Αθλητισμός και περιβαλλοντική βιωσιμότητα

Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2022, τ.1015

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

του Χρήστου Αναγνωστόπουλου*

 

Η γενικότερη αντίληψη που κυριαρχεί είναι ότι το περιβάλλον, η αειφορία και η βιωσιμότητα δεν αποτελούν προτεραιότητα της κοινωνικής ευθύνης των αθλητικών οργανισμών. Πρόκειται όμως για μια ατυχή αντίληψη, ιδίως εάν αναλογισθούμε πόσα θετικά μπορεί να προσφέρει ο αθλητισμός στη διαμόρφωση της περιβαλλοντικής συνείδησης και στην ευαισθητοποίηση των νέων σε θέματα σχετικά με την αειφορία.

To nexus

Προσεγγίζοντας τα θέματα αυτά, ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης είναι να κατανοήσουμε αυτό που αποκαλούμε «πλέγμα (nexus) αθλητισμού – περιβάλλοντος»· με άλλα λόγια, τη συμβιωτική σχέση που έχει αναπτύξει ο αθλητισμός με το φυσικό περιβάλλον. Μάλιστα, η σχέση είναι αμφίδρομη, υπό την έννοια ότι το φυσικό περιβάλλον –σε πολλές περιπτώσεις– επηρεάζει τον αθλητισμό (π.χ. τον προγραμματισμό, την κατανάλωση, την ποιότητα του αγώνα κ.λπ.), αλλά και ο αθλητισμός –σε όλες όμως τις περιπτώσεις– επηρεάζει το περιβάλλον.

Οι αθλητικοί οργανισμοί πολύ συχνά έρχονται αντιμέτωποι με επιδράσεις από το εξωτερικό περιβάλλον (π.χ. καιρικές συνθήκες, πανδημία) –προσέγγιση «από έξω προς τα μέσα»–, τις οποίες δεν είναι σε θέση να ελέγξουν ή να αποτρέψουν. Αντιθέτως, οι επιδράσεις του ίδιου του αθλητικού οργανισμού στο εξωτερικό φυσικό περιβάλλον –προσέγγιση «από μέσα προς τα έξω»– είναι σε μεγάλο βαθμό διαχειρίσιμες και ελέγξιμες. Χαρακτηριστικά, όταν ένας οργανισμός επιλέγει να διοργανώσει διεθνείς ή τοπικούς αθλητικούς αγώνες, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει μέτρα που προστατεύουν το φυσικό περιβάλλον και προωθούν τη βιώσιμη αθλητική και οικονομική ανάπτυξη.

Πέρα από την ηθική ευθύνη που φέρουν όλοι όσοι εμπλέκονται στο ευρύτερο αθλητικό οικοσύστημα, υπάρχουν ορισμένοι αντικειμενικοί λόγοι για τους οποίους πρέπει να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε και να εφαρμόζουμε πιο φιλικές προς το περιβάλλον αθλητικές δραστηριότητες, εκδηλώσεις και διοργανώσεις. Και ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι;

Τα οφέλη

Πρώτα απ’ όλα, οι πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον συμβάλλουν μακροπρόθεσμα και στη μείωση του λειτουργικού κόστους. Τις περισσότερες φορές, η εκπόνηση του προϋπολογισμού για τη φιλοξενία, τον προγραμματισμό και τη διεξαγωγή αθλητικών δρώμενων συνεπάγεται περιττά στοιχεία που προσθέτουν ελάχιστη αξία στη συνολική εμπειρία. Ας μην ξεχνάμε ότι οι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι των αθλητικών οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με την προετοιμασία των μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων είναι περιορισμένοι και συνεπώς υπάρχει διαρκής πίεση για ελαχιστοποίηση των λειτουργικών δαπανών.

Ο δεύτερος λόγος που οδηγεί σε μια πιο φιλική προς το περιβάλλον προσέγγιση κατά τη διοργάνωση και τη διαχείριση αθλητικών δραστηριοτήτων, εκδηλώσεων και διοργανώσεων αφορά τη χρηματοδότηση. Ως γνωστόν, οι αθλητικοί οργανισμοί εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξωτερική χρηματοδότηση, η οποία προέρχεται από διάφορες πηγές, είτε είναι εθνικοί πόροι είτε χορηγίες και εμπορική διαχείριση και λοιπά. Αυτοί οι χρηματοδότες προβάλλουν όλο και πιο έντονα την απαίτηση όπως οι αθλητικές δραστηριότητες, οι εκδηλώσεις και οι διοργανώσεις που στηρίζουν οικονομικά να ευθυγραμμίζονται με τα βασικά –τουλάχιστον– περιβαλλοντικά πρότυπα. Η απαίτηση μάλιστα συνοδεύεται και από επιπλέον επιταγές για συμμόρφωση με τα πρότυπα της βιομηχανίας (ο τρίτος λόγος σεβασμού προς το περιβάλλον).

Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι τα περιθώρια για τους αθλητικούς οργανισμούς στενεύουν και, άρα, δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τα αρνητικά περιβαλλοντικά αποτυπώματα των αθλητικών δραστηριοτήτων/διοργανώσεων, τόσο κατά τη φάση της διεκδίκησης και προετοιμασίας όσο και κατά τη φάση της υλοποίησης ή ακόμη και μετά το πέρας αυτών.

Ευαισθητοποίηση

Πάνω απ’ όλα αυτά, οι αθλητικοί οργανισμοί δεν πρέπει να παραβλέπουν δύο σημαντικές τάσεις. Η πρώτη είναι ότι η ευρύτερη κοινωνία παρουσιάζεται πλέον πολύ πιο συνειδητοποιημένη ως προς τα περιβαλλοντικά θέματα. Επομένως, οι ίδιοι οι αθλητές, οι γονείς των νεότερων συμμετεχόντων και οι εθελοντές ασκούν εμμέσως –ή και με εμφανή τρόπο σε ορισμένες περιπτώσεις– πίεση στους αθλητικούς οργανισμούς ώστε να επιδείξουν ορθή περιβαλλοντική συμπεριφορά σε όλες τις λειτουργίες τους.

Η δεύτερη τάση σχετίζεται με τη συνήθεια όλο και περισσότερων ανθρώπων να ασκούνται και μάλιστα να ασχολούνται με υπαίθρια αθλήματα (για παράδειγμα, ορεινή ποδηλασία, τρέξιμο, γκολφ, αλπικό σκι και θαλάσσια σπορ). Σε αυτές τις περιπτώσεις, το φυσικό περιβάλλον γίνεται το δικό τους «γήπεδο» και θέλουν να το απολαμβάνουν έχοντας τη βεβαιότητα της ασφάλειας και της προστασίας του. Όσο το ενδιαφέρον των αθλητών για τα συγκεκριμένα αθλήματα αυξάνεται, τόσο οι αθλητικοί φορείς που προσφέρουν σχετικές υπηρεσίες θα πρέπει να αντιλαμβάνονται την αυξημένη ευθύνη που τους αναλογεί και να λαμβάνουν αποτελεσματικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Οι υπεύθυνοι σχεδιασμού και διοργάνωσης αθλητικών εκδηλώσεων επιβάλλεται να μελετούν πολύ πιο σοβαρά και ρεαλιστικά τις επιπτώσεις που έχουν αυτές στο περιβάλλον. Φυσικά, τίθεται στο σημείο αυτό ένα εύλογο ερώτημα: «πώς μπορεί όλο αυτό να γίνει πράξη», ώστε αθλητικά σωματεία, ομοσπονδίες και λοιποί αθλητικοί οργανισμοί να επιδείξουν έμπρακτα την περιβαλλοντική τους συνείδηση; Μια δέσμη δράσεων θα περιελάμβανε ενδεικτικά τα ακόλουθα:

  • Προετοιμασία ενός σύντομου σχεδίου για την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης του οργανισμού και ένταξή του στην ημερήσια διάταξη της επόμενης συνεδρίασης της διοίκησης. Διάλογος και αξιολόγηση της βούλησης/διάθεσης των μελών για το συγκεκριμένο σχέδιο. Καταγραφή και προσπάθεια κατανόησης των όποιων αντιδράσεων και παρατηρήσεων και ανάλογες προσαρμογές του αρχικού σχεδίου.
  • Στην πρώτη εκδοχή του σχεδίου, προσπάθεια για οριοθέτηση ρεαλιστικών στόχων και δράσεων. Το σημείο εκκίνησης είναι η σημερινή κατάσταση του οργανισμού. Ένα τοπικό αθλητικό γεγονός ή ένα τουρνουά αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία για την ανακάλυψη τοπικών «πράσινων» πόρων και για προτάσεις νέων βιώσιμων επιλογών.
  • Απαραίτητο βήμα της διοίκησης, να κατονομάσει έναν «πρωταθλητή αειφορίας» εντός του οργανισμού. Αυτός/ή θα επιφορτιστεί με την ευθύνη να συντονίσει τη συνολική περιβαλλοντική ατζέντα και τις δράσεις του οργανισμού.
  • Διασφάλιση ότι έχουν ενημερωθεί και παρακινηθεί επαρκώς οι προπονητές, οι αθλητές, οι διαιτητές, οι εθελοντές προς ανάληψη δράσεων. Είναι σημαντικό ζήτημα η συστηματική καλλιέργεια των πτυχών της περιβαλλοντικής συνείδησης που αναπτύσσει ο οργανισμός σε όλα τα σημαίνοντα ενδιαφερόμενα μέρη.

