του Προμηθέα 4.0

Ο κύριος σκοπός είναι να αξιοποιήσουμε τις μηχανές και τις νέες τεχνολογίες σε βαθμό ώστε να καλυτερέψουμε το επίπεδο ζωής μας, να προστατέψουμε το περιβάλλον για να το χαρούμε και να αφήσουμε στις επόμενες γενιές έναν καλύτερο πλανήτη. Αν δεν το επιτύχουμε, τότε ο Άνθρωπος 4.0 θα γίνει δούλος του δημιουργήματός του.

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Προμηθέας ήταν αυτός που δημιούργησε τους ανθρώπους από άργιλο και νερό και τους έμαθε να σκέφτονται. Ήταν ο πρώτος που τους δίδαξε τέχνες και επιστήμες1. Όταν ο Δίας επικράτησε του πατέρα του, του Τιτάνα Κρόνου, και έγινε ο αρχηγός των θεών του Ολύμπου, θέλησε να αφανίσει τους ανθρώπους. Έτσι, ο μέχρι τότε σύμμαχός του Προμηθέας έγινε αντίμαχός του, γιατί ήθελε να υποστηρίξει τους ανθρώπους. Ο Προμηθέας ήταν πανέξυπνος και προνοητικός σε αντίθεση με τον παρορμητικό και βραδύνοα αδελφό του, τον Επιμηθέα. Αυτό υποδηλώνει άλλωστε και το όνομά τους, καθώς ο Προμηθέας είναι αυτός που προβλέπει και προνοεί, ενώ ο Επιμηθέας είναι ο απερίσκεπτος και αυτός που «μαθαίνει κατόπιν» (Carl Kerenyi, Η Μυθολογία των Ελλήνων, 203). Ο Προμηθέας σκέφτεται γρήγορα, ενώ ο Επιμηθέας αργά. Στο δικό μας σενάριο ο Άνθρωπος 4.0 ενσαρκώνει τον προνοητικό και ευφυή Προμηθέα, ο οποίος έχει θέσει ως σκοπό τη βελτίωση της ζωής του ανθρώπου. Έχοντας τον σκοπό αυτό ως πυξίδα, δεν φοβάται να αντιμετωπίσει οποιονδήποτε για να πετύχει το σκοπό του. Όπως ο Προμηθέας της ελληνικής μυθολογίας σκεφτόταν και αξιοποιούσε τις επιστήμες, έτσι και ο πρωταγωνιστής μας Προμηθέας 4.0 σκέφτεται και δρα εκ των προτέρων και αξιοποιεί τις τεχνολογίες προς όφελος της ανθρωπότητας. Θα έπρεπε να παραδειγματιστούμε από την ελληνική μυθολογία καθώς ο άνθρωπος, δημιουργώντας το ρομπότ, οφείλει να δρα έξυπνα και προνοητικά όπως ο Προμηθέας, γιατί αν επικρατήσει ο Επιμηθέας, τα αποτελέσματα μπορεί να αποβούν καταστροφικά.

