Οικονομική Επιθεώρηση, Απρίλιος 2022, τ.1017

ΑΠO ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ

του Γιώργου Βαϊλάκη

Σε μια νέα περίοδο υψηλών πληθωριστικών πιέσεων δείχνουν να εισέρχονται οι δυτικές οικονομίες, αφήνοντας πίσω τους δεκαετίες σταθερών τιμών (αν όχι αποπληθωρισμού). Η διεθνής συγκυρία θυμίζει έντονα τη δεκαετία του ’70 και την ενεργειακή κρίση. Ανατρέξαμε στις σελίδες της «Βιομηχανικής Επιθεωρήσεως» για να καταγράψουμε τις συνθήκες που ίσχυαν την περίοδο πριν την επιβολή του πετρελαϊκού εμπάργκο από τον ΟΠΕΚ, όπως αποτυπώνονταν μέσα από την αποκλειστική συνεργασία του περιοδικού με τους Financial Times εκείνης της εποχής.

Σε άρθρο με τίτλο «Η παγκόσμιος νόσος του πληθωρισμού: Ποια τα αίτια, αι συνέπειαι και τα μέσα θεραπείας» (τεύχος 460, Φεβρουάριος 1973) γίνεται μια καταγραφή του φαινομένου του πληθωρισμού, που μετά από δεκαετίες εμφανίζεται και πάλι στις δυτικές οικονομίες: «Οπουδήποτε και να στραφή κανείς θα ευρεθή ενώπιον της ίδιας θλιβεράς ιστορίας… Αι τιμαί συνεχώς ανέρχονται και, δυστυχώς, εις πλείστας των περιπτώσεων η άνοδος αύτη επιτυγχάνεται. Χαρακτηριστικόν παράδειγμα εν προκειμένω αποτελεί ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως), μέλη του οποίου είναι αι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και όλαι αι χώραι της Δ. Ευρώπης. Κατά την διάρκειαν της δεκαετίας 1950-1959 αι τιμαί καταναλωτού εις τας 22 χώρας-μέλη του ΟΟΣΑ, ηυξήθησαν, κατά μέσον όρον, με ρυθμό 2-3% ετησίως. Κατά την περίοδον, όμως, 1960-1968 ο αυξητικός ρυθμός του πληθωρισμού επλησίασε το 4% διά να υπερβή το ποσοστόν τούτο το 1969 και να φθάση το 5,5% ένα έτος αργότερον. Το 1971 η αύξησις ανήλθε –κατά μέσον όρον– εις 6,5% περίπου».

Είναι προφανές ότι η κατάσταση ξέφευγε από τον έλεγχο (αν κι ακόμα δεν έχει ξεσπάσει η πετρελαϊκή κρίση αλλά υπάρχουν έντονες αναταραχές στην αγορά συναλλάγματος, ως αποτέλεσμα της εγκατάλειψης του συστήματος Bretton Woods από τις ΗΠΑ το 1971) και στο ίδιο άρθρο επιχειρείται μια πρώτη ανάλυση: «Η ελευθερία εις την διακίνησιν αγαθών, ανθρώπων και κεφαλαίων σημαίνει ότι αι κυβερνήσεις των κρατών δεν έχουν πλέον την ιδίαν, ως παλαιότερον, ευχέρειαν να ελέγχουν την εθνικήν των οικονομίαν και να εφαρμόζουν πολιτικήν αυταρχικών λύσεων. Ουδεμία χώρα δύναται να “μονωθή” έναντι των παγκοσμίων συνθηκών, δίχως να θέση εν κινδύνω το όλον ευαίσθητον και εύθραυστον πλέγμα της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας. “Αυτάρκεια” και “υψηλόν βιοτικόν επίπεδον” έχουν καταστή έννοιαι ασυμβίβαστοι μεταξύ των».

Στη συνέχεια του άρθρου αποτυπώνεται –μέσα από μονόστηλη παρέμβαση της σύνταξης του περιοδικού– η απαισιοδοξία ως προς τις συνέπειες του πληθωρισμού και στην Ελλάδα, καθώς και την αδυναμία ουσιαστικής αντιμετώπισής του: «Ο κίνδυνος του πληθωρισμού ο οποίος εσχάτως έγινεν αισθητός και εις την χώραν μας (και λόγω της αυξήσεως των τιμών ενίων αγαθών και, κυρίως, εκ των μέτρων, τα οποία έλαβεν η Κυβέρνησις διά την περιστολήν της ρευστότητας), διά τα πλείστα κράτη του κόσμου αποτελεί εδώ και μερικά έτη οδυνηράν πραγματικότητα. Αι σοβαραί οικονομικαί, κοινωνικαί, αλλά και πολιτικαί επιπτώσεις, τας οποίας δύναται να έχουν αι ταχέως εντεινόμεναι πληθωριστικαί πιέσεις, ωθούν τας κυβερνήσεις εις την λήψιν σειράς μέτρων διά την χαλιναγώγησιν του ρυθμού ανόδου των τιμών. Δυστυχώς εις τας πλείστας των περιπτώσεων τα μέσα αυτά αποδεικνύονται εν τέλει ολίγον ή ουδόλως αποτελεσματικά. Ο πληθωρισμός –το υπ’ αριθμόν ένα παγκόσμιον οικονομικόν πρόβλημα σήμερον– έχει πλέον εξελιχθή εις μίαν επικίνδυνον, πολύπλοκον και μεταδοτικήν νόσον, την οποίαν δεν είναι εις θέσιν να καταπολεμήσουν τα κλασικά φάρμακα, αλλ’ ούτε και τα περισσότερα εκ των νέων θεραπευτικών μέσων που εφαρμόζουν αι διάφοροι χώραι…»