Με την ίδια οπτική θα πρέπει να αντιμετωπίζονται και οι σχέσεις που αναπτύσσονται εντός της αλυσίδας εφοδιασμού του αθλητικού οργανισμού. Πράγματι, οι προμηθευτές του αθλητικού οργανισμού διαδραματίζουν βασικό ρόλο στη διαδικασία ανάπτυξης περιβαλλοντικής συνείδησης. Για παράδειγμα, αξιοποιώντας τις τοπικές επιχειρήσεις για την προμήθεια υπηρεσιών και προϊόντων, τα στελέχη των αθλητικών οργανισμών στηρίζουν έμπρακτα την τοπική οικονομία. Ταυτόχρονα, περιορίζουν το μεταφορικό κόστος, το κόστος συσκευασίας και άλλα μη απαραίτητα απόβλητα τα οποία αναγκαστικά συνοδεύουν τις προμήθειες που προέρχονται από πιο μακρινές περιοχές. Ένα επιπλέον στοιχείο που δεν πρέπει να λησμονούμε είναι η δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας μιας αθλητικής εμπειρίας διά της προσφοράς τοπικών τροφίμων και ποτών. Συχνά τα τοπικά τρόφιμα είναι πιο γευστικά και υγιεινά, ενώ παράλληλα παρέχουν την αίσθηση του τοπικού στοιχείου, που μπορεί να μείνει αξέχαστη τόσο στους επισκέπτες αθλητές όσο και στους επισκέπτες θεατές.

Θετική φήμη

Τελευταίο αλλά πολύ σημαντικό επίσης σημείο είναι η δημιουργία θετικής περιβαλλοντικής φήμης. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, και με την εξωτερική πιστοποίηση της φιλικής προς το περιβάλλον προσέγγισης που υιοθετεί ο αθλητικός οργανισμός σχετικά με τις αθλητικές δραστηριότητες κάθε είδους και μεγέθους. Ποια είναι όμως τα οφέλη της πιστοποίησης για έναν αθλητικό οργανισμό; Συνοπτικά, αναφέρουμε τα εξής:

  • Αποτελεί την απτή απόδειξη διαφοροποίησης μιας αθλητικής δραστηριότητας σε σχέση με άλλες παρόμοιες.
  • Παρέχει ένα εχέγγυο φιλοπεριβαλλοντικής δέσμευσης και μια εγγύηση για την «κοινωνικά υπεύθυνη ηγεσία».
  • Δηλώνει απερίφραστα στην τοπική και εθνική πολιτική ηγεσία τη δέσμευση των διοργανωτών να υποστηρίξουν την τοπική κοινωνία σε κάθε αθλητική δραστηριότητα.
  • Απευθύνεται σε πιθανούς χορηγούς που επιδιώκουν τη σύνδεσή τους με περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένους οργανισμούς προς εξυπηρέτηση των δικών τους πολιτικών κοινωνικής ευθύνης.
  • Επικυρώνει τις επίπονες προσπάθειες του οργανισμού στον συγκεκριμένο τομέα μέσω τρίτων ανεξάρτητων αξιολογητών.
  • Είναι ένα αξιόπιστο εργαλείο που ενδυναμώνει τις σχέσεις με το ευρύτερο περιβάλλον του αθλητικού οργανισμού και αποδεικνύει ότι οι δράσεις δεν έχουν σχέση με το αποκαλούμενο «πράσινο ξέπλυμα» (green washing).

 

* Ο Δρ Χρήστος Αναγνωστόπουλος είναι αναπληρωτής κοσμήτορας της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων στο University of Central Lancashire Κύπρου.

Αρθρογραφεί επί θεμάτων που αφορούν τη διακυβέρνηση, τη διαχείριση και την επιχειρηματικότητα στον αθλητισμό.