Ας δούμε όμως πώς εξελίσσεται μία ημέρα στη ζωή του πολυμήχανου Προμηθέα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, όταν όλες οι τεχνολογίες φτάσουν σε επίπεδο ωριμότητας και θα αποτελούν πλέον κομμάτι της καθημερινότητας του Ανθρώπου 4.0. Βρισκόμαστε στο έτος 2040 στη Θεσσαλονίκη και πρωταγωνιστής μας είναι ο Προμηθέας, 40 ετών, διευθύνων σύμβουλος μίας επιχείρησης, η οποία παράγει προϊόντα αγροδιατροφής και τα εξάγει σε διάφορες χώρες. Ο Προμηθέας είναι συνετός και προνοητικός, όπως ορίζει και το όνομά του. Όταν ξυπνάει το πρωί, η συσκευή που φοράει (wearable) λαμβάνει βιομετρικά στοιχεία από το σώμα του και τον ενημερώνει ότι ζυγίζει μισό κιλό περισσότερο από τον στόχο που έχει θέσει μαζί με τον ψηφιακό του διαιτολόγο. Αναλύοντας την αναλογία λίπους και μάζας και το ποσοστό νερού στον οργανισμό του η συσκευή δίνει αυτόματη εντολή στο ψυγείο, το οποίο με τη χρήση του διαδικτύου των πραγμάτων προετοιμάζει τα υλικά εκείνα που περιλαμβάνουν θρεπτικά στοιχεία, για να επανέλθει το σώμα του Προμηθέα στο επιθυμητό σημείο ισορροπίας. Αφότου το ρομπότ-βοηθός του ετοιμάσει το πρωϊνό, ο Προμηθέας δίνει εντολή στο ηλεκτρικό και άνευ οδηγού αυτοκίνητό του να τον «περιμένει» στην είσοδο του σπιτιού. Αναγνωρίζοντας τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον, το ρομπότ ρυθμίζει αυτόματα τη θερμοκρασία στο εσωτερικό του αυτοκινήτου και παράλληλα ελέγχει το πρόγραμμα του Προμηθέα, ώστε να βελτιστοποιήσει τη διαδρομή με βάση τις τοποθεσίες που πρέπει να επισκεφτεί και έχοντας λάβει υπόψη τις συνθήκες της κυκλοφοριακής συμφόρησης στην πόλη. Φτάνοντας στο γραφείο του, ο σερβιτόρος-ρομπότ θα σερβίρει στον Προμηθέα τον καφέ του όπως του αρέσει και ακολούθως θα ξεκινήσει το πρόγραμμά του.

Στις 11:00 π.μ. ο Προμηθέας έχει σύσκεψη με δύο στρατηγικούς του συνεργάτες, εκ των οποίων ο ένας βρίσκεται στις ΗΠΑ και ο άλλος στη Γερμανία. Η σύσκεψη θα πραγματοποιηθεί στην εικονική αίθουσα τηλεσυνεδριάσεων (virtual conference room) με τα ολογράμματα των συνεργατών του, έτσι ώστε να τους συντονίσει. Ο Προμηθέας, όπως και οι συνομιλητές του, θα μιλάνε στη μητρική τους γλώσσα, και θα γίνεται «ζωντανή» μετάφραση με διατήρηση πάντα του τόνου της φωνής κάθε ομιλητή. Παράλληλα, η πλατφόρμα που χρησιμοποιούν διευθύνεται από ένα σύστημα παρακολούθησης επιχειρηματικών πληροφοριών (business intelligence monitoring system), το οποίο ανάλογα με τον ειρμό της συζήτησης εμφανίζει στους συμμετέχοντες τα ίδια γραφήματα για τα οποία συζητάνε. Παραδείγματος χάριν, όταν συζητάνε για το μερίδιο αγοράς της εταιρείας στη νοτιοανατολική Ασία, τότε αυτομάτως με αναγνώριση φωνής (voice recognition) εντοπίζονται οι λέξεις κλειδιά και με τη μορφή κύβων εμφανίζονται τα στατιστικά δεδομένα μπροστά σε όλους. Ολοκληρώνοντας τη συνεδρία, οι εισηγήσεις του Προμηθέα προς τους συνεργάτες του μεταφέρονται μέσω του X-G δικτύου σε μορφή εντολών-εισιτηρίων (tickets) στα νέας γενιάς έξυπνα τηλέφωνά τους. Κατόπιν σειρά έχει ο έλεγχος της παραγωγής, αλλά η παραγωγή δεν γίνεται όπως κατά την περίοδο του Ανθρώπου 3.0 και 3.5. Πραγματοποιείται σε διάφορα μέρη του κόσμου, είναι ρομποτο-κεντρική (robot driven) και διευθύνεται από εξειδικευμένα στελέχη που στόχο έχουν να προγραμματίζουν ρομποτικές γραμμές. Οι εργαζόμενοι στις γραμμές παραγωγής θα απασχολούνται πλέον στο να γράφουν κώδικα και να διαμορφώνουν μοντέλα βελτιστοποίησης, ώστε τα ρομπότ να είναι περισσότερο αποτελεσματικά στην παραγωγική διαδικασία.