Σε ένα άλλο άρθρο με τίτλο «Τα αίτια της παγκοσμίου ανατιμήσεως των τροφίμων και των πρώτων υλών» και υπέρτιτλο «Εντείνεται διεθνώς η έλλειψις βασικών αγαθών» (τεύχος 467, Σεπτέμβριος 1973) επισημαίνεται: «Ραγδαίαν αύξησιν παρουσιάζουν τον τελευταίον καιρόν αι τιμαί των γεωργικών προϊόντων και των πρώτων υλών εις ολόκληρον τον κόσμον, με αποτέλεσμα να έχουν φθάσει σήμερον εις πρωτοφανή ύψη. Το φαινόμενον τούτο πρέπει να αποδοθή εις τρεις βασικούς παράγοντας: την κακοκαιρίαν, την έντονον ανάκαμψιν της ζητήσεως εια πολλάς πολλάς εκ των μεγάλων καταναλωτριών χωρών και την διεθνή νομισματικήν “ακαταστασίαν” εν συνδιασμώ προς το γενικόν κρατούν κλίμα πληθωρισμού. Εις την πρώτην περίπτωσιν, η μεγάλη πίεσις που ήσκησεν η εκτεταμένη ζήτησις επί των παγκοσμίως διαθεσίμων ποσοτήτων δημητριακών –ως αποτέλεσμα των καταστροφών της παραγωγής σίτου κ.λπ. εις πολλάς περιοχάς του πλανήτου μας (π.χ. την ΕΣΣΔ και την Κίναν)– οδήγησεν εις τον διπλασιασμόν της τιμής των σιτηρών. Η ραγδαία άνοδος των τιμών, όμως, δεν περιορίζεται εις τα γεωργικά προϊόντα. Πολλαί βιομηχανικαί πρώται ύλαι είχον παρομοίαν εξέλιξιν, συνεπεία της ταχυρρύθμου οικονομικής αναπτύξεως που εσημειώθη εις τας ΗΠΑ, την Ιαπωνίαν και άλλας μεγάλας βιομηχανικάς χώρας. Τα πλεονάσματα-αποθέματα τα οποία “εσκίαζον” την διεθνή αγοράν κατά το 1971 και το πλείστον του 1972, απερροφήθησαν πολύ ταχύτερον του αναμενομένου, με αποτέλεσμα να υπάρξουν ελλείψεις».

Αρχές Οκτωβρίου θα ξεκινήσει ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ και μέσα σε λίγες ημέρες τα κράτη-μέλη του ΟΠΕΚ θα κηρύξουν εμπάργκο στις εξαγωγές πετρελαίου προς τις δυτικές οικονομίες, ως απάντηση στην οικονομική και στρατιωτική στήριξη που αυτά προσφέρουν στο Ισραήλ. Πλέον οι πληθωριστικές πιέσεις είναι εκρηκτικές και όλοι μιλάνε για την ενεργειακή κρίση. Ενδεικτικό του κλίματος της εποχής είναι και το άρθρο με τον εύγλωττο τίτλο: «Πώς θα περιορίσετε την κατανάλωσιν της βενζίνης του αυτοκινήτου σας» (τεύχος 469, Νοέμβριος 1973): «Ο τρόπος κατά τον οποίον οδηγείτε και, εν γένει, συντηρείτε το αυτοκίνητόν σας, ημπορεί να επαυξήσει τα χιλιόμετρα που εξασφαλίζετε με το γαλόνιον […]. Και η προσοχή και η πειθαρχημένη “οικονομία” κατά την οδήγησιν είναι σήμερον πλέον επιβεβλημέναι, συνεπεία των γνωστών δυσχερειών, αίτινες εμφανίζονται εις την προμήθειαν πετρελαίου κατά την Ευρώπην, αλλά και τον κόσμον ολόκληρον. Η εταιρία πετρελαιοειδών Texaco, λοιπόν, συνιστά τα ακόλουθα διά να προκύψη σημαντική οικονομία εις τα καύσιμά σας». Και ανάμεσα σε αυτά που προτείνει είναι τα εξής: «Οργανώσετε ομάδα διά να πηγαίνετε το πρωί εις την εργασίαν σας. Αντί να κινήσετε 2 ή 3 αυτοκίνητα, μεταχειρίζεσθε εναλλάξ εν – το ακινητούν όχημα δεν εξοδεύει βενζίνην»· «Μην κρατήτε επί πολύ την β΄ ταχύτητα – χρησιμοποιείτε, κατά το δυνατόν, την γ΄ ή την δ΄. Έτσι οικονομείτε 45% περισσοτέραν βενζίνην εκ της διαφοράς αυτής των ταχυτήτων».