Καθώς η μέρα του Προμηθέα προχωράει, έρχεται η ώρα της γυμναστικής, γιατί σύμφωνα με τους βιομετρικούς δείκτες η καθιστική ζωή επιβαρύνει τη φυσική και σωματική του κατάσταση, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνει τους προσωπικούς του στόχους, βάσει των οδηγιών του ψηφιακού του διαιτολόγου, όπως αναφέραμε. Όσο ο Προμηθέας γυμνάζεται, η ενέργεια που παράγει αποθηκεύεται σε υπερπυκνωτές (super ultra capacitors), χάρη στους οποίους αυτή θα χρησιμοποιηθεί αργότερα για τις καθημερινές ανάγκες ενέργειας, π.χ. έξυπνο κινητό. Οι συσκευές που φοράει καταγράφουν τη λειτουργία των οργάνων του και ταυτόχρονα δίνουν πληροφορίες στον προσωπικό ψηφιακό γιατρό του, ο οποίος σημειώνει ποιοτικά στοιχεία για τη λειτουργία της καρδιάς, του εγκεφάλου, του ήπατος και όλων των ζωτικών οργάνων, ώστε να εντοπίσει έγκαιρα κάποια πιθανή δυσλειτουργία. Έχει δημιουργηθεί έτσι ένα νέο πρότυπο στον κλάδο της υγείας που αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες και έχει ως κύριο χαρακτηριστικό του την πρόληψη. Τα δεδομένα όμως που παράγονται δύνανται να έχουν πολλαπλές χρήσεις και να αξιοποιούνται ποικιλοτρόπως. Με τη σύμφωνη γνώμη του Προμηθέα, τα στοιχεία του θα μεταφέρονται και στην ασφαλιστική εταιρεία με την οποία έχει συνάψει συμβόλαιο υγείας, το οποίο και θα μπορεί να αναπροσαρμόζεται με βάση την κατάσταση της υγείας του.

Όταν ο Προμηθέας ολοκληρώσει τη γυμναστική του, έρχεται η ώρα της εκπαίδευσης. Ο Άνθρωπος 4.0 ξεφεύγει από τις κλασικές νόρμες που ίσχυαν μέχρι και τον άνθρωπο 3.5, όπου η εκπαίδευση διαρκούσε μέχρι τα 27-28 του έτη και μετά εφάρμοζε για 40-50 χρόνια όσα έμαθε. Η εφαρμογή του γνωμικού του Σόλωνα «Γηράσκω αεί διδασκόμενος» αποτελεί αναγκαιότητα για τον άνθρωπο της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης και αυτό γιατί η τελευταία είναι μία δυναμική επανάσταση, κατά την οποία δημιουργείται συνεχώς νέα γνώση σε διάφορα επιστημονικά πεδία και οι εξελίξεις «τρέχουν» διαρκώς. Αυτό καθιστά τον Προμηθέα «αιώνιο μαθητή», με τη μορφή όμως της εργασιακής διά βίου εκπαίδευσης και της επανεκπαίδευσης και όχι με τη σημερινή μορφή της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης. Εκπαιδεύεται διαρκώς σε τεχνολογίες και εργαλεία που θα τον βοηθήσουν να καταλάβει καλύτερα τη λειτουργία της επιχείρησής του, τα προϊόντα του, τη δομή της παγκόσμιας αγοράς και να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό· σε τεχνολογίες χάρη στις οποίες θα εργάζεται πιο αποδοτικά, πιο αποτελεσματικά και πιο ξεκούραστα. Πρόκειται για μια νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα που περιλαμβάνει και την επανεκπαίδευση, με στόχο τη βελτιστοποίηση των δυνατοτήτων και ικανοτήτων του Προμηθέα. Το υφιστάμενο μοντέλο έχει υποχωρήσει στο σύστημα «Εκπαίδευση 4.0» (Education 4.0), όπου ο άνθρωπος βρίσκεται σε μία ατέρμονη διαδικασία μάθησης και ανάπτυξης δεξιοτήτων που θα τον καθιστούν έτοιμο να συμβαδίσει με την 4η Βιομηχανική Επανάσταση.